Το «θησαυροφυλάκιο της αποκάλυψης» στον Αρκτικό κύκλο που προστατεύει τη ζωή στη Γη

Στα βάθη της Αρκτικής, κρυμμένο μέσα σε ένα παγωμένο βουνό, βρίσκεται ένα από τα πιο παράξενα και σημαντικά κατασκευάσματα του σύγχρονου κόσμου: το Παγκόσμιο Θησαυροφυλάκιο Σπόρων του Σβάλμπαρντ στη Νορβηγία.

Ένα υπόγειο καταφύγιο που έχει σχεδιαστεί για να διασώσει τη ζωή στη Γη σε περίπτωση μιας παγκόσμιας καταστροφής, γι’ αυτό και συχνά αποκαλείται «η σύγχρονη Κιβωτός του Νώε».

Τι είναι το παγκόσμιο θησαυροφυλάκιο σπόρων

Το Svalbard Global Seed Vault ανήκει στη νορβηγική κυβέρνηση και βρίσκεται σε μια από τις πιο αφιλόξενες περιοχές του πλανήτη, στο νησί Σπιτσβέργη, στο αρχιπέλαγος του Σβάλμπαρντ. Είναι σκαμμένο βαθιά μέσα σε ένα βουνό και προστατεύεται από πέντε βαριές μεταλλικές πόρτες, ενώ στο εσωτερικό του φιλοξενεί περισσότερα από 1,2 εκατομμύρια δείγματα σπόρων από χώρες όλου του κόσμου.

Ο χώρος είναι τόσο μεγάλος που μπορεί να αποθηκεύσει ακόμη εκατομμύρια δείγματα, λειτουργώντας ως παγκόσμια εφεδρεία σε περίπτωση που καλλιέργειες εξαφανιστούν λόγω φυσικών καταστροφών, πολέμων ή κλιματικής αλλαγής.

Γιατί δημιουργήθηκε

Το θησαυροφυλάκιο άνοιξε επίσημα το 2008, σε μια περίοδο που η ανθρωπότητα άρχισε να αντιλαμβάνεται πιο έντονα τους κινδύνους για τη γεωργική βιοποικιλότητα. Η καταστροφή της τράπεζας σπόρων του Χαλεπίου κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στη Συρία αποτέλεσε ένα από τα πιο ηχηρά καμπανάκια κινδύνου.

Σύμφωνα με τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Crop Trust, στόχος του εγχειρήματος είναι «η προστασία όσο το δυνατόν περισσότερου γενετικού υλικού καλλιεργειών, ώστε να μην χαθούν οριστικά πολύτιμα φυτικά είδη». Ιδιαίτερα σήμερα, που η κλιματική κρίση απειλεί την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων, η ύπαρξη ενός τέτοιου αποθετηρίου θεωρείται πιο κρίσιμη από ποτέ.

Μέσα στο υπόγειο καταφύγιο

Παρότι το θησαυροφυλάκιο δεν είναι ανοιχτό στο κοινό, για τα 15 χρόνια λειτουργίας του προσφέρθηκε μια εικονική ξενάγηση, δίνοντας για πρώτη φορά τη δυνατότητα στο ευρύ κοινό να δει το εσωτερικό του.

Η διαδρομή ξεκινά από έναν μακρύ υπόγειο διάδρομο που οδηγεί σε τρεις κύριες αίθουσες αποθήκευσης. Εκεί βρίσκονται περίπου 3.000 κιβώτια σπόρων σε κάθε θάλαμο, σφραγισμένα σε αεροστεγείς αλουμινένιες συσκευασίες και ταξινομημένα ανά χώρα. Κάθε κράτος μπορεί να καταθέσει τα δικά του δείγματα και να τα ανακτήσει όποτε χρειαστεί.

Σχεδιασμένο να αντέξει για πάντα

Το θησαυροφυλάκιο έχει σχεδιαστεί ώστε να διατηρείται σε ιδανικές συνθήκες για αιώνες. Η φυσική ψύξη της μόνιμης παγοκάλυψης σε συνδυασμό με σύστημα κλιματισμού που διατηρεί τη θερμοκρασία στους -18 βαθμούς Κελσίου εξασφαλίζουν ότι οι σπόροι παραμένουν βιώσιμοι για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ακόμη και σε περίπτωση πλήρους διακοπής του ρεύματος, εκτιμάται ότι θα χρειάζονταν εκατοντάδες χρόνια για να ανέβει η θερμοκρασία πάνω από το μηδέν.

Ωστόσο, ούτε το Σβάλμπαρντ είναι πλέον απρόσβλητο από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Το 2017, ένα ασυνήθιστο κύμα ζέστης προκάλεσε τήξη των πάγων και πλημμύρισε την είσοδο του καταφυγίου. Ευτυχώς, το νερό δεν έφτασε ποτέ στις αίθουσες φύλαξης και οι σπόροι παρέμειναν ασφαλείς.

Η παγκόσμια εφεδρεία της ανθρωπότητας

Τα δείγματα ανανεώνονται κάθε λίγες δεκαετίες, ώστε να διατηρείται η βιωσιμότητά τους. Έτσι, το θησαυροφυλάκιο του Σβάλμπαρντ λειτουργεί ως μια παγκόσμια «ασφαλιστική δικλίδα», έτοιμη να προσφέρει στην ανθρωπότητα μια δεύτερη ευκαιρία, αν κάποτε τα πράγματα φτάσουν στο απροχώρητο.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτατα, το παγωμένο αυτό καταφύγιο στον Αρκτικό κύκλο ίσως αποδειχθεί το πιο πολύτιμο κιβώτιο του πλανήτη.