Explainer: Γιατί το Ιράν επιτίθεται στο Ντουμπάι και στις άλλες χώρες του Κόλπου

Η ιστορία συχνά δεν επαναλαμβάνεται με ακρίβεια, αλλά φροντίζει να «ομοιοκαταληκτεί». Και όσα εκτυλίσσονται τις τελευταίες ημέρες στον Περσικό Κόλπο θυμίζουν έντονα ένα σκοτεινό κεφάλαιο του παρελθόντος.

Τη νύχτα της 29ης Ιανουαρίου 1991, τρεις ιρακινές μεραρχίες εγκατέλειψαν τα χαρακώματά τους στο Κουβέιτ και εξαπέλυσαν επίθεση κατά της σαουδαραβικής πόλης Χαφτζί. Ήταν μια ύστατη προσπάθεια του Σαντάμ Χουσεΐν να αποδείξει ότι, παρά τους ανελέητους βομβαρδισμούς της αμερικανοκίνητης συμμαχίας, ο ιρακινός στρατός παρέμενε ικανός να περνά στην αντεπίθεση.

Τρεις δεκαετίες μετά, το Ιράν φαίνεται να ακολουθεί μια παρόμοια στρατηγική, επιτιθέμενο στα κράτη του Κόλπου, εν μέσω σφοδρών αμερικανικών και ισραηλινών πληγμάτων εναντίον του.

Τότε, η μάχη του Χαφτζί έμελλε να αποδειχθεί καταστροφική για τις ιρακινές δυνάμεις. Περισσότεροι από 60.000 στρατιώτες συμμετείχαν στην επιχείρηση, όμως μέσα σε τρεις ημέρες οι μονάδες είχαν αποδεκατιστεί. Οι σοβιετικού τύπου τεθωρακισμένες και μηχανοκίνητες μεραρχίες δεν μπόρεσαν να αντέξουν την ισχύ πυρός και την τεχνολογική υπεροχή της συμμαχίας. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 24 Φεβρουαρίου, ξεκίνησε η απελευθέρωση του Κουβέιτ, επισφραγίζοντας την ήττα του Ιράκ.

Εκείνος ο πόλεμος άλλαξε για πάντα τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Η στενή στρατιωτική συνεργασία των Ηνωμένων Πολιτειών με τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και άλλα κράτη του Κόλπου έχει τις ρίζες της ακριβώς σε εκείνη την κρίση. Οι βάσεις, οι συμφωνίες ασφαλείας και το πλέγμα συμμαχιών που δημιουργήθηκαν τότε αποτελούν μέχρι σήμερα τον ακρογωνιαίο λίθο της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή.

Η νέα κρίση και η ιρανική στρατηγική

Σήμερα, το σκηνικό μοιάζει ανησυχητικά οικείο. Το Ιράν, υπό ασφυκτική πίεση από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, έχει εξαπολύσει δεκάδες πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον κρατών του Κόλπου, μεταξύ των οποίων το Κατάρ, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Παρότι η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι στοχεύει αποκλειστικά αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, τα βίντεο και οι αναφορές από το πεδίο δείχνουν ότι έχουν πληγεί και καθαρά πολιτικοί στόχοι: πολυκατοικίες, ξενοδοχεία, ακόμη και αεροδρόμια.

Η στρατηγική του Ιράν φαίνεται να κινείται σε δύο άξονες. Από τη μία, επιχειρεί να πλήξει αμερικανικές βάσεις, στέλνοντας μήνυμα αποφασιστικότητας. Από την άλλη, επιδιώκει να αυξήσει το «κόστος» για τις χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις, δημιουργώντας κοινωνική και οικονομική πίεση. Πρόκειται για μια τακτική που θυμίζει έντονα τη στάση του Ιράκ το 1991, όταν ο Σαντάμ όχι μόνο επιτέθηκε στη Σαουδική Αραβία, αλλά εκτόξευσε και πυραύλους Scud εναντίον του Ισραήλ, προσπαθώντας να διευρύνει τη σύγκρουση και να διασπάσει τη συμμαχία.

Εκείνες οι επιθέσεις, ωστόσο, είχαν και μακροπρόθεσμες συνέπειες. Οδήγησαν το Ισραήλ σε μαζικές επενδύσεις στην αντιαεροπορική άμυνα, θέτοντας τα θεμέλια για συστήματα όπως το Arrow, τα οποία σήμερα διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αναχαίτιση ιρανικών πυραύλων. Με έναν παράδοξο τρόπο, οι ενέργειες του Ιράκ τότε συνέβαλαν στη σημερινή ανθεκτικότητα του Ισραήλ.

Ο Κόλπος σε κατάσταση συναγερμού

Οι πρόσφατες ιρανικές επιθέσεις έχουν ήδη αρχίσει να αφήνουν το αποτύπωμά τους. Πτήσεις ακυρώθηκαν, αεροδρόμια υπέστησαν ζημιές και η εμπορική δραστηριότητα – ζωτικής σημασίας για τις οικονομίες του Κόλπου – έχει δεχθεί σοβαρό πλήγμα.

Στο Ντουμπάι, θραύσματα από αναχαιτισμένα drones έπεσαν σε κατοικίες, τραυματίζοντας δύο ανθρώπους, ενώ ζημιές αναφέρθηκαν στο διεθνές αεροδρόμιο, στο εμβληματικό ξενοδοχείο Burj Al Arab και στο τεχνητό νησί Palm Jumeirah. Στη Ντόχα και το Μουσκάτ ακούστηκαν ισχυρές εκρήξεις, με το Ομάν να πλήττεται για πρώτη φορά άμεσα.

Παρά το σοκ, όμως, η επίθεση ενδέχεται να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο που επιδιώκει η Τεχεράνη. Αντί να τρομοκρατήσει και να διασπάσει τα κράτη του Κόλπου, τα φέρνει ακόμη πιο κοντά, ενισχύοντας τη μεταξύ τους συνεργασία και τους δεσμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Πολλές από αυτές τις χώρες διαθέτουν ήδη προηγμένα αμερικανικά αντιαεροπορικά συστήματα, ενώ η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα τεχνογνωσίας και συντονισμού.

Ένα γνώριμο μοτίβο αποσταθεροποίησης

Οι επιθέσεις στον Κόλπο δεν αποτελούν καινούργιο φαινόμενο για το Ιράν. Από τις βομβιστικές επιθέσεις κατά πρεσβειών στο Κουβέιτ το 1983, μέχρι τις επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια το 2019 και τις συνεχείς παρενοχλήσεις πλοίων στον Περσικό, η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα χρησιμοποιήσει την ένταση ως εργαλείο πίεσης.

Παράλληλα, μέσω συμμάχων της όπως οι Χούθι στην Υεμένη και πολιτοφυλακές στο Ιράκ, έχει εξαπολύσει επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας και των Εμιράτων, διατηρώντας ένα μόνιμο κλίμα αστάθειας.

Η αντίδραση των αραβικών κρατών είναι πλέον σαφής. Ο σύμβουλος του προέδρου των ΗΑΕ, δρ. Ανουάρ Γκαργκάς, προειδοποίησε ότι η «ιρανική επιθετικότητα απομονώνει την Τεχεράνη στην πιο κρίσιμη στιγμή της» και κάλεσε το Ιράν να επιστρέψει στη λογική και στον διάλογο. Τόνισε, ωστόσο, πως τα Εμιράτα δεν πρόκειται να μείνουν αδρανή μπροστά στις επιθέσεις.

Το επικίνδυνο στοίχημα της Τεχεράνης

Όπως ακριβώς και το Ιράκ το 1991, το Ιράν επιχειρεί να αποδείξει ότι παραμένει ισχυρό και απρόβλεπτο, ακόμη και υπό καθεστώς σφοδρής στρατιωτικής πίεσης. Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες κινήσεις συχνά οδηγούν στο αντίθετο αποτέλεσμα: συσπειρώνουν τους αντιπάλους, ενισχύουν τις συμμαχίες τους και επιταχύνουν την ανάπτυξη αμυντικών μηχανισμών.

Το ερώτημα που πλανάται είναι αν η Τεχεράνη θα επιμείνει σε αυτή την επικίνδυνη κλιμάκωση ή αν θα αναζητήσει διέξοδο μέσω της διπλωματίας. Σε κάθε περίπτωση, η περιοχή του Κόλπου βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο μιας κρίσης με παγκόσμιες προεκτάσεις, αποδεικνύοντας ότι, τρεις δεκαετίες μετά τον Πόλεμο του Κόλπου, τα φαντάσματα του παρελθόντος δεν έχουν πάψει να στοιχειώνουν τη Μέση Ανατολή.

Διαβάστε επίσης