Ποιο είναι το δίλημμα των Ευρωπαίων ηγετών για τον πόλεμο στο Ιράν

Μια εβδομάδα μετά την έναρξη της στρατιωτικής εκστρατείας ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν, οι ηγέτες της Ευρώπης επιμένουν να είναι επιφυλακτικοί για τον πόλεμο. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι εμπλέκονται όλο και περισσότερο σε αυτόν, γεγονός που προκαλεί πολιτικό και διπλωματικό πονοκέφαλο από το Λονδίνο έως το Βερολίνο.

Τα προβλήματα είναι ορατά στο αυξανόμενο χάσμα ανάμεσα στις δηλώσεις των Ευρωπαίων ηγετών και στις διαταγές που δίνουν στους στρατιωτικούς διοικητές τους να στείλουν πολεμικά πλοία, αεροσκάφη και άλλο πολεμικό εξοπλισμό στη Μέση Ανατολή.

«Δεν είμαστε σε πόλεμο», δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Πέμπτη. «Δεν θέλουμε να πάμε σε πόλεμο», δήλωσε η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζιόρτζια Μελόνη στους τηλεοπτικούς σταθμούς την ίδια μέρα. «Δεν συμμετέχουμε στις επιθετικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Κιρ Στάρμερ στο βρετανικό κοινοβούλιο τη Δευτέρα.

Σύμφωνα με τους New York Times, όμως, Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο δίλημμα. Από τη μία πλευρά, οι ηγέτες της πρέπει να προστατεύσουν τους πολίτες τους που έχουν εγκλωβιστεί στην περιοχή, να τιμήσουν τις αμυντικές συμφωνίες με τα αραβικά κράτη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επιτρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες να χρησιμοποιήσουν τις στρατιωτικές βάσεις τους για να αποφύγουν την εχθρότητα του Ντόναλντ Τραμπ.

Από την άλλη πλευρά, πρέπει να αποφύγουν να δείξουν υπερβολικά την υποστήριξή τους στις αμερικανικές ενέργειες, προκειμένου να αποτρέψουν μια στρατιωτική αντίδραση από το Ιράν, καθώς και τις εκλογικές συνέπειες από την ανήσυχη κοινή γνώμη των χωρών τους, η οποία επιθυμεί να αποφύγει το τέλμα ενός ακόμη πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Πρόβλημα για Μακρόν και Μελόνι

Ο Εμανουέλ Μακρόν, για παράδειγμα, απάντησε σε μια νεαρή γυναίκα στο Instagram, η οποία τον παρακάλεσε να αποφύγει τον πόλεμο, ώστε να μπορεί να ζήσει ειρηνικά. «Κατανοώ την ανησυχία σου αλλά θέλω να είμαι πολύ σαφής: Δεν θα πας καθόλου σε πόλεμο», είπε ο Γάλλος πρόεδρος.

Ώστόσο, η Γαλλία έστειλε μαχητικά αεροσκάφη Rafale στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μετά από επίθεση με drone σε γαλλική ναυτική βάση στο Αμπού Ντάμπι. Ο Εμανουέλ Μακρόν διέταξε επίσης το αεροπλανοφόρο Charles de Gaulle να μεταβεί στην ανατολική Μεσόγειο για να συμμετέχει σε ενδεχόμενη γαλλική επιχείρηση για να διατηρηθούν ανοιχτές στρατηγικές θαλάσσιες διαδρομές.

Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι συμφώνησε να αποστείλει δυνάμεις αεροπορικής άμυνας στις χώρες του Περσικού Κόλπου για την προστασία τους από ιρανικούς πυραύλους και drones. Η Ιταλία επέτρεψε επίσης σε αμερικανικά αεροσκάφη να χρησιμοποιούν τις βάσεις της, αν και η Ιταλίδα πρωθυπουργός τόνισε ότι αυτό έγινε για λόγους υλικοτεχνικής υποστήριξης και όχι για επιθετικές επιχειρήσεις των Αμερικανών.

Ακόμη και αυτή η περιορισμένη υποστήριξη έφερε σε δύσκολη θέση τη Τζόρτζια Μελόνι απέναντι στους Ιταλούς ψηφοφόρους. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με τον οποίο είχε καλλιεργήσει προσεκτικά μια κοντινή σχέση, είναι βαθιά αντιδημοφιλής στην Ιταλία. Η προσεκτική της προσέγγιση θα μπορούσε τώρα να απειλήσει την κυβέρνησή της, η οποία αντιμετωπίζει ένα δημοψήφισμα για τη δικαστική μεταρρύθμιση αργότερα αυτό το μήνα, στο οποίο δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να χάσει.

Το επεισόδιο αυτό έχει επίσης προκαλέσει αμφιβολίες σχετικά με το πόσο καλή είναι πραγματικά η σχέση μεταξύ της Τζόρτζια Μελόνι και του Ντόναλντ Τραμπ. Ο τελευταίος δεν ενημέρωσε εκ των προτέρων την Ιταλία για την επίθεση και δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι η Ιταλίδα πρωθυπουργός έχει ασκήσει οποιαδήποτε επιρροή επάνω του από τότε.

Σφοδρή κριτική σε Στάρμερ και Μερτς

Στη Βρετανία, ο Κιρ Στάρμερ είναι αντιμέτωπος με κριτική από τους συμμάχους του, οι οποίοι ανησυχούν ότι τείνει υπερβολικά προς την υποστήριξη της επιχείρησης.

Επιπλέον δέχεται τον χλευασμό του Τραμπ ο οποίος δήλωσε ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός «δεν είναι ο Ουίνστον Τσόρτσιλ», αφού η Βρετανία αρνήθηκε να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες να χρησιμοποιήσουν τις βάσεις της για την έναρξη της επίθεσης κατά του Ιράν. Η ψυχρότητα δεν έχει ξεπεραστεί, ακόμη και μετά την αποστολή από τον Κιρ Στάρμερ αεροσκαφών Typhoon, πλοίων και συστημάτων αντι-drones στην περιοχή.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ανέλαβε να συνοψίσει τη δύσκολη θέση της Ευρώπης, αφού κάθισε δίπλα στον Ντόναλντ Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο την Τρίτη, ακούγοντας την αισιόδοξη ενημέρωση του προέδρου για τη στρατιωτική εκστρατεία.

«Δεν ξέρουμε αν το σχέδιο θα πετύχει και αν οι στρατιωτικές επιθέσεις από το εξωτερικό θα επιτρέψουν την πολιτική αλλαγή από μέσα. Αυτό το σχέδιο δεν είναι χωρίς κίνδυνο και θα πρέπει και εμείς να υποστούμε τις συνέπειές του», είπε ο Γερμανός καγκελάριος.

Παρά την έκφραση αυτών των αμφιβολιών, ο Φρίντριχ Μερτς αντιμετώπισε αντιδράσεις στη Γερμανία εν μέρει επειδή δεν υπερασπίστηκε τον Κιρ Στάρμερ και τον πρωθυπουργό της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ οι οποίοι αρνήθηκαν την πρόσβαση αμερικανικών αεροσκαφών στις βάσεις των χωρών τους και δέχθηκαν την λεκτική επίθεση του Τραμπ. Αργότερα ο Γερμανός καγκελάριος δήλωσε ότι τους υπερασπίστηκε κατά τη διάρκεια γεύματος με τον Αμερικανό πρόεδρο.

Το δίλημμα των Ευρωπαίων

Για τους ηγέτες της Ευρώπης, δεν υπάρχει τέλειος τρόπος να ισορροπήσουν μεταξύ του κατευνασμού του Ντόναλντ Τραμπ και του περιορισμού των αντιδράσεων στην πολιτική σκηνή και την κοινή γνώμη των χωρών τους. Μια εβδομάδα μετά την έναρξη του πολέμου, η Βρετανία έχει πλέον προσφέρει διακριτικά σημαντική στρατιωτική υποστήριξη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, αυτό δεν κατάφερε να προστατεύσει τον Κιρ Στάρμερ από την οργή του Ντόναλντ Τραμπ.

«Έχουμε κάνει πολύ περισσότερα από τους Γερμανούς, αν και ο Μερτς έλαβε συγχαρητήρια στο Οβάλ Γραφείο. Όλοι αυτοί οι ηγέτες περπατούν σε τεντωμένο σχοινί, και το σχοινί είναι ακόμα πιο ψηλό για τον Στάρμερ», δήλωσε ο Πίτερ Ρίκετς, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της Βρετανίας.

Επιπλέον δήλωσε ότι οι ηγέτες της Ευρώπης πρέπει να είναι ρεαλιστές όσον αφορά την ικανότητά τους να αλλάξουν την πορεία του πολέμου. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν τους συμβουλεύτηκε εκ των προτέρων και, σε κάθε περίπτωση, δεν έχει δείξει συνέπεια όσον αφορά τους στόχους του. Ο Πίτερ Ρίκετς εξήγησε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είναι πιο πιθανό να καθοδηγείται από παράγοντες όπως οι τιμές του πετρελαίου, οι χρηματοπιστωτικές αγορές και το κλίμα που επικρατεί στην πολιτική του βάση.

Αποκλεισμένες από το κύριο θέατρο των μαχών, ορισμένες χώρες επικεντρώνονται σε περιοχές όπου έχουν ιδιαίτερες συμφέροντα. Η Γαλλία έχει προσπαθήσει να αποτρέψει τον Λίβανο, πρώην γαλλικό προτεκτοράτο, από το να εμπλακεί περαιτέρω στον πόλεμο, από τη στιγμή που η υποστηριζόμενη από το Ιράν μαχητική ομάδα Χεζμπολάχ εκτόξευσε ρουκέτες προς το Ισραήλ, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση των Ισραηλινών.

Την Πέμπτη, η Γαλλία ανακοίνωσε ότι θα προμηθεύσει τις ένοπλες δυνάμεις του Λιβάνου με θωρακισμένα οχήματα μεταφοράς για να βοηθήσει στην καταπολέμηση της Χεζμπολάχ. Ο Εμανουέλ Μακρόν έθεσε το ζήτημα του Λιβάνου σε τηλεφωνική συνομιλία με τον Ντόναλντ Τραμπ και πίεσε για εκεχειρία σε τηλεφωνικές συνομιλίες με ηγέτες της περιοχής, μεταξύ των οποίων και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Τι εξηγούν αναλυτές

«Πρέπει να γίνει ό,τι είναι δυνατόν για να αποτραπεί η χώρα αυτή, που είναι κοντά στη Γαλλία, από το να παρασυρθεί ξανά σε πόλεμο», δήλωσε ο Εμανουέλ Μακρόν.
Σύμφωνα με αναλυτές, η επιρροή της Γαλλίας στο Ισραήλ δεν είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, πρόσθεσαν ότι αυτό δεν πρέπει να εμποδίσει τον Εμανουέλ Μακρόν και άλλους Ευρωπαίους ηγέτες να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με την κατεύθυνση της στρατιωτικής εκστρατείας, ακόμη και αν αυτό προκαλέσει εντάσεις με τον Ντόναλντ Τραμπ.

«Πρέπει να το κάνουν αυτό επειδή είναι εκλεγμένοι πολιτικοί», δήλωσε ο Μαρκ Λέοναρντ, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, μιας ερευνητικής ομάδας με έδρα το Λονδίνο. Και πρόσθεσε: «Το να προσποιείσαι ότι δεν έχεις κανέναν έλεγχο πάνω στα πράγματα δεν είναι κάτι που θα γίνει αποδεκτό από το ευρωπαϊκό κοινό. Είναι ήδη ανήσυχοι και απογοητευμένοι».

Αν και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν μίλησαν έντονα στην αρχή του πολέμου, οι αναλυτές εξηγούν ότι ίσως νιώθουν θάρρος να μιλήσουν όσο η πολεμική σύρραξη συνεχίζεται. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Ευρώπη θα επηρεαστεί πιο άμεσα από τις Ηνωμένες Πολιτείες από τις συνέπειες ενός κατεστραμμένου Ιράν.

«Αν υπήρχε πραγματική κατάρρευση, κατακερματισμός, ροές προσφύγων από το Ιράν, αυτό θα είχε τεράστιο αντίκτυπο στην Ευρώπη», δήλωσε ο Τόμας Ράιτ, ερευνητής στη «δεξαμενή σκέψης» Ινστιτούτο Brookings, ο οποίος ήταν ανώτερος διευθυντής στρατηγικού σχεδιασμού στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Μπάιντεν. «Θα συνεργαστούν με την κυβέρνηση για να ευαισθητοποιήσουν τον Τραμπ σχετικά με αυτό το σενάριο και να το αποφύγουν;» αναρωτήθηκε.

Διαβάστε επίσης