Διόδια από το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ: Παραβίαση του Δικαίου της θάλασσας ή νόμιμο δικαίωμα; 

Snapshot

• Το Ιράν σχεδιάζει να εισπράττει διόδια από τα πλοία που διέρχονται τα Στενά του Ορμούζ μέσω διαδικτυακών πληρωμών και κρυπτονομισμάτων.
• Τα Στενά του Ορμούζ είναι φυσικό πέρασμα και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο (UNCLOS) τα πλοία έχουν δικαίωμα σε ελεύθερη και ταχεία διέλευση χωρίς επιβολή τελών διέλευσης.
• Η επιβολή διοδίων από το Ιράν θεωρείται παραβίαση της UNCLOS και εκβιαστική ενέργεια από γείτονες και διεθνείς φορείς.
• Η UNCLOS επιτρέπει τέλη μόνο για συγκεκριμένες υπηρεσίες και όχι απλώς για τη διέλευση, ενώ το Ιράν δεν έχει επικυρώσει πλήρως τη Σύμβαση.
• Το Ιράν δεν μπορεί να επεκτείνει την εδαφική του δικαιοδοσία πέρα από τα χωρικά ύδατα που μοιράζεται με το Ομάν, το οποίο δεν επιβάλλει τέλη διέλευσης.

Snapshot powered by AI

Το Ιράν σχεδιάζει να λαμβάνει διόδια μέσω διαδικτυακών πληρωμών και κρυπτονομισμάτων από όσα πλοία διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times/.

Σύμφωνα με το EurAsian Times, υπάρχουν αναφορές ότι η Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν (IRGC) εισπράττουν έως και 2 εκατομμύρια δολάρια για την «ασφαλή διέλευση» ενός πλοίου, ποσό που συχνά καταβάλλεται σε κινεζικά γιουάν ή σταθερά νομίσματα.

Σύμφωνα με το TASS, το Ιράν θα επιτρέπει τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ σε όχι περισσότερα από 15 πλοία την ημέρα, στο πλαίσιο της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, όπως ανέφερε ανώτερη ιρανική πηγή.

Όσον αφορά στο καθεστώς των διοδίων οι περισσότεροι γείτονες του Ιράν στον Κόλπο, αλλά και ο υπόλοιπος κόσμος μπορεί να το θεωρήσουν ως εκβιασμό. Διότι, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τέτοιου είδους εκβιασμοί απαγορεύονται αυστηρά.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι τα διόδια ή τα τέλη διέλευσης είναι νόμιμα μόνο σε περάσματα που είναι τεχνητά, όχι φυσικά, όπως το Στενό του Ορμούζ. Η διάκριση είναι πράγματι σημαντική!

Το παράδειγμα της Διώρυγας του Σουέζ

Τεχνητές πλωτές οδοί όπως η Διώρυγα του Σουέζ και η Διώρυγα του Παναμά χρεώνουν τέλη διέλευσης. Η Αίγυπτος κατέχει, εκμεταλλεύεται και διαχειρίζεται πλήρως τη Διώρυγα του Σουέζ μέσω της κρατικής Αρχής της Διώρυγας του Σουέζ (SCA). Η Αίγυπτος χρεώνει υποχρεωτικά, σημαντικά διόδια διέλευσης για τα πλοία που διέρχονται, τα οποία βασίζονται στο μέγεθος, τον τύπο και το φορτίο του σκάφους, αποφέροντας δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια έσοδα για τη χώρα.

Σύμφωνα με εκτίμηση του 2023, απέφερε 10,25 δισεκατομμύρια δολάρια σε τέλη διέλευσης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κατασκευή της Διώρυγας του Σουέζ, η οποία συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τη Μεσόγειο Θάλασσα, μειώνοντας την απόσταση μεταξύ Ευρώπης και Ασίας κατά χιλιάδες μίλια, ολοκληρώθηκε και εγκαινιάστηκε στις 17 Νοεμβρίου 1869.

Στη συνέχεια, ωστόσο, ήρθε η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης το 1888, η θεμελιώδης διεθνής συνθήκη που εξασφάλισε ότι η Διώρυγα του Σουέζ παρέμεινε μια ελεύθερη, ουδέτερη και ανοιχτή πλωτή οδός για όλα τα εμπορικά και πολεμικά πλοία, ανεξάρτητα από τη σημαία τους, τόσο σε καιρό ειρήνης όσο και σε καιρό πολέμου.

Απαγορεύει τους αποκλεισμούς, απαγορεύει τις οχυρώσεις και εγγυάται την πρόσβαση για όλα τα έθνη. Η Αίγυπτος είναι υποχρεωμένη να διασφαλίσει όλα αυτά.

Η διώρυγα του Παναμά

Ομοίως, η Αρχή της Διώρυγας του Παναμά (ACP), η οποία συνδέει τον Ειρηνικό με τον Ατλαντικό Ωκεανό, επιβάλλει διόδια σε όλα τα σκάφη που διέρχονται από τη διώρυγα. Το κόστος ποικίλλει ανάλογα με τον τύπο, το μέγεθος, το βάρος του φορτίου και τη χωρητικότητα του σκάφους.

Ωστόσο, τα Στενά του Ορμούζ, όπως κάθε άλλο στενό, αποτελεί φυσική διεθνή πλωτή οδό πλάτους 21 ναυτικών μιλίων, παρότι βρίσκεται εντός των επικαλυπτόμενων χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν.
Πάντως η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία εγγυάται το δικαίωμα της «διέλευσης» μέσω στενών που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, καθιστά σαφές, σύμφωνα με τα άρθρα 37 έως 44, ότι τα πλοία και τα αεροσκάφη έχουν δικαίωμα σε συνεχή και ταχεία διέλευση που δεν μπορεί να παρεμποδιστεί ή να ανασταλεί από το παράκτιο κράτος, ακόμη και αν το στενό υπάγεται στην εδαφική του δικαιοδοσία.

Σημειώνεται ότι το άρθρο 26 της UNCLOS απαγορεύει στα κράτη να επιβάλλουν τέλη στα σκάφη απλώς για τη διέλευση, επιτρέποντας την επιβολή τελών μόνο για συγκεκριμένες υπηρεσίες που παρέχονται. Αναφέρει ότι «δεν επιτρέπεται η επιβολή τελών σε ξένα πλοία μόνο λόγω της διέλευσής τους από τα χωρικά ύδατα» και ότι «μπορούν να επιβληθούν τέλη σε ξένο πλοίο που διέρχεται από τα χωρικά ύδατα ως πληρωμή μόνο για συγκεκριμένες υπηρεσίες που παρέχονται στο πλοίο. Τα τέλη αυτά επιβάλλονται χωρίς διακρίσεις».

Με άλλα λόγια, τα Στενά του Ορμούζ είναι διεθνή Στενά, πράγμα που σημαίνει ότι όλα τα πλοία έχουν το δικαίωμα διέλευσης, χωρίς χρέωση και χωρίς προηγούμενη έγκριση.

Επομένως, ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (ΣΣΚ), Jasem Mohamed al-Budaiwi, έχει δίκιο όταν λέει ότι η είσπραξη τελών από το Ιράν αποτελεί «επιθετική ενέργεια και παραβίαση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας».

Τι ορίζει η UNCLOS

Φυσικά, η UNCLOS επιτρέπει στο παράκτιο κράτος να λάβει διορθωτικά μέτρα εάν κάποια διέλευση δεν είναι «αθώα».

Και στο άρθρο 19, ορίζει τι είναι «αθώο» και τι όχι:

«1. Η διέλευση είναι αθώα εφόσον δεν βλάπτει την ειρήνη, την τάξη ή την ασφάλεια του παράκτιου κράτους. Η διέλευση αυτή πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με την παρούσα Σύμβαση και με άλλους κανόνες του διεθνούς δικαίου. 2. Η διέλευση ξένου πλοίου θεωρείται επιζήμια για την ειρήνη, την τάξη ή την ασφάλεια του παράκτιου κράτους εάν, εντός των χωρικών υδάτων, αυτό προβαίνει σε οποιαδήποτε από τις ακόλουθες δραστηριότητες:

(α) οποιαδήποτε απειλή ή χρήση βίας κατά της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας του παράκτιου κράτους, ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο που παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου που ενσωματώνονται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών·

(β) οποιαδήποτε άσκηση ή πρακτική με όπλα οποιουδήποτε είδους·

(γ) οποιαδήποτε πράξη που αποσκοπεί στη συλλογή πληροφοριών εις βάρος της άμυνας ή της ασφάλειας του παράκτιου κράτους·

(δ) οποιαδήποτε πράξη προπαγάνδας που αποσκοπεί να επηρεάσει την άμυνα ή την ασφάλεια του παράκτιου κράτους·

(ε) την απογείωση, την προσγείωση ή την επιβίβαση οποιουδήποτε αεροσκάφους·

(στ) την απογείωση, προσγείωση ή επιβίβαση οποιουδήποτε στρατιωτικού μέσου·

(ζ) τη φόρτωση ή εκφόρτωση οποιουδήποτε εμπορεύματος, νομίσματος ή προσώπου κατά παράβαση των τελωνειακών, φορολογικών, μεταναστευτικών ή υγειονομικών νόμων και κανονισμών του παράκτιου κράτους·

(η) οποιαδήποτε πράξη σκόπιμης και σοβαρής ρύπανσης κατά παράβαση της παρούσας Σύμβασης·

(θ) οποιεσδήποτε αλιευτικές δραστηριότητες·

(ι) τη διεξαγωγή ερευνητικών ή τοπογραφικών δραστηριοτήτων·

(κ) οποιαδήποτε πράξη που αποσκοπεί στην παρεμπόδιση οποιωνδήποτε συστημάτων επικοινωνίας ή οποιωνδήποτε άλλων εγκαταστάσεων ή υποδομών του παράκτιου κράτους·

(l) οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα που δεν έχει άμεση σχέση με τη διέλευση».

Με δεδομένο αυτό, το Ιράν, το οποίο έχει υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) (αλλά δεν την έχει ακόμη επικυρώσει), μπορεί να έχει κάποιο δίκιο όσον αφορά την παρεμπόδιση στρατιωτικών σκαφών οποιουδήποτε αντιπάλου, ιδίως κατά τη διάρκεια ενός πολέμου.

Ωστόσο, δεν μπορεί να επιβάλλει τέλη διέλευσης σε εμπορικά σκάφη.

Η... δικαιοδοσία του Ιράν

Δεύτερον, το Ιράν δεν μπορεί να επεκτείνει το επιχείρημα ότι ο πορθμός υπάγεται στην εδαφική του δικαιοδοσία (ναυτικά μίλια, ή 22 χλμ., από το συνολικό πλάτος των 39 χλμ.) πέρα από ένα σημείο. Διότι ο πορθμός υπάγεται επίσης στα χωρικά ύδατα του Ομάν. Έτσι, ολόκληρο το πλάτος του πορθμού αποτελείται από τις επικαλυπτόμενες χωρικές θάλασσες τόσο του Ιράν όσο και του Ομάν. Όμως, σε αντίθεση με το Ιράν, το Ομάν δεν μιλάει για επιβολή τελών διέλευσης.

Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη, είναι προφανές ότι αυτό που απαιτεί το Ιράν είναι πέρα από το νόμο. Η απαίτησή του αντανακλά αυτό που οι ηγέτες του πιστεύουν ότι είναι η καλύτερη στιγμή για να χρησιμοποιήσουν τη γεωγραφία του ως όπλο, προκειμένου να αποσπάσουν παραχωρήσεις που, αν χορηγηθούν, θα μπορούσαν να έχουν ευρείες επιπτώσεις.

Διαβάστε επίσης