Πως η Νότια Κορέα κατάφερε να ανασχέσει τη δημογραφική κρίση

Έπειτα από εννέα χρόνια συνεχούς πτώσης και δημογραφικής κρίσης, ο δείκτης γονιμότητας στη Νότια Κορέα κατέγραψε το 2024 άνοδο στο 0,75 το 2024 από το ιστορικό χαμηλό του 0,72 το 2023, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας στη Σεούλ. Ενώ η αύξηση των γεννήσεων συνεχίστηκε και το 2025 πηγαίνοντας στο 0,80 καταγράφοντας μάλιστα άνοδο σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Η εξέλιξη αυτή συνοδεύτηκε από ένα ιστορικό άλμα 14,9% στους γάμους, σηματοδοτώντας μια πρώτη απτή ένδειξη ανάσχεσης της δημογραφικής κρίσης.

Η θετική αυτή μεταβολή δεν προέκυψε τυχαία ούτε οφείλεται σε κάποια αυθόρμητη αλλαγή νοοτροπίας. Ήταν το αποτέλεσμα μιας επιθετικής κρατικής παρέμβασης τύπου «θεραπείας σοκ», η οποία συνδύασε άμεσες χρηματικές ενισχύσεις ρεκόρ, προνομιακή πρόσβαση σε φθηνή στέγη, πρωτοφανή πίεση στον ιδιωτικό τομέα και μια εκτίναξη των γάμων μετά την πανδημία. Μαθήματα ίσως χρήσιμα και για την χώρα μας που είναι επίσης αντιμέτωπη με μια σημαντική δημογραφική κρίση, οπως αποδεικνύουν τα τελευταία στοιχεία για την ελάττωση των μαθητών και το κλείσιμο σχολείων.

Το στεγαστικό δέλεαρ και το φθηνό χρήμα

Το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη δημιουργία οικογένειας στις κορεατικές μεγαλουπόλεις, με επίκεντρο τη Σεούλ, ήταν ανέκαθεν το απαγορευτικό κόστος των ακινήτων. Η κυβέρνηση αποφάσισε να συνδέσει άμεσα τη στεγαστική πίστη με τα πιστοποιητικά γέννησης.

Μέσω του προγράμματος ειδικών δανείων για νεογέννητα, τα ζευγάρια που αποκτούν παιδί εξασφαλίζουν υποθήκες με εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια, συχνά κάτω από το 1,5% έως 2%, σε μια περίοδο που τα εμπορικά επιτόκια παραμένουν υψηλά. Την ίδια ώρα, θεσπίστηκαν ειδικές ποσοστώσεις σε δημόσια και επιδοτούμενα προγράμματα κατοικίας αποκλειστικά για νιόπαντρους και νέους γονείς. Για χιλιάδες νοικοκυριά, η απόκτηση παιδιού μετατράπηκε από οικονομική καταστροφή στο μοναδικό ρεαλιστικό διαβατήριο για την αγορά πρώτης κατοικίας.

Άμεσο ρευστό και το ολοήμερο σχολείο Neulbom

Η Σεούλ δεν έμεινε μόνο στις έμμεσες ελαφρύνσεις. Εφάρμοσε ένα σύστημα μηνιαίων άμεσων επιδομάτων που καταβάλλει στους γονείς 1.000.000 γουόν (περίπου 700 ευρώ) μηνιαίως για κάθε παιδί κάτω του ενός έτους και 500.000 γουόν για τον δεύτερο χρόνο, πέρα από το εφάπαξ κουπόνι πρώτης γέννησης.

Το βαθύτερο πρόβλημα στην ανατροφή ενός παιδιού στην Κορέα ήταν παραδοσιακά το κόστος της ιδιωτικής εκπαίδευσης και των φροντιστηρίων (hagwon), τα οποία οι εργαζόμενοι γονείς χρησιμοποιούσαν ως χώρους φύλαξης μετά το τέλος του πρωινού σχολείου. Για να χτυπήσει αυτή τη «μαύρη τρύπα» στον οικογενειακό προϋπολογισμό, το κράτος εισήγαγε το πρόγραμμα Neulbom School στα δημοτικά σχολεία. Πρόκειται για ένα δωρεάν ολοήμερο σύστημα δημιουργικής απασχόλησης και μαθημάτων που καλύπτει τα παιδιά από νωρίς το πρωί έως τις 8:00 το βράδυ, απαλλάσσοντας τις μητέρες από την ανάγκη να εγκαταλείψουν την εργασία τους.

Η εμπλοκή των Chaebols και η γονική άδεια 6+6

Σε μια χώρα όπου οι άτυπες υπερωρίες και η πίεση στο γραφείο αποτελούν κανόνα, το κράτος αναμόρφωσε ριζικά το πλαίσιο της γονικής άδειας. Με το πρόγραμμα «6+6», εάν και οι δύο γονείς λάβουν γονική άδεια εντός των πρώτων 18 μηνών από τη γέννηση, η πολιτεία καλύπτει έως και το 100% του μισθού τους για τους πρώτους έξι μήνες, με ανώτατο όριο που φτάνει τα 4,5 εκατομμύρια γουόν τον μήνα για τον καθένα. Αυτό οδήγησε σε κατακόρυφη αύξηση των ανδρών που κάνουν χρήση της άδειας πατρότητας, αποφορτίζοντας τις γυναίκες από το αποκλειστικό βάρος της φροντίδας.

Την ίδια ώρα, ο ιδιωτικός τομέας αναγκάστηκε να ακολουθήσει. Μεγάλες εταιρείες και επιχειρηματικοί όμιλοι (chaebols) προσέφεραν δικά τους επιθετικά κίνητρα, είτε για να μην υποστούν κυρώσεις ή δυσμενείς αξιολογήσεις ESG από το κράτος είτε διότι όπως δηλώνουν εργαζόμενοι λόγω της εταιρικής κουλτούρα ενθάρρυνσης της τεκνοποίησης,. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του κατασκευαστικού ομίλου Booyoung Group, ο οποίος άρχισε να καταβάλλει απευθείας στους υπαλλήλους του 100 εκατομμύρια γουόν (περίπου 75.000 δολάρια) για κάθε παιδί που γεννούν. Κολοσσοί όπως η Hyundai, η Samsung και η LG εισήγαγαν αντίστοιχα προγράμματα ευέλικτου ωραρίου και γενναίων μπόνους τοκετού.

Η δημογραφική συγκυρία και το άλμα στους γάμους

Το 2024 καταγράφηκε άλμα 14,9% στους γάμους. Σε αυτό συνέβαλαν δύο βασικοί παράγοντες: η τέλεση χιλιάδων γάμων που είχαν αναβληθεί κατά τα χρόνια της πανδημίας και η είσοδος της ηλικιακής ομάδας των 30-34 ετών - η οποία αριθμητικά είναι μεγαλύτερη από τις αμέσως επόμενες γενιές - στην πιο ώριμη περίοδο για οικογένεια.

Ο συνδυασμός αυτής της συγκυριακής πληθυσμιακής μάζας με το μπαράζ κρατικών παροχών, τις πιέσεις στους εργοδότες και τα φθηνά στεγαστικά δάνεια έπεισε ένα κρίσιμο τμήμα των νέων ζευγαριών να κάνει το βήμα, αποτυπώνοντας την πρώτη καθαρή θετική μεταβολή στο δημογραφικό μετά από σχεδόν μία δεκαετία.

Φυσικά η Νότια Κορέα παραμένει η χώρα με το χαμηλότερο ποσοστό γεννήσεων (0,80) σε ολόκληρο τον ανεπτυγμένο κόσμο και πολύ μακρυά από το απαραίτητο 2,1 που είναι ο δείκτης που σημαίνει την αναπλήρωση του πληθυσμού. Πάντως οι πολιτικές δέιχνουν να αποδίδουν καθώς το α΄ εξάμηνο του 2026 οι γεννήσεις κινούνται και πάλι αυξητικά με μηνιαίο δείκτη 0,88, ενώ η κυβέρνηση σκοπεύει σε 1,0 περίπου το 2030-2031.

Διαβάστε επίσης