Ρήξη Τουρκίας -Αζερμπαϊτζάν: Ο Αλίεφ «σνομπάρει» τη σύνοδο της Άγκυρας παρά την πρόσκληση Ερντογάν
Πυκνώνουν τα σύννεφα πάνω από τον άξονα δύο παραδοσιακών συμμάχων - Ο Αζέρος πρόεδρος δεν μετέβη στην Άγκυρα παρά την καρατόμηση του στενού συνεργάτη του Ερντογάν, οι δηλώσεις του οποίου είχαν προκαλέσει σάλο στο Μπακού για τους περιορισμούς στη χρήση της μαντίλας στα σχολεία του Αζερμπαϊτζάν.
Snapshot
- Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίγιεφ, απουσίασε από τη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Τουρκόφωνων Κρατών στην Άγκυρα, παρά την πρόσκληση του Ερντογάν, εκπροσωπούμενος από τον υπουργό Εξωτερικών Τζεϊχούν Μπαϊράμοφ.
- Η απουσία του Αλίγιεφ συνδέεται με την ένταση στις σχέσεις Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν λόγω της κριτικής της Τουρκίας στους περιορισμούς χρήσης της ισλαμικής μαντίλας στα σχολεία του Αζερμπαϊτζάν.
- Ο Οκτάι Σαράλ, στενός σύμβουλος του Ερντογάν, αποχώρησε μετά από δημόσια αντιπαράθεση για τις δηλώσεις του σχετικά με τη μαντίλα, ενώ το Μπακού απαγόρευσε την είσοδο σε 31 Τούρκους πολίτες λόγω της διαμάχης.
- Υπάρχει γεωπολιτική διάσταση στην ένταση, με την αυξανόμενη συνεργασία του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ να επιτείνει τον ανταγωνισμό Τουρκίας-Ισραήλ για επιρροή στον Νότιο Καύκασο.
- Παρά τις διαφωνίες, ο Αλίγιεφ απέστειλε συγχαρητήριο μήνυμα στον Ερντογάν για την επέτειο ίδρυσης της Τουρκικής Δημοκρατίας, επισημαίνοντας τους ιστορικούς δεσμούς φιλίας και αδελφοσύνης μεταξύ των δύο χωρών.
Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, αρνήθηκε να συμμετάσχει στη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Τουρκόφωνων Κρατών (OTS), η οποία πραγματοποιείται στην Άγκυρα.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο αυξανόμενης έντασης στις σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, με αφορμή την κριτική που ασκήθηκε από την τουρκική πλευρά στους περιορισμούς που επιβάλλονται στη χρήση της ισλαμικής μαντίλας στα σχολεία του Αζερμπαϊτζάν.
Σύμφωνα με το αζερικό πρακτορείο ειδήσεων Report, ο Αλίεφ θα εκπροσωπηθεί στη σύνοδο της 30ής Οκτωβρίου από τον υπουργό Εξωτερικών Τζεϊχούν Μπαϊράμοφ. Το πρακτορείο απέδωσε την απουσία του προέδρου σε προγραμματισμένες υποχρεώσεις και στο επιβαρυμένο πρόγραμμά του.
Ειδικότερα, ανέφερε ότι ο Αλίεφ θα παραστεί την Παρασκευή στον τελικό και στην τελετή λήξης του πρώτου Παγκοσμίου Κυπέλλου και Φεστιβάλ Ποδοσφαίρου Κ15 της FIFA, στο Μπακού, όπου θα απονείμει τα βραβεία στους φιναλίστ. Η συμμετοχή του στην εκδήλωση, σύμφωνα με το ίδιο μέσο, είχε προγραμματιστεί εκ των προτέρων.
Η ανακοίνωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε προσκαλέσει προσωπικά τον Αλίγιεφ κατά την τηλεφωνική τους επικοινωνία στις 21 Οκτωβρίου.
Παράλληλα, η απόφαση του Αζέρου προέδρου συμπίπτει με την αποχώρηση του Οκτάι Σαράλ, στενού προεδρικού συμβούλου του Ερντογάν, έπειτα από τη δημόσια αντιπαράθεση που προκάλεσαν οι δηλώσεις του για τους περιορισμούς στη χρήση της μαντίλας στα σχολεία του Αζερμπαϊτζάν.
Η διαμάχη για τη μαντίλα και η αποχώρηση συμβούλου του Ερντογάν
Στις 12 Οκτωβρίου, ο Σαράλ επέκρινε μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Χ τους περιορισμούς που ισχύουν στο Αζερμπαϊτζάν, υποστηρίζοντας ότι είναι απαράδεκτο να στερείται το δικαίωμα στην εκπαίδευση από μαθήτριες που φορούν ισλαμική μαντίλα.
Τον Σεπτέμβριο, το Αζερμπαϊτζάν τροποποίησε τους κανονισμούς σχολικής ενδυμασίας, απαγορεύοντας ρούχα που θεωρούνται ασύμβατα με την προβλεπόμενη σχολική στολή ή με τον κοσμικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης.
Παρότι οι νέες ρυθμίσεις δεν αναφέρονται ρητά στην ισλαμική μαντίλα, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ορισμένες μαθήτριες που τη φορούσαν δεν έγιναν δεκτές στις σχολικές αίθουσες.
Οι δηλώσεις του Σαράλ προκάλεσαν την έντονη αντίδραση του κυβερνώντος κόμματος Νέο Αζερμπαϊτζάν, το οποίο κατηγόρησε Τούρκους πολιτικούς παράγοντες για παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας.
Σε συνέντευξή του στις 25 Οκτωβρίου στον δημοσιογράφο Ταλάτ Ατιλά, ο Σαράλ αποκάλυψε ότι αποχωρεί από τη θέση του κατόπιν εντολής του Ερντογάν.
Ερωτηθείς εάν η αποχώρησή του συνδεόταν με την κριτική που είχε ασκήσει στο Αζερμπαϊτζάν, απάντησε: «Ναι, έτσι φαίνεται».
Την επόμενη ημέρα ανακοίνωσε επισήμως την παραίτησή του.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Middle East Eye, το Αζερμπαϊτζάν είχε ζητήσει την απομάκρυνση του Σαράλ, καθώς και τη λήψη νομικών μέτρων εναντίον Τούρκων σχολιαστών που κατηγορούνταν ότι προσέβαλαν τον Αλίγιεφ.
Η αντιπαράθεση είχε και περαιτέρω συνέπειες. Το Μπακού απαγόρευσε την είσοδο στη χώρα σε 31 Τούρκους πολίτες, μεταξύ των οποίων δημοσιογράφοι, πολιτικά πρόσωπα και θρησκευτικοί σχολιαστές, ενώ εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για άλλους επτά, εξαιτίας δηλώσεών τους που συνδέονταν με τη συγκεκριμένη διαμάχη.
Η γεωπολιτική διάσταση: Το Ισραήλ και ο ανταγωνισμός στον Νότιο Καύκασο
Πέρα από τη διαμάχη για τη μαντίλα, αναλυτές εντοπίζουν βαθύτερες αιτίες της έντασης στις σχέσεις Άγκυρας και Μπακού.
Ο Αζέρος πολιτικός αναλυτής Αραστούν Ορουτζλού, μιλώντας στο ανεξάρτητο αζερικό μέσο Meydan TV, το οποίο λειτουργεί στην εξορία, υποστήριξε ότι οι τριβές μεταξύ των δύο χωρών είχαν αρχίσει πριν από την πρόσφατη αντιπαράθεση.
Ως σημαντική πηγή δυσαρέσκειας για την Άγκυρα προσδιόρισε τη διαρκώς στενότερη συνεργασία του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ, συνδέοντάς την με τον ευρύτερο ανταγωνισμό Τουρκίας και Ισραήλ για επιρροή στον Νότιο Καύκασο.
Η γεωπολιτική αυτή διάσταση προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στις πρόσφατες εξελίξεις, καθώς οι σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν αποτελούν παραδοσιακά έναν από τους στενότερους στρατηγικούς άξονες της περιοχής.
Οι δύο χώρες διατηρούν εκτεταμένη στρατιωτική, ενεργειακή και μεταφορική συνεργασία, ενώ συχνά περιγράφουν τις μεταξύ τους σχέσεις με τη χαρακτηριστική φράση «ένα έθνος, δύο κράτη».
Μήνυμα φιλίας από τον Αλίγιεφ στον Ερντογάν
Παρά την ένταση, ο Αλίγιεφ απέστειλε την Πέμπτη συγχαρητήριο μήνυμα στον Ερντογάν για την 103η επέτειο από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Στο μήνυμά του, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν υπογράμμισε ότι οι δύο χώρες συνδέονται με γνήσιους δεσμούς φιλίας και αδελφοσύνης, επισημαίνοντας ότι η Διακήρυξη της Σούσα, που υπογράφηκε το 2021, αναβάθμισε τις διμερείς σχέσεις σε επίπεδο συμμαχίας.
Ωστόσο, αργότερα την ίδια ημέρα έγινε γνωστό ότι δεν θα παραστεί στη σύνοδο κορυφής της Άγκυρας.
Την εκπροσώπηση του Αζερμπαϊτζάν θα αναλάβει ο υπουργός Εξωτερικών Τζεϊχούν Μπαϊράμοφ, ο οποίος συμμετείχε την Πέμπτη στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Υπουργών Εξωτερικών του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών στην Άγκυρα.
Στο περιθώριο της συνεδρίασης συναντήθηκε με τον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν.
Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών του Αζερμπαϊτζάν, οι δύο υπουργοί συζήτησαν τις διμερείς σχέσεις, καθώς και περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις.
Η σύνοδος της Άγκυρας
Η σύνοδος κορυφής της Παρασκευής, την οποία φιλοξενεί ο Ερντογάν, σηματοδοτεί την ανάληψη της εκ περιτροπής προεδρίας του Οργανισμού Τουρκόφωνων Κρατών από την Τουρκία, διαδεχόμενη το Αζερμπαϊτζάν.
Στον οργανισμό συμμετέχουν η Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν, το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Ουζμπεκιστάν, με στόχο την ενίσχυση της πολιτικής, οικονομικής και πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ των τουρκόφωνων χωρών.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του οργανισμού, οι ηγέτες αναμένεται να εξετάσουν ζητήματα εμπορίου, μεταφορών, ενέργειας και θεσμικής συνεργασίας.
Στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνονται επίσης ο διορισμός νέου γενικού γραμματέα και η υιοθέτηση της Διακήρυξης της Άγκυρας.
Η απουσία του Αλίγιεφ, παρά την προσωπική πρόσκληση Ερντογάν, αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα σε μια συγκυρία κατά την οποία οι δύο στενοί σύμμαχοι καλούνται να διαχειριστούν τόσο τη διμερή αντιπαράθεση για τη μαντίλα όσο και τις διαφορετικές γεωπολιτικές τους προτεραιότητες στον Νότιο Καύκασο.
