Πιερρακάκης: Παράδειγμα προόδου η Ελλάδα – Το επόμενο βήμα για την ευρωπαϊκή οικονομία
Πού επικεντρώθηκε η συζήτηση του υπουργού Οικονομικών και προέδρου του Eurogroup με τον ταμία και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου «Ζακ Ντελόρ», Φαμπρίτσιο Παγκάνι
Snapshot
- Η Ευρώπη αντιμετωπίζει γεωπολιτικές προκλήσεις, πληθωριστικές πιέσεις και εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη, απαιτώντας ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής αυτονομίας, σύμφωνα με τον Κυριάκο Πιερρακάκη.
- Η προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η τραπεζική ενοποίηση και η ψηφιοποίηση των πληρωμών, συμπεριλαμβανομένου του ψηφιακού ευρώ, είναι κεντρικά σημεία στην ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική.
- Η ενεργειακή ασφάλεια απαιτεί ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, περισσότερες διασυνδέσεις, επενδύσεις στα δίκτυα και στοχευμένη στήριξη των ευάλωτων πολιτών.
- Η Ελλάδα διατηρεί ισχυρή δημοσιονομική θέση και αναπτύσσεται με ρυθμούς διπλάσιους του ευρωπαϊκού μέσου όρου, επωφελούμενη από συσσωρευμένες μεταρρυθμίσεις και πολιτική σταθερότητα.
- Η ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική χρειάζεται ταυτόχρονη εφαρμογή πολλαπλών λύσεων, με έμφαση στη συνεργασία κρατών
- μελών και στην ενίσχυση των κοινών χρηματοπιστωτικών υποδομών.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, στάθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία λόγω της γεωπολιτικής αστάθειας, των πληθωριστικών πιέσεων και των εξελίξεων στην τεχνητή νοημοσύνη, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική της αυτονομία, κατά τη συζήτηση που είχε με τον ταμία και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου «Ζακ Ντελόρ», Φαμπρίτσιο Παγκάνι.
Ακόμη, μίλησε για την ανάγκη προώθησης της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, της τραπεζικής ενοποίησης και της δημιουργίας ισχυρότερων ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών δομών, ενώ έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία του ψηφιακού ευρώ και της ψηφιοποίησης των πληρωμών.
Αναφέρθηκε ακόμη στην ενεργειακή ασφάλεια, τονίζοντας την ανάγκη για ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, περισσότερες διασυνδέσεις και επενδύσεις στα δίκτυα, καθώς και στη στήριξη των πιο ευάλωτων πολιτών μέσω στοχευμένων δημοσιονομικών παρεμβάσεων.
Παράλληλα, επισήμανε ότι η Ελλάδα διατηρεί ισχυρή δημοσιονομική θέση και αναπτύσσεται με ρυθμούς υψηλότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, εκφράζοντας αισιοδοξία για την πορεία τόσο της ελληνικής όσο και της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η συζήτηση του Κυριάκου Πιερρακάκη με τον Φαμπρίτσιο Παγκάνι
Στη συζήτηση συμμετείχαν δημοσιογράφοι, τραπεζικά στελέχη, οικονομολόγοι και υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, που είχαν την ευκαιρία να υποβάλουν ερωτήσεις και να ανταλλάξουν απόψεις με τον υπουργό για τις προοπτικές της ευρωπαϊκής και της ελληνικής οικονομίας.
Fabrizio Pagani: Αυτή τη στιγμή βλέπουμε μεγάλο κατακερματισμό στην παγκόσμια οικονομία και έχουμε αρκετές εκθέσεις από διεθνείς οργανισμούς, όπως το ΔΝΤ και τον ΟΟΣΑ, πάνω σε αυτό το θέμα. Έχουμε δει επίσης όσα έχουν γραφτεί στον Τύπο σχετικά με την πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για το εμπόριο. Θα θέλαμε λοιπόν να ακούσουμε τις απόψεις σας για τις παγκόσμιες προοπτικές και τον ρόλο που διαδραματίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με το πρώτο έτος της θητείας σας, ποια είναι η κατεύθυνση προς την οποία θα πρέπει να στρέψουμε τις οικονομικές μας πολιτικές τους επόμενους μήνες;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Καταρχάς, σας ευχαριστώ για τη φιλοξενία σας. Χαίρομαι ιδιαίτερα που βρίσκομαι μαζί σας στο Παρίσι. Και, περιττό να πω, διανύουμε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίοδο, με την ευρύτερη έννοια. Όπως λέει και η γνωστή φράση, ζούμε σε ενδιαφέροντες καιρούς. Δυστυχώς, κάποιες εβδομάδες έχουμε την αίσθηση ότι οι καιροί αλλάζουν ακόμη πιο γρήγορα.
Με αυτά τα δεδομένα, στις περισσότερες συναντήσεις στις οποίες συμμετέχουμε, και ιδίως στις συνεδριάσεις του Eurogroup, η προσοχή στρέφεται αναπόφευκτα στις κρίσεις και τις προκλήσεις που έχουμε μπροστά μας.
Στις τελευταίες συνεδριάσεις συζητήσαμε εκτενώς τις επιπτώσεις από το ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και την ευρύτερη κρίση στη Μέση Ανατολή, τόσο άμεσα όσον αφορά στις τιμές της ενέργειας όσο και έμμεσα σε σχέση με τις γενικότερες οικονομικές προοπτικές. Η τάση προς τον στασιμοπληθωρισμό εξακολουθεί να υπάρχει. Δεν βρισκόμαστε σε καθεστώς στασιμοπληθωρισμού, αλλά βρισκόμαστε σε μια τάση προς τον στασιμοπληθωρισμό. Και αυτό προφανώς προκαλεί ανησυχία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές αναθεωρούν τις προβλέψεις τους για τις οικονομικές προοπτικές του έτους: προς τα πάνω όσον αφορά στον πληθωρισμό και προς τα κάτω όσον αφορά στην ανάπτυξη. Παρακολουθούμε στενά την κατάσταση.
Άλλα ζητήματα, βεβαίως, είναι εξίσου ή ακόμη πιο σημαντικά αν τα εξετάσουμε από μακροοικονομική σκοπιά. Οι επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης, το νέο μοντέλο LLM της Anthropic, αποτελούν επίσης έναν τομέα έντονου προβληματισμού σε ό, τι αφορά στην ορθή διακυβέρνησή του και το κανονιστικό πλαίσιο που θα το διέπει.
Και συνολικά, πιστεύω ότι η εποχή της γεωπολιτικής αθωότητας για την Ευρώπη έχει πλέον τελειώσει. Από αυτή την άποψη, έχουμε μπροστά μας ένα προφανές μέρισμα. Το «μέρισμα του προφανούς» είναι ένας όρος που χρησιμοποιώ συχνά, γιατί τον θεωρώ πολύ ακριβή.
Η Ελλάδα το βίωσε αυτό όταν έβγαινε από τη δική της κρίση τα προηγούμενα χρόνια. Είναι πολύ χρήσιμο να υπάρχει κάτι προφανές που δεν έχεις κάνει για πολύ καιρό. Και αν το κάνεις, μπορεί να σου προσφέρει ένα αναπτυξιακό μέρισμα.
Για την Ελλάδα αυτό ήταν μια σειρά χρόνιων μεταρρυθμίσεων, συσσωρευμένων μεταρρυθμίσεων που δεν είχαν υλοποιηθεί σε όλους τους τομείς πολιτικής, σε όλους τους κλάδους, πάνω στο θεμέλιο της πολιτικής σταθερότητας και της δημοσιονομικής σταθερότητας.
Για την Ευρώπη, το αντίστοιχο είναι η Ένωση Κεφαλαιαγορών. Μαζί με το έργο του Ψηφιακού Ευρώ, η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Πρόκειται για έναν τομέα που οι Ευρωπαίοι Υπουργοί Οικονομικών συζητούν πολύ. Δεν είναι ένα μόνο θέμα. Είναι ένα χαρτοφυλάκιο που περιλαμβάνει μια σειρά από επιμέρους ζητήματα πολιτικής: από την τραπεζική ενοποίηση και την ενοποίηση των χρηματιστηριακών αγορών, μέχρι την ανάπτυξη των νεοφυών επιχειρήσεων στην Ευρώπη και μια σειρά άλλων θεμάτων πολιτικής.
Αυτή τη στιγμή υπάρχει δυναμική ώστε να ολοκληρωθούν αυτές οι πρωτοβουλίες. Οι εκθέσεις Letta και Draghi έχουν διαδραματίσει πολύ σημαντικό ρόλο στον καθορισμό των πολιτικών που απαιτούνται για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.
Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, συζητούμε εκτενώς το πακέτο εποπτείας των αγορών και το πώς μπορούμε να ενισχύσουμε τον ρόλο της ESMA σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε μια πρόσφατη συζήτηση στο ECOFIN, είχα την ευκαιρία να πω ότι, κατά τη γνώμη μου, είναι προφανές πως δεν θα πρέπει να κάνουμε το ίδιο πράγμα 27 φορές.
Θα πρέπει να ενισχύσουμε συνολικά τον ρόλο της ESMA σε ευρωπαϊκό επίπεδο, διότι καθώς η τεχνολογική καινοτομία επιταχύνεται ολοένα και περισσότερο, χρειάζεται να ενισχύσουμε και τις εποπτικές μας αρχές ώστε να μπορούν να παρακολουθούν αποτελεσματικά τις αγορές και να επιτελούν τον ρόλο τους. Και είναι σαφώς πιο λογικό να γίνεται αυτό κεντρικά παρά 27 φορές κατά τόπους. Αυτό είναι ένα από τα πεδία όπου πρέπει να κινηθούμε.
Πέρα από την ενίσχυση του κεντρικού ρόλου της Ευρώπης, θα έλεγα ότι χρειαζόμαστε επίσης καλύτερο συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών. Στην πρόσφατη συνεδρίαση του Eurogroup στη Λευκωσία και στο άτυπο ECOFIN είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε το στεγαστικό ζήτημα.
Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, και το διαπιστώνω καθημερινά στις συνομιλίες μου με συναδέλφους μου, αντιμετωπίζουμε μια στεγαστική πρόκληση. Σε ορισμένες χώρες θα έλεγα ότι πρόκειται για στεγαστική κρίση. Προφανώς αυτό δεν αποτελεί αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε κεντρικό επίπεδο, αφορά περισσότερο στις αρμοδιότητες των κρατών-μελών.
Ωστόσο, σε ζητήματα όπως αυτό, το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε ως Υπουργοί Οικονομικών είναι να συζητούμε τα θέματα που απασχολούν τους πολίτες, να ασχολούμαστε με αυτά και να μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλο. Να μαθαίνουμε από τις επιτυχίες, τις αποτυχίες, τα λάθη και τις προκλήσεις, ώστε να μπορούμε να εφαρμόζουμε αυτές τις πολιτικές άμεσα, σε μεγάλη κλίμακα και με τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα.
Όλα αυτά μαζί, θα έλεγα ότι διαμορφώνουν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η ευρωπαϊκή πολιτική μπορεί να προχωρήσει ταχύτερα απ’ ό, τι στο παρελθόν. Και σε μια παρόμοια συνάντηση, ένας από τους συμμετέχοντες μου ανέφερε ότι φαίνεται πως πρέπει να κάνουμε όλα αυτά τα πράγματα ταυτόχρονα.
Δηλαδή, πράγματα που δεν είχαν συμβεί επί γενιές στην Ευρώπη. Φαίνεται πως υπάρχει ανάγκη για ταυτόχρονη εφαρμογή πολλαπλών λύσεων. Και η απάντηση είναι ναι.
Αυτό είναι το βάρος που πέφτει στους ώμους αυτής της γενιάς υπεύθυνων χάραξης πολιτικής. Μετά την ενεργειακή κρίση, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και μετά από μια σειρά εξωγενών γεγονότων, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να ενισχύσει ουσιαστικά την ευρωπαϊκή κυριαρχία.
Και είμαι αρκετά αισιόδοξος. Δεν πρόκειται για ένα ερώτημα του τύπου «ναι ή όχι». Δεν είναι ένα ζήτημα άσπρου ή μαύρου. Είναι περισσότερο ένα ζήτημα του πόση απόσταση μπορούμε να καλύψουμε.
Και είμαι αισιόδοξος ότι αυτή η απόσταση μπορεί να καλυφθεί. Αυτή τη στιγμή υπάρχει δυναμική σε επίπεδο ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε να καλυφθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος αυτής της απόστασης.
Fabrizio Pagani: Ευχαριστώ. Αυτό είναι πολύ ενθαρρυντικό. Νομίζω ότι είναι επίσης πολύ ορθό από τη δική μας οπτική εδώ. Εργαζόμαστε ακριβώς πάνω σε αυτό: να συνδέσουμε την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων με την ιδέα της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.
Είναι πραγματικά ενθαρρυντικό ότι λέτε πως υπάρχει δυναμική και πρόοδος. Βλέπετε κάποιον συγκεκριμένο τομέα της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων στον οποίο θα μπορούσαν να επιτευχθούν απτά αποτελέσματα τους επόμενους μήνες;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Το ζητούμενο εδώ είναι να προχωρήσουμε σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα και συγχρόνως. Διότι υπάρχουν τομείς στους οποίους θα υπάρξει προφανής πρόοδος.
Συζητούμε το πακέτο για τις συμπληρωματικές συντάξεις, το πακέτο εποπτείας των αγορών, και σε αυτούς τους τομείς, ενώ και η επερχόμενη ιρλανδική προεδρία, εκφράζει αισιοδοξία και βούληση να προωθήσει σημαντικά τόσο αυτές τις δύο πρωτοβουλίες όσο και συνολικά την ατζέντα της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Θα έλεγα όμως ότι στόχος μας είναι να ενσωματώσουμε όλα τα στοιχεία της συζήτησης, όλες τις συζητήσεις και όλα τα θέματα της ατζέντας του Eurogroup. Έχουμε ήδη συζητήσει την έκθεση Kukies–Noyer από τις αρχές του έτους.
Αναφερθήκατε προηγουμένως στη διοχέτευση των αποταμιεύσεων σε επενδύσεις εντός της Ευρώπης αντί για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν εξετάσει κανείς τα οικοσυστήματα νεοφυών επιχειρήσεων στην Ευρώπη και στα διάφορα κράτη-μέλη, εξακολουθώ να χρησιμοποιώ τον όρο «οικοσυστήματα» στον πληθυντικό, ενώ θα έπρεπε να μιλάμε για ένα ενιαίο ευρωπαϊκό οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων.
Σήμερα έχουμε μια περιορισμένη εμπειρία ως προς το πώς οι νεοφυείς επιχειρήσεις αναπτύσσονται και επεκτείνονται στην Ευρώπη.
Ακόμη και έτσι, κάθε νεοφυής επιχείρηση στην Ευρώπη γνωρίζει ότι, μετά από ένα ορισμένο σημείο ανάπτυξης, ενδέχεται να χρειαστεί αμερικανική χρηματοδότηση για να συνεχίσει να αναπτύσσεται. Αυτό θα έπρεπε να αποτελεί επιλογή. Θα έπρεπε να είναι επιλογή για μια νεοφυή επιχείρηση να μετατραπεί σε εταιρεία του Delaware. Δεν θα έπρεπε να είναι αναγκαιότητα. Θα έπρεπε να μπορεί να βρει αυτή τη δυνατότητα χρηματοδότησης στην Ευρώπη.
Μπορεί το «28ο καθεστώς» (28th regime) να διαδραματίσει ρόλο σε αυτό; Ναι, μπορεί.
Αυτός είναι ένας τομέας στον οποίο πιστεύω ότι μπορεί να υπάρξει πρόοδος.
Η τραπεζική ενοποίηση είναι επίσης ένας τομέας όπου απαιτείται περισσότερη πρόοδος. Και, υπό μία έννοια, είμαι ένθερμος υποστηρικτής της συμβουλής που έδινε ο William Faulkner στους νέους συγγραφείς: «δείξε, μην λες».
Είμαι ο Υπουργός Οικονομικών μιας χώρας όπου η Unicredit απέκτησε πρόσφατα σημαντικό ποσοστό σε μία από τις συστημικές μας τράπεζες. Και η Euronext εξαγόρασε το Χρηματιστήριο Αθηνών. Χρειαζόμαστε ευρωπαϊκούς πρωταθλητές. Δεν χρειαζόμαστε εθνικούς πρωταθλητές.
Αυτή είναι η φυσική συνέπεια, η φυσική προέκταση, τόσο της έκθεσης Letta όσο και της έκθεσης Draghi. Και ασφαλώς χρειαζόμαστε κάτι τέτοιο ιδιαίτερα στους τομείς όπου απαιτείται περισσότερη καινοτομία. Πρόσφατα είχα την ευκαιρία να παρουσιάσω στους συναδέλφους μου στο Eurogroup ορισμένες διαφάνειες σχετικά με τις τράπεζες και την τραπεζική ενοποίηση. Νομίζω ότι δύο στοιχεία ξεχωρίζουν από αυτή την παρουσίαση.
Το πρώτο αφορά στο επίπεδο των τεχνολογικών επενδύσεων των ευρωπαϊκών τραπεζών σε σύγκριση με τις αμερικανικές και τις κινεζικές τράπεζες, το οποίο είναι χαμηλότερο. Επομένως, χρειαζόμαστε σαφώς περισσότερες τεχνολογικές επενδύσεις από τις ευρωπαϊκές τράπεζες ώστε να μπορούν να ανταγωνίζονται σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το δεύτερο αφορά στις διασυνοριακές συγχωνεύσεις και εξαγορές στον τραπεζικό τομέα στην Ευρώπη μετά το 2008, το 2009 και το 2010, δηλαδή μετά την κρίση κρατικού χρέους. Έχουν υπάρξει κάποιες, αλλά χρειαζόμαστε ακόμη περισσότερες.
Όλα αυτά μαζί περιλαμβάνουν ένα μέρος ενός κανονιστικού πλαισίου, ένα μέρος ρυθμιστικής πολιτικής, ένα μέρος χάραξης πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ένα άλλο, εξίσου σημαντικό μέρος αφορά στην πολιτική βούληση σε εθνικό επίπεδο.
Αφορά επίσης στο να μιλάμε την ίδια γλώσσα όταν περιγράφουμε τα πράγματα, όταν κατανοούμε τα γεγονότα, όταν τα αφομοιώνουμε και όταν παράγουμε πολιτική.
Και γι’ αυτό ξεκίνησα την απάντησή μου λέγοντας ότι, στην περίπτωση της Ελλάδας -φορώντας το εθνικό και όχι το ευρωπαϊκό μου καπέλο- υπάρχει αυτή η κατανόηση, διότι θεωρούμε ότι υπάρχει ακόμη ένα πρόσθετο αναπτυξιακό μέρισμα που μπορεί να αποκομιστεί.
Η Ελλάδα αναπτύσσεται σήμερα με ρυθμό περίπου 2%, σύμφωνα με τις τρέχουσες προβλέψεις, δηλαδή περίπου διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Όμως κατανοούμε ότι υπάρχει περιθώριο για ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Χρειαζόμαστε περισσότερη παραγωγικότητα.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει επίσης συνολικά πρόβλημα παραγωγικότητας. Και δεν μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε αν δεν συνεργαστούμε με μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς παίκτες και αν δεν καταφέρουμε να προωθήσουμε περισσότερες συγχωνεύσεις.
Αυτό θα αποτελέσει μέρος αυτής της ατζέντας. Και ασφαλώς χρειαζόμαστε την ανάπτυξη και την εδραίωση ενός κοινού λεξιλογίου.
Για να κλείσω με μια αισιόδοξη νότα: αυτή η νοοτροπία γίνεται ολοένα και πιο εμφανής και πιο ισχυρή στο επίπεδο των ηγετών.
Αυτό ήταν και το συμπέρασμα της πρόσφατης άτυπης συνάντησής τους, όπου ζήτησαν από τους Υπουργούς Οικονομικών να παραδώσουν αποτελέσματα πολύ γρήγορα όσον αφορά στην υλοποίηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Αλλά το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο υπουργών Οικονομικών. Αυτό θα απαιτήσει συμβιβασμούς, κάτι που αποτελεί μια πολύ ευρωπαϊκή προσέγγιση. Ωστόσο, βλέπω τις χώρες να κινούνται προς μια συναινετική κατεύθυνση, ώστε να μπορέσουμε να παραδώσουμε τα αποτελέσματα που μας ζητούνται.
Fabrizio Pagani: Αυτά είναι πράγματι καλά νέα, γιατί τους τελευταίους μήνες, αλλά και τα τελευταία χρόνια, έχουμε δει πολλές αντιστάσεις, ακόμη και όσον αφορά στην τραπεζική ενοποίηση. Στην Ιταλία, τη χώρα μου, είχαμε σημαντική τραπεζική ενοποίηση σε εθνικό επίπεδο, αλλά συναντήσαμε αντιστάσεις στο εξωτερικό. Όχι βέβαια στην Ελλάδα. Αναφερθήκατε στην τεχνολογία και γνωρίζω ότι παρακολουθείτε πολύ στενά τις εξελίξεις γύρω από την ψηφιοποίηση των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, την τοκενικοποίηση (tokenization) των χρηματοοικονομικών συναλλαγών και τη δημιουργία του ψηφιακού ευρώ, το οποίο ενδέχεται να δει το φως της δημοσιότητας τα επόμενα δύο χρόνια.
Για τον μέσο πολίτη, ποιος είναι ο σκοπός όλων αυτών; Γιατί αυτή είναι η ερώτηση που δεχόμαστε συχνότερα. Ποια είναι η λειτουργία του ψηφιακού ευρώ και ποιο θα είναι το όφελος για τον γενικό πληθυσμό και την οικονομία;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Η ψηφιοποίηση των πληρωμών, πριν ακόμη φτάσουμε στην ψηφιοποίηση του νομίσματος, μπορεί να διαδραματίσει τεράστιο ρόλο όσον αφορά στη διαφάνεια και στον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας στον κόσμο στον οποίο ζούμε.
Πριν μιλήσουμε για το ίδιο το νόμισμα, μπορώ να σας πω ότι ένα μέρος της ψηφιοποίησης που εφαρμόσαμε στην Ελλάδα ήταν ότι καταφέραμε να περιορίσουμε τη φοροδιαφυγή, αφενός επειδή δημιουργήσαμε μια ανεξάρτητη αρχή και αφετέρου επειδή ψηφιοποιήσαμε τη διαδικασία είσπραξης των φόρων.
Δεν χρειάζεται να κάνει κανείς κάτι εξαιρετικά περίπλοκο ή τεχνολογικά προηγμένο για να πετύχει αποτελέσματα. Χρειάζονται εφαρμόσιμες λύσεις. Και η απλή διασύνδεση των POS με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματική όσον αφορά στη συλλογή φόρων.
Ο περιορισμός της φοροδιαφυγής δημιούργησε ένα κοινωνικό μέρισμα. Θεωρώ ότι αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό και αναγνωρίζεται ευρέως. Αυτό αφορά στις πληρωμές και την ψηφιοποίηση των πληρωμών. Η ψηφιοποίηση του ίδιου του νομίσματος είναι ένα πολύ ευρύτερο εγχείρημα.
Υπάρχουν αρκετές χώρες που δεν εξετάζουν την ψηφιοποίηση του νομίσματός τους. Η Κίνα το κάνει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιλέξει να μην ακολουθήσουν αυτή την οδό.
Η βασική στρατηγική τους είναι να στηριχθούν στην ιδιωτική καινοτομία που αναπτύσσεται γύρω από το χρηματοπιστωτικό σύστημα, αντί στην ψηφιοποίηση του ίδιου του νομίσματος. Για αυτό και η έμφαση δίνεται στα stablecoins.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Genius Act αποτελεί βασικό εργαλείο για την ενσωμάτωση των stablecoins στην ευρύτερη στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών και στη συνολική μακροοικονομική τους διαχείριση.
Στη δική μας περίπτωση, ο ανταγωνισμός γύρω από τα stablecoins είναι ένας τομέας στον οποίο η Ευρώπη έχει σήμερα πολύ περιορισμένη παρουσία. Το 95% των stablecoins έχει σημείο αναφοράς το δολάριο. Ωστόσο, εκεί όπου έχουμε τη δυνατότητα να προχωρήσουμε γρήγορα είναι στη δημιουργία της δημόσιας υποδομής που θα μας επιτρέψει να ενισχύσουμε τον διεθνή ρόλο του ευρώ.
Και αυτή η υποδομή δεν είναι άλλη από το ψηφιακό ευρώ. Πλέον, το θέμα βρίσκεται στα χέρια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Θα υπάρξει ψηφοφορία στις αρμόδιες επιτροπές σχετικά με τις τροπολογίες εντός του έτους.
Ελπίζω ότι σύντομα θα έχουμε ένα σαφές χρονοδιάγραμμα. Θα μπορούσε να ξεκινήσει σχετικά γρήγορα ένα πιλοτικό πρόγραμμα για το ψηφιακό ευρώ και στη συνέχεια να προχωρήσουμε στην πλήρη εφαρμογή του.
Όσο ταχύτερα προχωρήσουμε, καθώς η συνολική λειτουργία της οικονομίας γίνεται ολοένα και πιο ψηφιακή, τόσο καλύτερο θα είναι να διαθέτουμε και μια ψηφιακή εκδοχή του νομίσματός μας.
Αυτό είναι σημαντικό τόσο για την κυριαρχία του νομίσματός μας όσο και για τη συνολική ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού οικονομικού συστήματος. Γι’ αυτό είναι προτιμότερο να προχωρήσουμε με μια ισχυρή και αξιόπιστη δημόσια υποδομή. Χρειάζεται στρατηγική.
Και στο δίλημμα μεταξύ ιδιωτικής καινοτομίας και ισχυρής δημόσιας υποδομής, η απάντηση είναι ότι πρέπει να κάνουμε και τα δύο.
Fabrizio Pagani: Άρα βλέπετε συμπληρωματικότητα μεταξύ των stablecoins που βασίζονται στο ευρώ και του ψηφιακού ευρώ;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Απολύτως. Κατά την άποψή μου δεν υπάρχει άλλη επιλογή.
Αν δούμε τι συμβαίνει παγκοσμίως και συγκρίνουμε τις Ηνωμένες Πολιτείες με την Κίνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επενδύουν κυρίως στην ιδιωτική καινοτομία, ενώ η Κίνα δίνει έμφαση κυρίως στη δημόσια υποδομή.
Στη δική μας περίπτωση, θα πρέπει να συνδυάσουμε τα καλύτερα στοιχεία και των δύο προσεγγίσεων.
Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να διαθέτουμε μια ισχυρή δημόσια υποδομή, η οποία θα ενισχύει τη διαφάνεια και την αξιοπιστία του νομίσματός μας, και ταυτόχρονα να επιτρέπουμε στην ιδιωτική καινοτομία να αναπτύσσεται πάνω σε αυτή την υποδομή. Ο κανονισμός MiCA συμβάλλει ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.
Ωστόσο, πρέπει να συνεχίσουμε να προσαρμοζόμαστε και να κινούμαστε γρήγορα, διότι πρόκειται για έναν τομέα στον οποίο η καινοτομία επιταχύνεται συνεχώς.
Είμαι αρκετά αισιόδοξος ότι πρόκειται για έναν τομέα όπου θα δούμε απτά αποτελέσματα, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που ανέφερα προηγουμένως.
Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με τις επιπτώσεις του πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν στις αγορές ενέργειας, την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και την πράσινη μετάβαση, ο κ. Πιερρακάκης ανέφερε:
«Καταρχάς, έχουμε ήδη ξεκινήσει να συζητούμε την ενεργειακή πολιτική σε επίπεδο υπουργών Οικονομικών. Και αυτό δεν συνδέεται μόνο με τις επιπτώσεις των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Είχαμε ήδη εντάξει το θέμα της ενέργειας στην ατζέντα του προηγούμενου Eurogroup, πριν ακόμη από τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή. Και το κάναμε συνειδητά, επειδή αντιλαμβανόμαστε τη στρατηγική σημασία που έχει η ενεργειακή πολιτική για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά και της Ευρωζώνης ειδικότερα. Αυτή είναι η πρώτη μου παρατήρηση.
Η δεύτερη παρατήρηση είναι ότι, αν εξετάσει κανείς τα στοιχεία που παρουσίασε πρόσφατα το ΔΝΤ, οι επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή είναι κατά 12% μικρότερες από ό, τι θα ήταν εάν δεν είχαμε λάβει μια σειρά μέτρων μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Επομένως, η λήψη βραχυπρόθεσμων μέτρων που είναι συμβατά με τους μακροπρόθεσμους στρατηγικούς στόχους αποδίδει. Γι’ αυτό και οι επιπτώσεις της σημερινής κρίσης είναι κατά 12% μικρότερες σε σχέση με εκείνες που θα αντιμετωπίζαμε υπό διαφορετικές συνθήκες.
Η τρίτη μου παρατήρηση είναι ότι η αντίδραση σε τέτοιου είδους κρίσεις έχει μακροχρόνιες συνέπειες. Ας θυμηθούμε τη δεκαετία του 1970. Η αντίδραση στην πετρελαϊκή κρίση εκείνης της περιόδου είχε σημαντικές επιπτώσεις που διήρκεσαν δεκαετίες: από τη δημιουργία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), μέχρι την εντατικοποίηση των ερευνών για πετρέλαιο στη Βόρεια Θάλασσα, την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας σε χώρες όπως η Γαλλία - σχεδόν το 40% της πυρηνικής της ισχύος αναπτύχθηκε μετά τη δεκαετία του 1970 - αλλά και, δυστυχώς, την αυξημένη εξάρτηση από σοβιετικές ενεργειακές πηγές.
Αν συγκεντρώσουμε όλα τα παραπάνω, αυτό που είναι σήμερα προφανές στην Ευρώπη είναι ότι χρειαζόμαστε μία ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Τι πρέπει να κάνουμε βραχυπρόθεσμα; Πρέπει να στηρίξουμε τους πολίτες μας, ιδίως τους πιο ευάλωτους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη καθορίσει τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν τα μέτρα στήριξης: να είναι στοχευμένα, προσαρμοσμένα στις ανάγκες και οπωσδήποτε προσωρινά. Διότι ορισμένα μέτρα τείνουν να αποκτούν μόνιμο χαρακτήρα, και όταν συμβαίνει αυτό, η δημοσιονομική πολιτική μπορεί να έρχεται σε αντίθεση με τη νομισματική πολιτική.
Επομένως, πρέπει να στηρίζουμε τους πιο ευάλωτους με στοχευμένο τρόπο και με παρεμβάσεις που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες και προτεραιότητες.
Εξίσου προφανές είναι ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες διασυνδέσεις, περισσότερες δυνατότητες αποθήκευσης ενέργειας και σημαντικές επενδύσεις στα ενεργειακά δίκτυα. Χρειάζονται επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ στα δίκτυα.
Όλα αυτά είναι απολύτως αναγκαία προκειμένου να επιτύχουμε τους μεσοπρόθεσμους στρατηγικούς μας στόχους. Και γι’ αυτό οι υπουργοί Οικονομικών πρέπει να έχουν σαφή εικόνα του οδικού χάρτη που απαιτείται για την επίτευξή τους.
Παράλληλα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι και με τις σημαντικές τεχνολογικές εξελίξεις στον τομέα της ενέργειας, οι οποίες έχουν καθοριστική σημασία για το μέλλον του ενεργειακού μας συστήματος».
Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με το κατά πόσο η ενοποίηση των ευρωπαϊκών αγορών και χρηματοπιστωτικών υποδομών αρκεί για να κατευθύνει τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις προς επενδύσεις εντός της Ευρώπης ή αν απαιτούνται πρόσθετα κίνητρα, όπως φορολογικές πολιτικές, ο κ. Πιερρακάκης επεσήμανε:
«Χρειάζεται να αλλάξουμε τις πολιτικές μας και να προσπαθήσουμε να διατηρήσουμε μεγαλύτερο μέρος των αποταμιεύσεών μας στην Ευρώπη; Ναι.
Όμως χρειάζεται να αλλάξουμε πολλά πράγματα. Και θεωρώ ιδιαίτερα σωστό το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναλάβει πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση.
Χρειάζεται να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο επενδύουμε. Χρειάζεται να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις χρηματοοικονομικές έννοιες και το χρηματοοικονομικό λεξιλόγιο σε κάθε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αυτό από μόνο του είναι εξαιρετικά σημαντικό, γιατί θα επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τις προσωπικές και οικογενειακές μας αποταμιεύσεις και τον τρόπο με τον οποίο τις κατευθύνουμε προς επενδύσεις.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει διαφορετική διάθεση ανάληψης κινδύνου σε σχέση με την Ευρώπη. Και αυτές οι διαφορές, προφανώς, παίζουν τον ρόλο τους.
Αν όμως δούμε και την άλλη όψη του νομίσματος, αυτό που δεν συνηθίζεις να κάνεις συχνά μπορεί να σου προσφέρει ένα προφανές μέρισμα ανάπτυξης.
Και πιστεύω ότι αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμο. Γιατί, και πάλι, δεν πρόκειται για ένα ζήτημα «ναι ή όχι». Όσο περισσότερο καταφέρουμε να υλοποιήσουμε την ατζέντα της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το αναπτυξιακό μέρισμα που θα αποκομίσουμε, τόσο συλλογικά ως Ευρώπη όσο και σε επίπεδο επιμέρους κρατών-μελών».
Τέλος, σε ερώτηση σχετικά με τη δημοσιονομική ευελιξία που εφαρμόστηκε κατά την πανδημία και τις επόμενες κρίσεις, καθώς και για τις μακροπρόθεσμες δημοσιονομικές προκλήσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές οικονομίες, ο κ. Πιερρακάκης απάντησε:
«Πρόκειται για μια λεπτή άσκηση ισορροπίας. Ιδίως υπό το πρίσμα των επιπτώσεων που έχει ήδη η κρίση στη Μέση Ανατολή. Όλοι οι υπουργοί Οικονομικών και όλες οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη καλούνται να στηρίξουν τους πολίτες τους, ιδιαίτερα εκείνους που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, τους πιο ευάλωτους. Αυτό οφείλεται στις πληθωριστικές πιέσεις που εξακολουθούν να υφίστανται.
Το ζήτημα, όμως, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο γίνεται αυτή η στήριξη. Η αποτελεσματικότητα κρίνεται στις λεπτομέρειες. Όπως ανέφερα προηγουμένως, όταν η δημοσιονομική πολιτική έρχεται σε αντίθεση με τη νομισματική πολιτική, το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς αναποτελεσματικό, αλλά ενδέχεται να καταστεί και αντιπαραγωγικό.
Τι προτείνουν το ΔΝΤ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή; Πολιτικές που στοχεύουν στους πιο ευάλωτους. Τα μέτρα που εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας ή οι εξαιρέσεις που δόθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εντάσσονται σε αυτό το πλαίσιο.
Τι σημαίνει η ρήτρα διαφυγής; Σημαίνει ότι επιτρέπεται στα κράτη να δαπανούν περισσότερα και να αποκλίνουν προσωρινά από το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.
Ποια είναι η λογική αυτού του πλαισίου; Να συμφωνείται ένα συγκεκριμένο επίπεδο δαπανών για κάθε έτος και στη συνέχεια, είτε μια χώρα βρίσκεται σε καθεστώς ελλείμματος είτε πλεονάσματος, να λειτουργεί εντός ενός προκαθορισμένου πλαισίου. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να δαπανά περισσότερα σε περιόδους κρίσης και να μειώνει το χρέος της σε περιόδους ισχυρότερης ανάπτυξης.
Η απόκλιση από αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία κατέστησε αναγκαία την αύξηση των αμυντικών δαπανών σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρώπης.
Προέρχομαι από μια χώρα που διατηρούσε ήδη υψηλό επίπεδο αμυντικών δαπανών λόγω των ιδιαίτερων γεωπολιτικών συνθηκών και προκλήσεων που αντιμετωπίζει. Άλλες χώρες δεν βρίσκονταν στο ίδιο επίπεδο, γι’ αυτό και δόθηκε αυτή η πρόσθετη ευελιξία.
Σήμερα διεξάγεται μια ευρωπαϊκή συζήτηση σχετικά με το εύρος των δημοσιονομικών ευελιξιών που θα πρέπει να υπάρχουν. Ορισμένες χώρες υποστηρίζουν μία προσέγγιση, ενώ άλλες μια διαφορετική.
Εκεί όπου υπάρχει σαφής συμφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι ως προς το είδος των πολιτικών που πρέπει να εφαρμόζονται, ανεξαρτήτως του βαθμού δημοσιονομικής ευελιξίας.
Αν εξετάσουμε τη συνολική εικόνα στην Ευρώπη, η δημοσιονομική θέση πολλών χωρών είναι σήμερα ασθενέστερη σε σχέση με το 2022. Αυτό πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη στις αξιολογήσεις μας.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ισχυρή δημοσιονομική θέση και διαθέτει μία από τις ταχύτερες πορείες αποκλιμάκωσης του δημόσιου χρέους διεθνώς. Ωστόσο, η συνολική ευρωπαϊκή εικόνα δεν δείχνει ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα ανήκουν στο παρελθόν.
Όλα αυτά απαιτούν ιδιαίτερα στοχευμένες και προσεκτικά σχεδιασμένες παρεμβάσεις. Για τον λόγο αυτό βρισκόμαστε σε συνεχή διάλογο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με το εύρος των αποδεκτών μέτρων και, ανάλογα με τις εξωτερικές συνθήκες, προσαρμόζουμε τον τρόπο εφαρμογής των κανόνων».
