Το μήνυμα του Αμερικανού ΥΠΕΞ στον Μητσοτάκη που συμπυκνώνει τη νέα σχέση Αθήνας – Ουάσιγκτον
Η άμυνα, η ενέργεια, η Τουρκία, ο Δένδιας, ο Γεραπετρίτης και το ιδεολογικό μήνυμα της Πνύκας
Snapshot
- Ο Μάρ Ρούμπιο τόνισε ότι Ελλάδα και ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα και συνεργάζονται για την εύρεση κοινών λύσεων.
- Η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας αναβαθμίζεται, καθιστώντας τη σημαντικό στρατηγικό κόμβο για την αμερικανική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο.
- Η αμυντική συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ εμβαθύνεται μέσω ανταλλαγής τεχνογνωσίας, εκπαίδευσης και αναβάθμισης στρατιωτικού εξοπλισμού.
- Η Ελλάδα φιλοδοξεί να γίνει ενεργειακός κόμβος για την εισαγωγή αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη, σε συμφωνία με τα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα.
- Η Ουάσιγκτον δεν προσφέρει δημόσια αντιτουρκική δέσμευση, αλλά ενισχύει τη γεωπολιτική αξία της Ελλάδας μέσω της στρατηγικής συνεργασίας.
Η σημαντικότερη ίσως δήλωση του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα δεν ήταν αυτή που ακούστηκε στην Πνύκα, ούτε κάποια από τις αναφορές του στις αμυντικές ή ενεργειακές συμφωνίες. Ήταν μια φράση που είπε στον Κυριάκο Μητσοτάκη και περιγράφει με τον πιο καθαρό τρόπο το περιεχόμενο της νέας ελληνοαμερικανικής σχέσης: «Έχουμε τα ίδια προβλήματα, αλλά πάντα βρίσκουμε τρόπο να βρίσκουμε τη σωστή λύση».
Σε αυτή τη φράση βρίσκεται ο πυρήνας της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Αθήνα.
Ο Ρούμπιο δεν ήρθε στην Ελλάδα απλώς για να επιβεβαιώσει ότι οι δύο χώρες είναι σύμμαχοι. Ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες επανακαθορίζουν τις προτεραιότητές τους, η Ευρώπη αναζητά νέες ενεργειακές και αμυντικές ισορροπίες και η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά ξανά αυξημένη γεωπολιτική σημασία.
Απευθυνόμενος στον Έλληνα πρωθυπουργό ο κ. Ρούμπιο είπε: «Σας έχουμε ως έναν τόσο ισχυρό εταίρο και συνεχίζουμε να ενισχύουμε αυτή τη σχέση με τρόπο που είναι αμοιβαία επωφελή. Μια πολύ ισχυρή συνεργασία συμφωνούμε ότι έχουμε τα ίδια προβλήματα και τις περισσότερες φορές συμφωνούμε και για τη σωστή λύση».
Και το μήνυμα που εξέπεμψε ήταν ότι Αθήνα και Ουάσιγκτον αντιμετωπίζουν πλέον μια κοινή ατζέντα απειλών και συμφερόντων και θέλουν να αντιμετωπίσουν από κοινού τις προκλήσεις.
«Έχουμε τα ίδια προβλήματα»
Η φράση του Ρούμπιο στον πρωθυπουργό έχει μεγαλύτερο βάρος από όσο φαίνεται με μια πρώτη ανάγνωση.
Δεν μίλησε για μια σχέση που βασίζεται μόνο σε ιστορικούς δεσμούς ή σε κοινές αξίες. Μίλησε για κοινά προβλήματα.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζεται από την Ουάσιγκτον ως χώρα που βρίσκεται στην ίδια γραμμή των μεγάλων προκλήσεων που απασχολούν σήμερα τη Δύση: ασφάλεια, ενεργειακή επάρκεια, τρομοκρατία, μεταναστευτικές πιέσεις, γεωπολιτική αστάθεια και ανάγκη ενίσχυσης των αμυντικών δυνατοτήτων.
Και το δεύτερο σκέλος της φράσης είναι ακόμη πιο σημαντικό: «πάντα βρίσκουμε τρόπο να βρίσκουμε τη σωστή λύση».
Ο Ρούμπιο ουσιαστικά περιέγραψε τη σχέση Ελλάδας – ΗΠΑ ως μια σχέση πρακτικής συνεργασίας. Όχι ως μια σχέση όπου η μία πλευρά ζητά και η άλλη απαντά, αλλά ως μια συμμαχία μέσα στην οποία οι δύο χώρες αναζητούν από κοινού λύσεις.
Αυτό είναι και το πολιτικό μήνυμα που θέλησε να αφήσει στην Αθήνα.
Από τον σύμμαχο στον στρατηγικό κόμβο
Το δεύτερο μεγάλο συμπέρασμα της επίσκεψης είναι ότι η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερη αξία στον αμερικανικό σχεδιασμό.
Η γεωγραφική θέση της χώρας, οι στρατιωτικές υποδομές, η Αλεξανδρούπολη, η Κρήτη, τα λιμάνια, οι ενεργειακοί διάδρομοι και η δυνατότητα σύνδεσης της Ανατολικής Μεσογείου με τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη δημιουργούν ένα πλέγμα που ενδιαφέρει άμεσα την Ουάσιγκτον.
Η Ελλάδα δεν είναι πλέον μόνο το νοτιοανατολικό άκρο του ΝΑΤΟ.
Είναι ένας κόμβος μέσα από τον οποίο μπορούν να κινηθούν ενέργεια, στρατιωτικές δυνάμεις, υποδομές και εμπορικές ροές.
Και αυτή η αναβάθμιση έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική κυβέρνηση θέλει οι σύμμαχοί της να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους της δικής τους ασφάλειας.
Ο ρόλος του Δένδια και η αμυντική συνεργασία
Η συνάντηση Ρούμπιο με τον Νίκο Δένδια έδωσε το πιο πρακτικό περιεχόμενο στην επίσκεψη.
Η συμφωνία για τη συνεργασία Ελλάδας – Εθνοφρουράς της Φλόριντα δεν είναι απλώς μια συμβολική κίνηση. Εντάσσει την Ελλάδα σε ένα πιο οργανωμένο πλαίσιο συνεργασίας των αμερικανικών και ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, με ανταλλαγή τεχνογνωσίας, εκπαίδευση και ενίσχυση της διαλειτουργικότητας.
Στο ίδιο πακέτο εντάσσονται τα F-35, η αναβάθμιση των F-16 και συνολικά η προσπάθεια περαιτέρω εμβάθυνσης της αμυντικής σχέσης.
Το μήνυμα είναι σαφές:
Η Ουάσιγκτον θέλει μια Ελλάδα στρατιωτικά ισχυρότερη και περισσότερο ενταγμένη στο αμερικανικό σύστημα ασφαλείας.
Και η Αθήνα από την πλευρά της δείχνει ότι θέλει να επενδύσει σε αυτή τη σχέση.
Το ενεργειακό χαρτί του Γεραπετρίτη
Εξίσου σημαντική ήταν η συζήτηση με τον Γιώργο Γεραπετρίτη.
Εδώ το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε από την άμυνα στην ενέργεια.
Η Ελλάδα φιλοδοξεί να γίνει βασική πύλη για την εισαγωγή και διανομή αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη, ενώ ο κάθετος ενεργειακός διάδρομος αποκτά μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.
Για την Ουάσιγκτον, η εξάρτηση της Ευρώπης από ενεργειακές πηγές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως γεωπολιτικό όπλο αποτελεί στρατηγικό πρόβλημα.
Για την Αθήνα, η μετατροπή της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο αποτελεί οικονομική και γεωπολιτική ευκαιρία.
Εδώ, λοιπόν, συναντώνται τα συμφέροντα των δύο χωρών.
Η Αμερική θέλει νέες ενεργειακές αγορές για το LNG της. Η Ελλάδα θέλει να γίνει η πύλη αυτών των ροών προς την Ευρώπη.
Και στο βάθος η Τουρκία
Η επίσκεψη είχε αναπόφευκτα και μια τρίτη ανάγνωση: την Τουρκία.
Η Αθήνα θα ήθελε σαφέστερη αμερικανική τοποθέτηση απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις. Ο Ρούμπιο, όμως, δεν επέλεξε να κάνει δημόσια αντιτουρκική δήλωση.
Αυτό είναι σημαντικό να καταγραφεί χωρίς υπερβολές.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να χρειάζεται την Τουρκία για μια σειρά από λόγους. Δεν πρόκειται, επομένως, να εγκαταλείψει την προσπάθεια να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με την Άγκυρα.
Όμως την ίδια στιγμή η Ελλάδα αποκτά ένα διαφορετικό πλεονέκτημα.
Όσο περισσότερο η αμερικανική στρατηγική εξαρτάται από ελληνικές υποδομές, ενεργειακές διαδρομές και στρατιωτικές δυνατότητες, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η γεωπολιτική αξία της Αθήνας.
Δεν χρειάζεται απαραίτητα μια δημόσια αμερικανική «καταδίκη της Τουρκίας» για να αλλάξει η ισορροπία. Μπορεί να αλλάζει και μέσα από τη σταδιακή αναβάθμιση της Ελλάδας.
Η Πνύκα και το δόγμα «America First»
Αν στις συναντήσεις με τον Μητσοτάκη, τον Γεραπετρίτη και τον Δένδια ο Ρούμπιο μίλησε για συγκεκριμένα συμφέροντα, στην Πνύκα μίλησε για ιδέες.
Και το μήνυμα ήταν καθαρό.
Η νέα αμερικανική αντίληψη για τη Δύση δεν βασίζεται στην αόριστη λογική μιας παγκοσμιοποίησης χωρίς όρια. Βασίζεται στην εθνική ισχύ, στην ασφάλεια, στην κυριαρχία και στην προστασία των εθνικών συμφερόντων.
Ο Ρούμπιο επέλεξε την Πνύκα για να συνδέσει αυτή την αντίληψη με την αρχαία ελληνική πολιτική παράδοση.
Το σκηνικό δεν ήταν τυχαίο.
Από την Πνύκα, τον χώρο όπου γεννήθηκε η πολιτική συμμετοχή στην αρχαία Αθήνα, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών επιχείρησε να δώσει ιστορικό βάθος στη σημερινή αμερικανική αντίληψη για την εθνική ισχύ και τη δημοκρατία.
Το μήνυμα ήταν ότι η Δύση πρέπει να ξαναβρεί την αυτοπεποίθησή της.
Η νέα σχέση δεν είναι «λευκή επιταγή»
Εδώ βρίσκεται και η πιο δύσκολη πλευρά για την Αθήνα.
Η αμερικανική αναβάθμιση της Ελλάδας δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα υιοθετούν αυτομάτως κάθε ελληνική θέση.
Η Ουάσιγκτον λειτουργεί με βάση τα δικά της συμφέροντα.
Ακριβώς γι' αυτό έχει σημασία η φράση του Ρούμπιο στον Μητσοτάκη.
«Έχουμε τα ίδια προβλήματα» δεν σημαίνει «έχουμε τα πάντα ίδια». Σημαίνει ότι υπάρχουν αρκετά κοινά συμφέροντα ώστε να αναζητούνται κοινές λύσεις.
Και αυτή είναι ίσως η πιο ρεαλιστική βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί η επόμενη φάση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων.
Τι αφήνει πίσω της η επίσκεψη
Μετά την αναχώρηση του Ρούμπιο, η Αθήνα μπορεί να κρατήσει τέσσερα βασικά συμπεράσματα.
Πρώτον, η Ελλάδα έχει αυξημένη στρατηγική αξία για τις ΗΠΑ.
Δεύτερον, η άμυνα και η ασφάλεια αποτελούν τον βασικό πυλώνα της σχέσης, με την αμερικανική πλευρά να επιδιώκει μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα και παρουσία.
Τρίτον, η ενέργεια μετατρέπεται σε δεύτερο μεγάλο πεδίο ελληνοαμερικανικής σύμπλευσης, με το LNG και τους ενεργειακούς διαδρόμους να αποκτούν γεωπολιτικό βάρος.
Και τέταρτον, η Ελλάδα δεν παίρνει από την Ουάσιγκτον μια δημόσια αντιτουρκική δέσμευση, αλλά επιχειρεί να αποκτήσει κάτι πιο διαρκές: μεγαλύτερο ειδικό βάρος μέσα στον ίδιο τον αμερικανικό σχεδιασμό.
Το πραγματικό στοίχημα για την Αθήνα
Το επόμενο βήμα είναι τώρα ελληνικό.
Η επίσκεψη Ρούμπιο δημιουργεί μια ευκαιρία, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της αποτέλεσμα.
Η Αθήνα πρέπει να αξιοποιήσει τη γεωγραφία της, τις υποδομές της, την αμυντική της συνεργασία με τις ΗΠΑ και τον ενεργειακό της ρόλο, ώστε η στρατηγική αξία να μετατραπεί σε συγκεκριμένα οφέλη.
Γιατί τελικά αυτό είναι και το νόημα της φράσης του Ρούμπιο προς τον Μητσοτάκη.
Τα προβλήματα μπορεί να είναι κοινά. Οι λύσεις, όμως, πρέπει να είναι συγκεκριμένες.
Και η επίσκεψη στην Αθήνα έδειξε ότι Ουάσιγκτον και Αθήνα θέλουν πλέον να τις αναζητήσουν πάνω σε ένα πολύ πιο σκληρό και ρεαλιστικό γεωπολιτικό έδαφος.
Η Ελλάδα δεν είναι απλώς ένας σύμμαχος που βρίσκεται στη σωστή θέση στον χάρτη.
Είναι η χώρα που βρίσκεται στη σωστή θέση τη σωστή στιγμή.
