Στον εγκέφαλο, αυτά που βλέπουμε και αυτά που φανταζόμαστε, ακολουθούν την ίδια νευρωνική οδό

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν φανταζόμαστε κάτι που δεν υπάρχει; Σύμφωνα με νέα έρευνα, η απάντηση μπορεί να είναι εκπληκτικά απλή: ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τους ίδιους νευρώνες και την ίδια «ανάλυση» τόσο για όσα βλέπουμε όσο και για όσα φανταζόμαστε.

Αυτό το εύρημα αμφισβητεί την παραδοσιακή άποψη ότι η πραγματική αντίληψη και η φαντασία είναι ξεχωριστές διαδικασίες και υποδηλώνει ότι είναι πολύ πιο στενά συνδεδεμένες απ’ ό,τι πιστεύαμε προηγουμένως.

Τι ανακάλυψε η νέα μελέτη

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Science, έδειξε ότι οι ίδιες ομάδες νευρώνων στον οπτικό φλοιό είναι ενεργές τόσο όταν κοιτάμε κάτι όσο και όταν το φανταζόμαστε.

Το πιο σημαντικό είναι ότι αυτοί οι νευρώνες δεν ενεργοποιούνται απλώς: ακολουθούν το ίδιο νευρωνικό μοτίβο κωδικοποίησης, που σημαίνει ότι ο εγκέφαλος αναπαριστά φανταστικές και πραγματικές εικόνες με πολύ παρόμοιο τρόπο.

Με απλά λόγια:

• Το να βλέπουμε ένα αντικείμενο και να το φανταζόμαστε στρατολογεί τα ίδια εγκεφαλικά κύτταρα
• Ο εγκέφαλος κωδικοποιεί και τις δύο εμπειρίες, χρησιμοποιώντας ένα κοινό πρότυπο επεξεργασίας
• Η φαντασία δεν είναι μια ασθενέστερη εκδοχή της όρασης. Είναι δομημένη μέσα στο ίδιο σύστημα

Αυτό υποδηλώνει ότι η νοητική απεικόνιση είναι βαθιά ριζωμένη στην αισθητηριακή αρχιτεκτονική του εγκεφάλου.

Πώς «επαναχρησιμοποιεί» ο εγκέφαλος τους ίδιους νευρώνες;

Ο οπτικός φλοιός, που βρίσκεται στο πίσω μέρος του εγκεφάλου, είναι υπεύθυνος για την επεξεργασία οπτικών πληροφοριών.

Παραδοσιακά, θεωρούνταν ότι λειτουργεί κυρίως ως απόκριση σε εξωτερικά ερεθίσματα, δηλαδή αυτό που βλέπουν τα μάτια. Αυτή η μελέτη δείχνει ότι η ίδια περιοχή μπορεί επίσης να ενεργοποιηθεί εκ των έσω, χωρίς οπτικό ερέθισμα.

Κατά τη φαντασία:

• Ο εγκέφαλος παράγει σήματα εσωτερικά
• Αυτά τα σήματα ενεργοποιούν οπτικούς νευρώνες σε μοτίβα παρόμοια με την πραγματική οπτική αντίληψη
• Το αποτέλεσμα είναι μια νοητική εικόνα που ακολουθεί την ίδια δομή με την πραγματική όραση

Αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί η ζωηρή φαντασία μπορεί μερικές φορές να μοιάζει σχεδόν με πραγματική όραση.

Γιατί είναι σημαντική η έννοια ενός «κοινού νευρωνικού κώδικα»;

Διότι υποδηλώνει ότι ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί ένα κοινό σύστημα, για να αναπαραστήσει την πραγματικότητα και τη φαντασία.

Ένας «νευρωνικός κώδικας» αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο οι πληροφορίες οργανώνονται και μεταδίδονται μέσω των νευρώνων. Εάν τόσο η όραση όσο και η φαντασία χρησιμοποιούν τον ίδιο κώδικα, αυτό σημαίνει ότι:

• Ο εγκέφαλος δεν διαχωρίζει πλήρως τις εσωτερικές και εξωτερικές εμπειρίες
• Η νοητική απεικόνιση βασίζεται σε πραγματικές αισθητηριακές διεργασίες
• Το όριο μεταξύ αντίληψης και φαντασίας είναι πιο ρευστό απ’ ό,τι νομίζαμε μέχρι σήμερα

Αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη σκέψη, την μνήμη και τη δημιουργικότητα.

Τι σημαίνει αυτό για την μνήμη και τη νοητική απεικόνιση;

Βοηθά να εξηγηθεί το γιατί οι οπτικές αναμνήσεις μπορούν να φαίνονται τόσο «ζωντανές» αλλά και, μερικές φορές, εξίσου μπερδεμένες.

Εάν ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τα ίδια νευρωνικά μοτίβα τόσο για την όραση όσο και για τη φαντασία:

• Η ανάκληση μιας ανάμνησης μπορεί να «ανακατασκευάσει» εν μέρει την αρχική οπτική εμπειρία
• Η φαντασία μπορεί να αναμειχθεί με την μνήμη, καθιστώντας τις διακρίσεις λιγότερο σαφείς
• Η ισχυρή νοητική απεικόνιση μπορεί να φαίνεται υποκειμενικά πραγματική

Αυτή η επικάλυψη είναι ένας λόγος για τον οποίο η μνήμη των αυτοπτών μαρτύρων, για παράδειγμα, δεν είναι πάντα απόλυτα ακριβής.

Θα μπορούσε αυτό να έχει κλινικές ή πρακτικές εφαρμογές;

Ναι, διότι αυτό το εύρημα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες προσεγγίζουν τις παθήσεις και τις θεραπείες που σχετίζονται με τον εγκέφαλο. Πιθανοί τομείς τέτοιας επίδρασης:

• Κατανόηση των ψευδαισθήσεων, όπου οι φανταστικές αντιλήψεις μοιάζουν πραγματικές
• Βελτίωση θεραπειών που χρησιμοποιούν τεχνικές οπτικοποίησης
• Ενίσχυση των διεπαφών εγκεφάλου-υπολογιστή, που βασίζονται στην αποκωδικοποίηση νευρωνικών σημάτων

Παρέχει επίσης ένα σαφέστερο πλαίσιο για την μελέτη του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος παράγει εσωτερικές εμπειρίες.

Συχνές Ερωτήσεις

Γιατί ορισμένοι μπορούν να οπτικοποιήσουν τα πράγματα καθαρά, ενώ άλλοι όχι;

Αυτό μπορεί να συνδέεται με διαφορές στο πόσο έντονα ενεργοποιείται ο οπτικός φλοιός κατά τη διάρκεια της φαντασίας. Μερικά άτομα βιώνουν πολύ ζωντανές εικόνες, ενώ άλλα (μια πάθηση γνωστή ως αφαντασία) έχουν ελάχιστες έως καθόλου.

Εξηγεί αυτό τις ψευδαισθήσεις;

Μερικώς. Οι ψευδαισθήσεις μπορεί να περιλαμβάνουν την ενεργοποίηση των ίδιων οπτικών κυκλωμάτων χωρίς εξωτερικό ερέθισμα, αλλά κατά κάποιο τρόπο ο εγκέφαλος τις ερμηνεύει ως πραγματική αντίληψη.

Μπορεί η φαντασία να βελτιώσει την λειτουργία του εγκεφάλου;

Γνωρίζουμε ήδη ότι η νοητική απεικόνιση χρησιμοποιείται σε τομείς όπως η αθλητική ψυχολογία και η αποκατάσταση, υποδηλώνοντας ότι μπορεί να υποστηρίξει την μάθηση και την απόδοση, όταν χρησιμοποιείται με συνέπεια.

Συμπέρασμα

Η ανακάλυψη ότι όραση και φαντασία μοιράζονται τους ίδιους νευρώνες και νευρωνικό κώδικα αναδιαμορφώνει τον τρόπο που σκεφτόμαστε τον εγκέφαλο. Αντί να είναι ξεχωριστά συστήματα, η πραγματική οπτική αντίληψη και η φαντασία φαίνεται να είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: η μία καθοδηγείται από τον έξω κόσμο και η άλλη από το ίδιο το μυαλό.

Αυτή η γνώση όχι μόνο εμβαθύνει την κατανόησή μας για την ανθρώπινη νόηση, αλλά ανοίγει και νέες κατευθύνσεις για την έρευνα στην μνήμη, την αντίληψη και τις θεραπείες με επίκεντρο τον εγκέφαλο.

Πηγές:
npr.org
nhs.uk
mayoclinic.org
medicalnewstoday.com