Γιατί οι ελιές είναι τόσο πικρές κατευθείαν από το δέντρο — Τι αλλάζει με την επεξεργασία τους
Γιατί δεν μπορείτε να φάτε ελιές κατευθείαν από το δέντρο, ακόμα κι όταν είναι ώριμες.
Μια ελιά που μόλις έχει συλλεχθεί μπορεί να φαίνεται έτοιμη για κατανάλωση, ειδικά κατά τη διάρκεια της φθινοπωρινής συγκομιδής. Ωστόσο, μια και μόνο δαγκωνιά μπορεί να αποκαλύψει μια απροσδόκητα έντονη πικράδα, ακόμα κι αν ο καρπός έχει αποκτήσει σκούρο μωβ ή μαύρο χρώμα.
Η εξήγηση βρίσκεται σε μια ουσία που ονομάζεται ελαιοευρωπεΐνη (oleuropein) και στον τρόπο με τον οποίο η επεξεργασία της ελιάς την τροποποιεί.
Γιατί οι φρεσκοκομμένες ελιές είναι τόσο πικρές;
Οι ελιές περιέχουν ελαιοευρωπεΐνη, μια φυτική ένωση που ανήκει στην οικογένεια των πολυφαινολών. Καθώς υπάρχει σε αφθονία στον ωμό καρπό, καθιστά τις περισσότερες ελιές ακατάλληλες για άμεση κατανάλωση απευθείας από το δέντρο.
Η πικράδα δεν σημαίνει ότι η ελιά είναι... δηλητηριώδης. Το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου επισημαίνει ότι η καθαυτή ελαιοευρωπεΐνη δεν είναι επιβλαβής για την υγεία. Η επεξεργασία είναι απαραίτητη κυρίως για να γίνει ο καρπός γευστικά ευχάριστος, αν και η ασφαλής συντήρησή του αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα.
Ο βαθμός πικράδας ποικίλλει ανάλογα με την ποικιλία και το στάδιο ωρίμανσης. Οι πράσινες ελιές είναι συχνά πιο σκληρές και πιο πικρές από τις ώριμες, αλλά ακόμη και οι ελιές που έχουν ωριμάσει φυσικά (και έχουν σκουρύνει) απαιτούν, κατά κανόνα, κάποια επεξεργασία.
Τι αλλάζει κατά την επεξεργασία των ελιών;
Η επεξεργασία μειώνει την πικράδα, επιτρέποντας στην ελαιοευρωπεΐνη είτε να απομακρυνθεί από τη σάρκα του καρπού είτε να διασπαστεί σε άλλες ουσίες. Οι διάφορες μέθοδοι επεξεργασίας μεταβάλλουν επίσης την υφή, την περιεκτικότητα σε αλάτι και τη γεύση του καρπού.
- Επεξεργασία με νερό: Το νερό απομακρύνει τις πικρές ουσίες, ειδικά όταν οι ελιές έχουν προηγουμένως σπάσει ή χαραχθεί. Στη συνέχεια, ο καρπός απαιτεί την κατάλληλη τελική προετοιμασία και συντήρηση.
- Επεξεργασία σε άλμη (αλατόνερο): Το αλατόνερο επιτρέπει στις πικρές ουσίες να περάσουν στο υγρό. Κατά τη διάρκεια της ζύμωσης, μικροοργανισμοί και φυσικά ένζυμα συμβάλλουν στη διαμόρφωση της γεύσης και στην μεταβολή της ελαιοευρωπεΐνης.
- Επεξεργασία με ξηρό αλάτι: Το αλάτι αφαιρεί την υγρασία από κατάλληλα ώριμες ελιές, δημιουργώντας τον χαρακτηριστικό τύπο ελιάς με ζαρωμένη όψη και έντονη γεύση, που είναι πολύ διαδεδομένος στην Ελλάδα.
- Αλκαλική επεξεργασία: Μέσω προσεκτικά ελεγχόμενων μεθόδων επεξεργασίας τροφίμων, χρησιμοποιείται υδροξείδιο του νατρίου για την ταχύτερη διάσπαση των πικρών ουσιών. Η διαδικασία αυτή ακολουθείται από σχολαστικό ξέπλυμα και περαιτέρω επεξεργασία.
Δεν υφίστανται όλες οι επεξεργασμένες ελιές ζύμωση. Οι ελληνικές επιτραπέζιες ελιές, όπως οι Καλαμών, οι Αμφίσσης και οι Χαλκιδικής, παρασκευάζονται με διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τον επιδιωκόμενο τύπο.
Γιατί οι μαύρες ελιές δεν έχουν πάντα πιο γλυκιά γεύση από τις πράσινες;
Το χρώμα δίνει μια ένδειξη για τον βαθμό ωρίμανσης, αλλά δεν υποδηλώνει απαραίτητα αν ένας καρπός είναι έτοιμος για κατανάλωση. Κατά τη διάρκεια της ωρίμανσης, οι ελιές αλλάζουν χρώμα από πράσινο σε μωβ ή μαύρο, ενώ μεταβάλλεται και η σύσταση των πικρών ουσιών που περιέχουν. Ωστόσο, οι περισσότερες ώριμες, σκουρόχρωμες ελιές, υποβάλλονται σε επεξεργασία (εξευγενισμό/αποπίκρανση) πριν διατεθούν προς πώληση.
Ορισμένες συσκευασμένες μαύρες ελιές αποκτούν το σκούρο χρώμα τους κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας, αντί να έχουν συλλεχθεί ενώ ήταν ήδη πλήρως μαύρες. Το χρώμα από μόνο του δεν αρκεί για να προσδιορίσει τον τρόπο επεξεργασίας των ελιών.
Μήπως η διαδικασία επεξεργασίας (αποπίκρανσης) μεταβάλλει τη διατροφική αξία της ελιάς;
Ναι. Ορισμένες υδατοδιαλυτές πολυφαινόλες χάνονται στο νερό έκπλυσης ή στην άλμη, ενώ παράλληλα σχηματίζονται άλλες ενώσεις καθώς διασπάται η ελαιοευρωπεΐνη. Οι επιπτώσεις ποικίλλουν ανάλογα με την μέθοδο που χρησιμοποιείται, επομένως θα ήταν παραπλανητικό να ισχυριστεί κανείς ότι η επεξεργασία απομακρύνει το σύνολο των ευεργετικών συστατικών της ελιάς.
Ένας άλλος παράγοντας, που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, είναι το αλάτι. Πολλές επιτραπέζιες ελιές περιέχουν σημαντική ποσότητα νατρίου, λόγω της εμβάπτισης σε άλμη ή της ξηρής αλάτισης. Εάν περιορίζετε την πρόσληψη αλατιού, συγκρίνετε τις ετικέτες των προϊόντων και δώστε προσοχή στο μέγεθος της μερίδας.
Είναι ασφαλής η επεξεργασία (αποπίκρανση) ελιών στο σπίτι;
Η επεξεργασία ελιών στο σπίτι απαιτεί κάτι περισσότερο από την απλή απομάκρυνση της πικρής γεύσης. Η συγκέντρωση του αλατιού, η οξύτητα, οι συνθήκες υγιεινής και ο τρόπος αποθήκευσης επηρεάζουν την ασφάλεια του τελικού προϊόντος. Οι ελιές, που δεν έχουν συντηρηθεί σωστά, ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρές τροφιμογενείς ασθένειες, συμπεριλαμβανομένης της αλλαντίασης.
- Χρησιμοποιήστε μια δοκιμασμένη μέθοδο συντήρησης, αντί να αυτοσχεδιάζετε ως προς τις αναλογίες αλατιού ή νερού.
- Μην δοκιμάζετε ελιές για τις οποίες διατηρείτε αμφιβολίες, προκειμένου να διαπιστώσετε αν είναι ασφαλείς
- Πετάξτε όσες παρουσιάζουν μούχλα, ασυνήθιστη μαλακή υφή, διαρροή υγρών ή δυσάρεστη οσμή.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορούν ορισμένες ελιές να καταναλωθούν απευθείας από το δέντρο;
Υπάρχουν ελάχιστες ποικιλίες που αποτελούν εξαίρεση. Οι ελιές «θρούμπες» μπορεί να χάσουν μεγάλο μέρος της πικράδας της με φυσικό τρόπο καθώς ωριμάζουν, ωστόσο οι περισσότερες ελιές, αμέσως μετά τη συγκομιδή, παραμένουν εξαιρετικά πικρές.
Είναι οι ελιές που έχουν υποστεί ζύμωση αυτόματα και προβιοτικές;
Όχι. Η ζύμωση μπορεί να περιλαμβάνει ωφέλιμους μικροοργανισμούς, ωστόσο η παρουσία ζωντανών μικροβίων, καθώς και τα αποδεδειγμένα οφέλη για την υγεία, δεν είναι εγγυημένα, ειδικά μετά την παστερίωση.
Συμπέρασμα
Οι φρέσκες ελιές είναι πικρές κυρίως λόγω της ελαιοευρωπεΐνης, και όχι επειδή είναι από τη φύση τους τοξικές. Η επεξεργασία τις καθιστά ευχάριστες στην κατανάλωση, καθώς απομακρύνει ή διασπά τη συγκεκριμένη ένωση. Ωστόσο, η ασφαλής συντήρηση και η προσοχή στην ποσότητα του αλατιού παραμένουν σημαντικές.
Πηγές: