Πρόβλημα δημόσιας υγείας οι επιθέσεις από λαγοκέφαλο- Οδηγίες του ΕΟΔΥ για δαγκώματα και δηλητηρίαση
Δάγκωμα από λαγοκέφαλο: Πότε χρειάζεται αντιμικροβιακή αγωγή - Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης
Snapshot
- Ο ΕΟΔΥ εξετάζει την καταγραφή και επιτήρηση των επιθέσεων λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες λόγω αυξημένων περιστατικών τραυματισμών λουομένων.
- Η δηλητηρίαση από λαγοκέφαλο προκαλείται μόνο από την κατανάλωση του ψαριού και όχι από το δάγκωμά του.
- Τα τραύματα από δάγκωμα λαγοκέφαλου θεωρούνται σοβαρά και απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση και πιθανή αντιτετανική προφύλαξη.
Το ενδεχόμενο να υπάρξει συστηματική καταγραφή και επιτήρηση των περιστατικών επιθέσεων από λαγοκέφαλους στις ελληνικές θάλασσες, εξετάζει ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ). Τα πρόσφατα αυξημένα περιστατικά τραυματισμών λουομένων σε παράκτιες περιοχές της χώρας, έχουν κινητοποιήσει τον Οργανισμό, που αναδεικνύει το ζήτημα ως ένα αναδυόμενο πρόβλημα δημόσιας υγείας.
Οι δύο κίνδυνοι για τον άνθρωπο από τους λαγοκέφαλους είναι η δηλητηρίαση και ο τραυματισμός. Όπως διευκρινίζει ο ΕΟΔΥ, η δηλητηρίαση από τετροδοτοξίνη σχετίζεται με την κατανάλωση του ψαριού και όχι με το δήγμα (δάγκωμα). Ο δεύτερος κίνδυνος αφορά τον τραυματισμό που προκαλείται από δήγμα, ο οποίος πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δυνητικά σοβαρός τραυματισμός, λόγω της μηχανικής κάκωσης, της αιμορραγίας, της πιθανής απώλειας ιστού και της επιμόλυνσης του τραύματος από μικροοργανισμούς.
170 περιστατικά δηλητηρίασης και 28 σωματικές επιθέσεις
Τα σοβαρά περιστατικά με λαγοκέφαλους που έχουν καταγραφεί επισήμως στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, για την περίοδο 2004-2023, ανέρχονται συνολικά σε 198. Από αυτά, οι σωματικές επιθέσεις/δήγματα είναι 28 και και τουλάχιστον 170 είναι τα περιστατικά δηλητηρίασης, εκ των οποίων 143 μη θανατηφόρα και 27 θανατηφόρα.
Σύμφωνα με τον προϊστάμενο του Τμήματος Ζωοανθρωπονόσων του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), κτηνίατρο PhD, Γεώργιο Δουγά, "η παρουσία του λαγοκέφαλου είναι ιδιαίτερα έντονη στην ανατολική Μεσόγειο, με εγκατεστημένους πληθυσμούς σε Τουρκία, Κύπρο, Ελλάδα, Αίγυπτο και σε παράκτιες περιοχές της Εγγύς Ανατολής όπως Λίβανος, Ισραήλ και Συρία. Καταγραφές υπάρχουν επίσης στην κεντρική και δυτική Μεσόγειο, όπως σε Λιβύη, Τυνησία, Μάλτα, Ιταλία, Αδριατική και μέχρι την περιοχή του Γιβραλτάρ. Ο λαγοκέφαλος αποτελεί ξενικό είδος με πολύ κοφτερά συγχωνευμένα δόντια/σιαγόνες, ασημόγκριζη ράχη με μαύρες κηλίδες και χαρακτηριστική ασημένια πλευρική ζώνη με πρώτη καταγραφή στα ελληνικά θαλάσσια ύδατα το 2005. Πρόκειται για αδηφάγο θηρευτή, που προτιμά κεφαλόποδα όπως καλαμάρια, σουπιές και χταπόδια και επακόλουθη σημαντική μείωση των εμπορικών κεφαλόποδων σε περιοχές όπου το είδος ευδοκιμεί. Η παρουσία του είδους έχει συνδεθεί τόσο με περιστατικά δηλητηρίασης μετά από κατανάλωση όσο και με δήγματα σε ανθρώπους. Πρόσφατα δημοσιεύματα ανέδειξαν το θέμα ως δυνητικά σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας, ιδίως μετά από αναφορές για περιστατικά τραυματισμών λουομένων σε παράκτιες περιοχές της χώρας".
Δηλητηρίαση από τετροδοτοξίνη
Όπως τονίζει ο προϊστάμενος του Τμήματος Ζωοανθρωπονόσων του ΕΟΔΥ, τα αλιευτικά προϊόντα που προέρχονται από δηλητηριώδη ψάρια της οικογένειας Tetraodontidae στην οποία περιλαμβάνεται ο λαγοκέφαλος, δεν επιτρέπεται να διατίθενται στην αγορά. Η τετροδοτοξίνη που περιέχουν δεν καταστρέφεται επαρκώς με μαγείρεμα/ψήσιμο, ενώ δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο. Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης από τετροδοτοξίνη μπορεί να εμφανιστούν ταχέως, συνήθως μέσα σε λίγα λεπτά έως λίγες ώρες μετά την κατανάλωση. Τα πρώιμα συμπτώματα περιλαμβάνουν μούδιασμα ή αίσθημα μυρμηγκιάσματος γύρω από το στόμα, στα χείλη, στη γλώσσα ή στο πρόσωπο, καθώς και γαστρεντερικές εκδηλώσεις όπως ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος και διάρροια. Μπορεί επίσης να παρουσιαστούν ζάλη, κεφαλαλγία, εφίδρωση, αδυναμία, κακουχία, παραισθησίες στα άκρα, αστάθεια ή αταξία, δυσκολία στη βάδιση, δυσαρθρία και δυσκολία στην κατάποση.
Η κατανάλωση λαγοκέφαλου, ακόμη και χωρίς συμπτώματα, αντιμετωπίζεται ως πιθανή σοβαρή δηλητηρίαση για αυτό σε περίπτωση κατανάλωσης λαγοκέφαλου δεν περιμένουμε να εμφανιστούν συμπτώματα. Θα πρέπει να γίνει άμεση επικοινωνία με το Κέντρο Δηλητηριάσεων/ΕΚΑΒ και γρήγορη διακομιδή του εκτεθειμένου ατόμου για νοσοκομειακή εκτίμηση/παρακολούθηση. Τα περιστατικά που επιβιώνουν από την οξεία φάση συχνά ανακάμπτουν με υποστηρικτική θεραπεία, επειδή η τοξίνη απομακρύνεται με τον χρόνο.
Δάγκωμα από λαγοκέφαλο
Σε περίπτωση δήγματος, η αρχική αντιμετώπιση περιλαμβάνει τοπική αντισηψία, αιμόσταση, αποστειρωμένη κάλυψη του τραύματος. Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι θα πρέπει να αναζητηθεί το συντομότερο δυνατό, ιατρική βοήθεια για να εκτιμηθεί κλινικά το τραύμα και να δοθούν συστάσεις, όσον αφορά την προφύλαξη κατά του τετάνου. Ιδιαίτερη σημασία έχει η εκτίμηση της ανάγκης για αντιτετανική προφύλαξη, καθώς το δήγμα λαγοκέφαλου μπορεί πρακτικά να αντιμετωπίζεται ως ρυπαρό ή σοβαρό τραύμα, ιδίως όταν είναι βαθύ, διατιτραίνον ή συνοδεύεται από απώλεια ιστού.
Η χορήγηση αντιμικροβιακής αγωγής θα πρέπει να αξιολογείται από τον θεράποντα ιατρό, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση του τραύματος, τη θέση του δήγματος και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου του ασθενούς. Η εμπειρική κάλυψη, όταν κρίνεται απαραίτητη, πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τους συνήθεις μικροοργανισμούς του δέρματος, αλλά και θαλάσσιους Gram-αρνητικούς μικροοργανισμούς, όπως Vibrio spp., Aeromonas spp., Shewanella algae, Photobacterium damselae και Pseudomonas spp.
