Βιολάντα: Το πλαίσιο νόμου για εργοστάσια με προπάνιο - Τι ισχύει για ευθύνες κι ασφαλιστική κάλυψη

Η χρήση προπανίου (υγραερίου) σε επιχειρήσεις διέπεται από ένα αυστηρό πλαίσιο τεχνικών κανονισμών και μέτρων πυροπροστασίας, με σκοπό την πρόληψη ατυχημάτων και την ασφάλεια των εργαζομένων.

Στην περίπτωση της μπισκοτοβιομηχανίας «Βιολάντα», η Πυροσβεστική Υπηρεσία ερευνά τυχόν παρατυπίες και παραλείψεις, οι οποίες οδήγησαν στο εργατικό δυστύχημα στο οποίο έχασαν τη ζωή τους οι πέντε εργάτριες.

Αν αποδειχθεί ότι η επιχείρηση φέρει ευθύνη, τότε και οι ποινές αναβαθμίζονται, αλλά και οι ασφαλιστικές εταιρείες ενδέχεται να μην καταβάλουν αποζημιώσεις.

Οι επιχειρήσεις όπως η «Βιολάντα» (βιομηχανίες τροφίμων/μπισκότων) υπόκεινται σε ένα αυστηρό πλαίσιο νομοθεσίας που καλύπτει την ασφάλεια των προϊόντων, τις εγκαταστάσεις και την εργασιακή ασφάλεια. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν εγκαταστάσεις προπανίου, διέπονται από ακόμα αυστηρότερο νομικό πλαίσιο, και στην περίπτωση της μπισκοτοβιομηχανίας, υπάρχουν «σκιές», με την υπόθεση να βρίσκεται ακόμα στο στάδιο της προανάκρισης.

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση δια του κυβερνητικού εκπροσώπου, έδωσε απαντήσεις σχετικά με το ποιος φέρει -πέραν της επιχείρησης- την ευθύνη για την εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας, «φωτογραφίζοντας» Περιφέρεια και δήμο Τρικάλων, καθώς και την Πυροσβεστική, ως τις υπηρεσίες που όφειλαν να υποβάλουν σε ενδελεχείς ελέγχους την μπισκοτοβιομηχανία.

Παρακάτω αναφέρονται οι προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται για την ασφαλή λειτουργία αντίστοιχων εταιρειών, βάσει της ελληνικής νομοθεσίας.

Υγεία και ασφάλεια στην εργασία

Λόγω των πρόσφατων γεγονότων, η νομοθεσία για την ασφάλεια των εργαζομένων βρίσκεται στο επίκεντρο:

Πρόληψη Ατυχημάτων: Οι επιχειρήσεις οφείλουν να διαθέτουν μελέτες επικινδυνότητας και συστήματα ασφαλείας (π.χ. ανιχνευτές αερίου σε υπόγειους χώρους).
Επιθεώρηση Εργασίας: Η τήρηση των κανόνων ελέγχεται από την Επιθεώρηση Εργασίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την επιβολή κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβάσεων.
Ευθύνη Εργοδότη: Η νομοθεσία προβλέπει αυστηρές ποινικές και διοικητικές ευθύνες για τη διοίκηση σε περίπτωση εργατικών ατυχημάτων.

Ασφάλεια τροφίμων και ποιότητα

Ως βιομηχανία τροφίμων, η λειτουργία της διέπεται από:

Σύστημα HACCP: Υποχρεωτική εφαρμογή συστήματος Hazard Analysis and Critical Control Point (HACCP) για τον εντοπισμό και έλεγχο κινδύνων στα τρόφιμα.

Κανονισμοί ΕΦΕΤ: Ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ) θέτει τα πρότυπα ποιότητας, την επισήμανση (labeling) και τους ελέγχους υγιεινής.

Ενωσιακή Νομοθεσία: Συμμόρφωση με τον Κανονισμό (ΕΚ) 852/2004 για την υγιεινή των τροφίμων.

Αδειοδότηση κι εγκαταστάσεις

Περιβαλλοντικοί Όροι: Οι βιομηχανικές μονάδες απαιτούν άδεια λειτουργίας που εκδίδεται συνήθως από την Περιφέρεια, η οποία προϋποθέτει έγκριση περιβαλλοντικών όρων και μέτρων πυρασφάλειας.

Διαχείριση Αποβλήτων: Υποχρεωτική εγγραφή στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων (ΗΜΑ) και συμβάσεις για την εναλλακτική διαχείριση συσκευασιών.

Τι ισχύει για τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν προπάνιο

Κάθε επιχείρηση που χρησιμοποιεί προπάνιο οφείλει να συμμορφώνεται με την Υπουργική Απόφαση Δ3/14858/1993, η οποία καθορίζει τις προδιαγραφές για:

Τοποθέτηση Δεξαμενών: Οι δεξαμενές πρέπει να τοποθετούνται σε ανοιχτούς χώρους και να τηρούν συγκεκριμένες αποστάσεις ασφαλείας από κτίρια, οδούς και πηγές ανάφλεξης.
Πιστοποίηση Εξοπλισμού: Όλος ο εξοπλισμός (δεξαμενές, σωληνώσεις, όργανα ελέγχου) πρέπει να φέρει τη σήμανση CE σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία για τον εξοπλισμό υπό πίεση.

Μέτρα ασφαλείας και πυροπροστασία

Η νομοθεσία επιβάλλει την εγκατάσταση συστημάτων προστασίας, όπως:

Ανίχνευση Αερίου: Υποχρεωτικό σύστημα ανίχνευσης εκρηκτικών αερίων με αυτόματη διακοπή παροχής μέσω ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας.
Πυρόσβεση: Ύπαρξη επαρκούς αριθμού πυροσβεστήρων, πυροσβεστικών φωλιών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μόνιμων συστημάτων ψύξης δεξαμενών.
Σήμανση: Τοποθέτηση ευκρινούς σήμανσης κινδύνου και απαγόρευσης καπνίσματος ή χρήσης φλόγας κοντά στις εγκαταστάσεις.

Συντήρηση και περιοδικοί έλεγχοι

Η επιχείρηση είναι υπεύθυνη για τη διατήρηση της ασφάλειας μέσω:
Περιοδικών Επιθεωρήσεων: Οι δεξαμενές υγραερίου υπόκεινται σε υποχρεωτικό επανέλεγχο (οπτικό και δοκιμές πίεσης) σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα (συνήθως ανά 5 ή 10 έτη).
Εκπαίδευσης Προσωπικού: Το προσωπικό που χειρίζεται τις εγκαταστάσεις πρέπει να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένο στις διαδικασίες ασφαλούς χρήσης και αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών.

Ειδικές Περιπτώσεις (SEVESO)

Εάν οι αποθηκευμένες ποσότητες προπανίου υπερβαίνουν συγκεκριμένα όρια, η επιχείρηση εμπίπτει στην Οδηγία SEVESO, που απαιτεί τη σύνταξη Μελέτης Ασφαλείας και αυστηρότερα μέτρα πρόληψης μεγάλων ατυχημάτων.

Τι ισχύει με την πυροπροστασία

Οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν προπάνιο (υγραέριο) υποχρεούνται να εφαρμόζουν αυστηρά μέτρα πυροπροστασίας, τα οποία χωρίζονται σε προληπτικά και κατασταλτικά.

Ενεργητική Πυροπροστασία

Περιλαμβάνει τα συστήματα που ενεργοποιούνται σε περίπτωση κινδύνου:
Σύστημα Ανίχνευσης Αερίου: Υποχρεωτική εγκατάσταση ανιχνευτών εκρηκτικών αερίων συνδεδεμένων με ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα που διακόπτει αυτόματα την παροχή αερίου σε περίπτωση διαρροής.
Πυροσβεστικά Μέσα: Ύπαρξη επαρκούς αριθμού φορητών πυροσβεστήρων (συνήθως ξηράς κόνεως) και μόνιμων συστημάτων, όπως πυροσβεστικές φωλιές συνδεδεμένες με το δίκτυο νερού.
Συστήματα Ψύξης: Για μεγάλες δεξαμενές απαιτούνται μόνιμα συστήματα διαβροχής για την ψύξη τους σε περίπτωση πυρκαγιάς σε παρακείμενο χώρο.
Φωτισμός Ασφαλείας: Εγκατάσταση φωτιστικών ασφαλείας που καθοδηγούν το προσωπικό στις εξόδους κινδύνου σε περίπτωση διακοπής ρεύματος.

Προληπτικά Μέτρα (Παθητική Πυροπροστασία)

Αφορούν τη σχεδίαση και τη χωροθέτηση των εγκαταστάσεων:
Αποστάσεις Ασφαλείας: Οι δεξαμενές πρέπει να τοποθετούνται σε συγκεκριμένες αποστάσεις από κτίρια, όρια οικοπέδου και πηγές ανάφλεξης (π.χ. τουλάχιστον 3-10 μέτρα ανάλογα με τη χωρητικότητα).
Αποθήκευση σε Εξωτερικό Χώρο: Η αποθήκευση πρέπει να γίνεται κατά προτίμηση σε ανοιχτούς, καλά αεριζόμενους χώρους και ποτέ σε υπόγεια χωρίς ειδικές προδιαγραφές, καθώς το προπάνιο είναι βαρύτερο του αέρα και συσσωρεύεται χαμηλά.
Σήμανση: Υποχρεωτική τοποθέτηση πινακίδων που απαγορεύουν το κάπνισμα και τη χρήση γυμνής φλόγας, καθώς και επισήμανση της θέσης των δεξαμενών.

Διοικητικές Υποχρεώσεις

Μελέτη Πυροπροστασίας: Η επιχείρηση πρέπει να διαθέτει εγκεκριμένη μελέτη από την Πυροσβεστική Υπηρεσία.
Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας: Το πιστοποιητικό ενεργητικής πυροπροστασίας πρέπει να είναι σε ισχύ και να ανανεώνεται περιοδικά.
Βιβλίο Ελέγχου: Τήρηση βιβλίου συντήρησης για όλα τα συστήματα πυρασφάλειας, υπογεγραμμένο από αρμόδιο τεχνικό.

Σοβαρό παράπτωμα το αδήλωτο υπόγειο

Σημειώνεται ότι πρόσφατα ευρήματα στην περίπτωση της Βιολάντα αναφέρουν την ύπαρξη αδήλωτων εγκαταστάσεων σε υπόγειους χώρους χωρίς συστήματα ανίχνευσης, γεγονός που αποτελεί σοβαρή παραβίαση της νομοθεσίας.

Με βάση τα όσα έχουν γίνει γνωστά για τη μονάδα της Βιολάντα, η εφαρμογή της νομοθεσίας παρουσιάζει κρίσιμα «κενά» που ερευνώνται. Προσαρμόζοντας τους κανόνες στα συγκεκριμένα δεδομένα, προκύπτουν τα εξής:

Η χρήση του υπογείου και ανίχνευση αερίου

Η νομοθεσία απαγορεύει αυστηρά τη χρήση προπανίου σε υπόγειους χώρους χωρίς ειδική αδειοδότηση και υπερσύγχρονα συστήματα εξαερισμού, καθώς το αέριο είναι βαρύτερο του αέρα και «λιμνάζει» χαμηλά.

Στη Βιολάντα: Ερευνάται αν οι εγκαταστάσεις στο υπόγειο ήταν δηλωμένες. Αν δεν υπήρχαν ανιχνευτές αερίου συνδεδεμένοι με ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες, οποιαδήποτε διαρροή μετέτρεπε το χώρο σε «ωρολογιακή βόμβα».

Αδειοδότηση «αόρατων» δεξαμενών

Κάθε δεξαμενή πρέπει να εμφαίνεται στην άδεια λειτουργίας και στη μελέτη πυροπροστασίας της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας.
Προσαρμογή: Αν επιβεβαιωθεί ότι υπήρχαν αδήλωτες δεξαμενές, η επιχείρηση λειτουργούσε εκτός νόμου, παρακάμπτοντας τους ελέγχους για τις αποστάσεις ασφαλείας και την αντοχή των δικτύων σωληνώσεων.

Εκπαίδευση και ασφάλεια εργαζομένων

Ο νόμος επιβάλλει την παρουσία Τεχνικού Ασφαλείας και την εκπαίδευση του προσωπικού σε σενάρια διαρροής.
Στο εργοστάσιο: Το γεγονός ότι υπήρξαν θύματα υποδηλώνει είτε έλλειψη εκπαίδευσης για την αντιμετώπιση έκτακτης ανάγκης, είτε αστοχία των μέσων ατομικής προστασίας (π.χ. ανιχνευτές τσέπης) που όφειλαν να φέρουν οι τεχνικοί κατά τη συντήρηση.

Επιθεώρηση εργασίας και εποπτεία

Η νομοθεσία προβλέπει περιοδικούς ελέγχους, ειδικά σε βιομηχανίες με επικίνδυνα αέρια.
Το πρόβλημα: Η υποστελέχωση της Επιθεώρησης Εργασίας στην περιοχή (4 επιθεωρητές για 2 νομούς) φαίνεται πως επέτρεψε στη μονάδα να λειτουργεί χωρίς να εντοπιστούν οι παραβάσεις στις υπόγειες εγκαταστάσεις κι όχι μόνο.

Για τη Βιολάντα, η νομοθεσία δεν «απέτυχε» στα χαρτιά, αλλά στην εφαρμογή και τον έλεγχο.

Αδήλωτες εγκαταστάσεις

Σε περίπτωση που επιβεβαιωθεί η ύπαρξη αδήλωτων εγκαταστάσεων και σοβαρών παραλείψεων στην ασφάλεια (όπως στη «Βιολάντα»), οι ποινικές ευθύνες για τη διοίκηση είναι ιδιαίτερα βαριές και κινούνται σε τρία επίπεδα:

Ποινικές διώξεις για σωματικές βλάβες ή θάνατο

Εάν το ατύχημα προκάλεσε τραυματισμό ή θάνατο, η εισαγγελία ασκεί δίωξη για:
Ανθρωποκτονία από αμέλεια: Όταν ο θάνατος προκλήθηκε από έλλειψη της προσοχής που όφειλε να καταβάλει ο εργοδότης.
Σωματική Βλάβη από αμέλεια: Για τους τραυματίες, εφόσον αποδειχθεί ότι δεν τηρήθηκαν τα νόμιμα μέτρα ασφαλείας.
Ιδιαίτερη νομική υποχρέωση: Ο νόμος θεωρεί ότι ο εργοδότης έχει «ιδιαίτερη νομική υποχρέωση» να προστατεύει τους εργαζόμενους. Η παράλειψη εγκατάστασης ανιχνευτών αερίου σε υπόγειο θεωρείται εγκληματική παράλειψη.

Παραβάσεις της Εργατικής Νομοθεσίας (Ν. 3850/2010)

Ο Κώδικας Νόμων για την Υγεία και Ασφάλεια των εργαζομένων προβλέπει:
Φυλάκιση: Τουλάχιστον έξι μηνών για κάθε παράβαση των κανόνων ασφαλείας που θέτει σε κίνδυνο τη ζωή.
Χρηματικές ποινές: Πέρα από τη φυλάκιση, επιβάλλονται βαριά διοικητικά πρόστιμα από την Επιθεώρηση Εργασίας, που μπορεί να φτάσουν τις δεκάδες χιλιάδες ευρώ ανά παράβαση.

Ευθύνη για «αδήλωτες» εγκαταστάσεις

Η ύπαρξη εγκαταστάσεων (δεξαμενών ή δικτύων) που δεν περιλαμβάνονται στην άδεια λειτουργίας συνιστά:
Παράνομη λειτουργία: Μπορεί να οδηγήσει σε οριστική ή προσωρινή διακοπή λειτουργίας του εργοστασίου από την Περιφέρεια ή την Πυροσβεστική.
Δόλος: Εάν αποδειχθεί ότι ο εργοδότης γνώριζε για την επικινδυνότητα των αδήλωτων εγκαταστάσεων και την αποδέχτηκε για να μειώσει το κόστος, η ευθύνη του μετατρέπεται από «αμέλεια» σε ενδεχόμενο δόλο, γεγονός που αυξάνει δραματικά τις ποινές.

Αστικές αποζημιώσεις

Εκτός από τις ποινές, οι παθόντες ή οι συγγενείς τους έχουν δικαίωμα να διεκδικήσουν:
Αποζημίωση για ηθική βλάβη: Χρηματική ικανοποίηση για τον πόνο και την ταλαιπωρία.
Αποζημίωση από τον ΕΦΚΑ: Ο εργοδότης μπορεί να υποχρεωθεί να επιστρέψει στον ΕΦΚΑ όλες τις δαπάνες (νοσήλια, συντάξεις) που κατέβαλε ο φορέας εξαιτίας του ατυχήματος.

Στον «αέρα» η ασφαλιστική κάλυψη της εταιρείας

Στην περίπτωση που οι εγκαταστάσεις (δεξαμενές ή δίκτυο προπανίου) αποδειχθούν αδήλωτες ή χωρίς τις απαραίτητες άδειες, η ασφαλιστική κάλυψη της επιχείρησης τίθεται σε σοβαρό κίνδυνο.

Με βάση τα δεδομένα που ισχύουν το 2026 για τα ασφαλιστήρια συμβόλαια βιομηχανικών κινδύνων:

Εξαίρεση λόγω παρανομίας

Τα περισσότερα ασφαλιστικά συμβόλαια περιλαμβάνουν ρητό όρο ότι η κάλυψη ισχύει υπό την προϋπόθεση ότι η επιχείρηση τηρεί τη νόμιμη αδειοδότηση και τους κανόνες ασφαλείας. Αν οι εγκαταστάσεις στο υπόγειο της Βιολάντα δεν είχαν δηλωθεί στην Πυροσβεστική ή στην Περιφέρεια, η ασφαλιστική εταιρεία μπορεί να επικαλεστεί απόκρυψη κινδύνου. Αυτό οδηγεί σε άρνηση καταβολής αποζημίωσης τόσο για τις υλικές ζημιές του εργοστασίου όσο και για την αστική ευθύνη έναντι τρίτων.

Βαριά αμέλεια και δόλος

Η νομοθεσία και η νομολογία (δικαστικές αποφάσεις) διαχωρίζουν την απλή αμέλεια από τη βαριά αμέλεια. Η λειτουργία αδήλωτων δεξαμενών προπανίου σε κλειστό υπόγειο χώρο χωρίς ανιχνευτές θεωρείται συχνά από τα δικαστήρια ως βαριά αμέλεια ή ακόμη και ενδεχόμενος δόλος.

Στις περιπτώσεις αυτές, οι ασφαλιστικές εταιρείες απαλλάσσονται από την υποχρέωση αποζημίωσης, καθώς ο ασφαλισμένος «αποδέχτηκε» τον κίνδυνο μιας πιθανής έκρηξης προκειμένου να λειτουργήσει παράνομα.

Δικαίωμα αναγωγής (recourse)

Ακόμη και αν η ασφαλιστική εταιρεία υποχρεωθεί να αποζημιώσει αρχικά τους τραυματίες ή τις οικογένειες των θυμάτων (στο πλαίσιο της αστικής ευθύνης), έχει το δικαίωμα αναγωγής κατά της επιχείρησης.

Αυτό σημαίνει ότι η ασφαλιστική πληρώνει τα θύματα, αλλά στη συνέχεια διεκδικεί τα χρήματα πίσω από τη διοίκηση της «Βιολάντα», επειδή το ατύχημα οφείλεται σε παράνομη δραστηριότητα.

Απώλεια κάλυψης «διακοπής εργασιών»

Επιχειρήσεις όπως η «Βιολάντα» συνήθως έχουν κάλυψη για απώλεια κερδών λόγω διακοπής εργασιών μετά από ατύχημα. Εάν το δυστύχημα προκλήθηκε από μη αδειοδοτημένο εξοπλισμό, η κάλυψη αυτή ακυρώνεται αυτόματα, επιβαρύνοντας την εταιρεία με τεράστιες οικονομικές ζημιές πέρα από τις άμεσες καταστροφές.

Εάν οι έρευνες το 2026 επιβεβαιώσουν ότι οι εγκαταστάσεις ήταν «αόρατες» για τις αρχές, η «Βιολάντα» είναι πολύ πιθανό να βρεθεί ανασφάλιστη απέναντι στις απαιτήσεις εκατομμυρίων που θα προκύψουν από το ατύχημα.

Σε κάθε περίπτωση, όλα τα παραπάνω θα ξεκαθαρίσουν όταν θα εκδοθούν τα πορίσματα των αρμόδιων Αρχών.

Τι ασφαλιστήριο έχει η Βιολάντα

Η εταιρεία παρουσιάζεται πλήρως ασφαλισμένη ως προς τα περιουσιακά της στοιχεία. Σύμφωνα με πληροφορίες η εταιρεία είναι ασφαλισμένη για 42 – 43 εκατ. ευρώ. Ειδικότερα:

• 22 εκατ. ευρώ αφορούν στην απώλεια κερδών για διάστημα 24 μηνών
• 9 εκατ. ευρώ στις κτιριακές εγκαταστάσεις
• 7 εκατ. ευρώ στα μηχανήματα και εν γένει στον τεχνολογικό εξοπλισμό.
• 4 εκατ. ευρώ στα εμπορεύματα

Τη «Βιολάντα» είχαν συνασφαλίσει κατά 40% η Generali, κατά 30% η Εθνική Ασφαλιστική, κατά 25% η Ευρώπη Ασφαλιστική και κατά 5% η Ιντερσαλόνικα, μετά από ασφαλιστική διαμεσολάβηση της PENCO.

Όσο για το γραφείο πραγματογνωμόνων που ανέλαβε να διερευνήσει την υπόθεση και να αξιολογήσει τη ζημιά, είναι σύμφωνα με πληροφορίες η Asset Consulting.

Τέλος, σε ότι αφορά την ασφάλιση της εργοδοτικής ευθύνης και της αστικής ευθύνης, η εταιρεία φέρεται να διαθέτει ασφαλιστήριο συμβόλαιο για κεφάλαια ύψους 1 εκατ. ευρώ.

Διαβάστε επίσης