«Φαιδώργιος» και άλλα ονοματολογικά περίεργα: Γλωσσολόγος απαντάει στο Newsbomb
To φαινόμενο έχει και κοινωνικοψυχολογικές διαστάσεις σχετικά με διακρίσεις και προκαταλήψεις
Snapshot
- Το όνομα «Φαιδώργιος» έγινε viral λόγω μιας τούρτας σε ζαχαροπλαστείο και προκάλεσε αντιπαραθέσεις για τα σύνθετα ονόματα.
- Ο καθηγητής Σπύρος Μοσχονάς εξήγησε ότι τα σύνθετα ονόματα ήταν παλαιότερα συνηθισμένα και συνδέονται με πολιτισμικές παραδόσεις.
- Η διοικούσα Εκκλησία απαγορεύει τυπικά τη βάπτιση με δύο ονόματα και απαιτεί κοινή συναίνεση ή δικαστική απόφαση σε περίπτωση διαφωνίας γονέων.
- Τα σύνθετα και ασυνήθιστα ονόματα μπορεί να προκαλέσουν προκατάληψη, εκφοβισμό και διακρίσεις σε σχολεία και στην κοινωνία.
- Η αντιμετώπιση των διακρίσεων λόγω ονόματος πρέπει να εστιάζει στην αλλαγή κοινωνικών προκαταλήψεων και την ευαισθητοποίηση για σεβασμό προς τα ονόματα.
Nomen est omen, έλεγε ένα λατινικό ρητό, που σημαίνει σε ελεύθερη μετάφραση ότι «το όνομα είναι οιωνός» ή «το όνομα προδιαγράφει τη μοίρα».
Τι είδους... οιωνός ωστόσο μπορεί να είναι το όνομα «Φαιδώργιος», το οποίο μέσα σε λίγες μέρες έγινε viral στα social media, αναμοχλεύοντας πάθη και αντιπαραθέσεις δικαστών του πληκτρολογίου και επιθετικών σχολιαστών.
Πώς ξεκίνησε η τρέλα στα social media
Η υπόθεση ξεκίνησε από ένα πολύ καλό marketing post ζαχαροπλαστείου στα social media και εξαπλώθηκε με ιλιγγιώδεις ρυθμούς.
Το ζαχαροπλαστείο επιβεβαίωσε σε σχόλιο στην ανάρτηση, ότι η τούρτα ήταν αληθινή παραγγελία και κάπου εκεί ξεκίνησε o ορυμαγδός σχολίων και επικρίσεων. Σχόλια που αφορούσαν το παιδί, που γιόρταζε, άλλα για τους γονείς του και την απόφασή τους να του δώσουν αυτό το περίεργο συνδυαστικό (Φαίδων και Γεώργιος κατά τα προφανή) όνομα και για το πόσο δύσκολη ζωή το περίμενε εξαιτίας της επιλογής τους.
Ωστόσο όπως αποκαλύφθηκε αργότερο ο Φαιδώργιος δεν ήταν κάποιο μικρό αγόρι, που ετοιμαζόταν να φυσήξει τα κεράκια τούρτας του. Ήταν ένας 31χρονος chef. Και όπως αναφέρει και το Queen.gr η παιδική στην όψη τούρτα ήταν αποτέλεσμα ενός inside joke ανάμεσα στον ίδιο και στους φίλους του.
To...κακό όμως είχε ήδη γίνει. Οι δίκες για τα σύνθετα ονόματα είχαν στηθεί.
Τι λέει καθηγητής Γλωσσολογίας στο Newsbomb
Μιλώντας στο Newsbomb o καθηγητής Γλωσσολογίας και Φιλοσοφίας της Γλώσσας, Σπύρος Μοσχονάς σχολίασε το φαινόμενο: «Τα σύνθετα ονόματα ήταν μια πρακτική πολύ συνηθισμένη κάποτε, για παράδειγμα στο Ιόνιο, με ονόματα όπως Σπυράγγελος, Αγαθάγγελος, Σπυρονικόλας κλπ. Αν αναφέρεστε στα "υβριδικά", Μαριλένα, Μαριάννα, κλπ., κι αυτά συνηθισμένα ήταν και παραμένουν. Ίσως έχει αλλάξει η αισθητική τους».
Σύμφωνα με το τον κ. Μοσχονά αυτές οι λέξεις «λέγονται πορτ-μαντώ και τη χρήση τους στα ελληνικά την έχει ενισχύσει η ευχέρεια με την οποία σχηματίζονται στα αγγλικά, π.χ. Infotainemnt, Oxbridge». «Πολλά έχουν μια σκωπτική σημασία, όπως Μερκοζί, Μπρατζελίνα, μάλλον εδώ μπήκε κατά λάθος και ο Φαιδώργιος», προσθέτει αστειευόμενος.
Ωστόσο διευκρινίζει: «Αλλά μπορεί να φέρει κανείς αυτό το όνομα και να μη το βρίσκει αστείο. Μπορεί πίσω από αυτό να είχε υπάρξει μια οικογενειακή ιστορία. Το όνομα άλλωστε είναι ό,τι πιο προσωπικό έχουμε, όχι;»
Ερωτώμενος πόσο μπορεί να επηρεαστεί η ελληνική γλώσσα από τέτοιου είδους εν πολλοίς αυθαίρετες μίξεις ο καθηγητής Γλωωσολογίας τονίζει ότι «αυτά είναι και θέματα γούστου». «Η γλώσσα δεν έχει ανάγκη, για το γούστο δεν ξέρω», σημειώνει στο Newsbomb.
Ωστόσο ο κ. Μοσχονάς κάνει μια άλλη παρατήρηση: «Εγώ αυτό που παρατηρώ στη μοντέρνα ονοματοδοσία είναι τα φανταχτερά ονόματα: Φαίδωνας, Ηλέκτρα, Ρωμανός, καημένοι Νικόλαοι και Γιάννηδες».
Μπορεί να βαπτιστεί παιδί με δύο ονόματα;
Τυπικά σύμφωνα με την διοικούσα Εκκλησία όχι, είναι η απάντηση. Πολλές Μητροπόλεις έχουν εκδώσει αυστηρές εγκυκλίους που απαγορεύουν να δίνονται δύο ονόματα κατά τη βάπτιση, επιμένοντας στην παράδοση του «ενός ονόματος και αυτού χριστιανικού». Αν ο ιερέας που τελεί το Μυστήριο του Βαπτίσματος ακολουθεί πιστά την εγκύκλιο της Μητρόπολής του, δεν θα δεχτεί το δεύτερο όνομα στην κολυμπήθρα. Και κατ΄επέκτασιν δεν μπορεί να υπάρξουν και... συνθέσεις ονομάτων.
Τι γίνεται σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων; Υπάρχει νομικό και εκκλησιαστικό κώλυμα; Εάν οι γονείς διαφωνούν μεταξύ τους για το όνομα του παιδιού (ειδικά σε περιπτώσεις διάστασης ή διαζυγίου), ο ιερέας δεν επιτρέπεται να προχωρήσει στη βάπτιση. Για να τελεστεί το μυστήριο, απαιτείται είτε κοινή έγγραφη συναίνεση και των δύο, είτε σχετική δικαστική απόφαση που να ορίζει ρητά το όνομα.
Κατά το άρθρο 1512 του Α.Κ.: «Αν οι γονείς διαφωνούν κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας και το συμφέρον του τέκνου επιβάλλει να ληφθεί απόφαση, αποφασίζει το δικαστήριο». Συνέπεια του άρθρου αυτού είναι το ότι σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων ως προς το όνομα, μπορεί να τελεστεί η βάπτιση, μόνον εάν υφίσταται δικαστική απόφαση η οποία να επιτρέπει τη Βάπτιση του τέκνου κατά το Ορθόδοξο δόγμα και με συγκεκριμένο όνομα, το οποίο να προσδιορίζεται ρητά στη δικαστική απόφαση.
Όπως τονίζει πάντως η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης σε σχετική εγκύκλιο: Η Βάπτιση δεν γίνεται για να «πάρει όνομα» το παιδί, αλλά επιλέγεται συνειδητά και ελεύθερα από τα πρόσωπα στα οποία ο Θεός το εμπιστεύθηκε, ως πράξη μείζονος αγάπης και φροντίδας, προκειμένου το παιδί τους να ενταχθεί στο Σώμα της Εκκλησίας, να γίνει και -κυρίως- να ζήσει, ως Χριστιανός.
Διακρίσεις και bullying λόγω ονόματος
Βασικό επιχείρημα αρκετών επικριτών των σύνθετων ονομάτων είναι ότι τα παιδιά που φέρουν τέτοια ονόματα θα πέσουν θύματα εκφοβισμού και διακρίσεων στις σχολικές κοινότητες.
Τα ονόματα μπορούν να προκαλέσουν προκατάληψη, κοροϊδίες, ακόμη και συστημική διάκριση.
Ενδιαφέρουσα είναι η ανάλυση της Δρ.Iman Nick, η οποία είναι Αμερικανίδα κοινωνιογλωσσολόγος και πρώην πρόεδρος της American Name Society. Κατέχει μεταπτυχιακούς τίτλους στη γλωσσολογία και την ψυχολογία, έχει διδάξει σε διεθνές επίπεδο και είναι αρχισυντάκτρια του NAMES, ενός κορυφαίου περιοδικού για την ονοματολογική έρευνα.
Ας δούμε πώς λειτουργεί η διάκριση λόγω ονόματος, πού εμφανίζεται και πώς επηρεάζει όλους, από τα παιδιά μέχρι τους ενήλικες.
Προκατάληψη εναντίον Διακρίσεων: Κατανοώντας τη Διαφορά
Πρώτον, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τη διαφορά μεταξύ προκατάληψης και διακρίσεων. Ενώ πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν αυτούς τους όρους εναλλακτικά, στην πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετικοί. «Όταν έχεις προκατάληψη για κάτι», λέει η Δρ. Νικ, «αυτό σημαίνει ότι έχεις μια στάση. Είναι μια προσωπική προκατάληψη. Μπορεί να τη μοιράζονται και άλλοι, και συνήθως βασίζεται στο σύστημα πεποιθήσεών σου». Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με την Δρ. Νικ, «Διάκριση είναι όταν πράγματι προβαίνεις σε μια ενέργεια, όταν κάνεις κάτι με βάση ένα σύστημα πεποιθήσεων ή μια προκατάληψη που έχεις». Με άλλα λόγια, είναι η ενέργεια που κάνεις ή η αντίδραση που έχεις αφού «προ-κρίνεις» ένα όνομα.
Πώς λειτουργεί η προκατάληψη που βασίζεται στο όνομα: Όλοι έχουμε συνειρμούς που συνδέονται με ονόματα, είτε θετικούς είτε αρνητικούς. Ενώ πολλοί συνειρμοί βασίζονται στην προσωπική εμπειρία, άλλοι σχετίζονται με υπάρχουσες προκαταλήψεις σχετικά με τη φυλή, το φύλο ή την εθνικότητα. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το όνομα του ατόμου δεν είναι το πρόβλημα. Αντίθετα, εναπόκειται σε καθέναν από εμάς να είμαστε προσεκτικοί ως προς τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα μας και, στη συνέχεια, να λάβουμε μέτρα για να τα διορθώσουμε.
Αντιμετώπιση της διάκρισης βάσει ονόματος: Οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν αυτή τη διάκριση και τις προκαταλήψεις με διαφορετικούς τρόπους. Κάποιοι επιλέγουν ονόματα που συνδέονται περισσότερο με τις αγγλοευρωπαϊκές κουλτούρες, ουσιαστικά «αμερικανοποιώντας» τα ονόματά τους. Μπορεί να χρησιμοποιούν τα αρχικά τους, τα μεσαία ονόματά τους ή διαφορετικές προφορές. Άλλοι επιλέγουν να χρησιμοποιήσουν ένα εντελώς διαφορετικό όνομα.
Ο αντίκτυπος της διάκρισης λόγω ονόματος: Υπάρχουν αρκετές επιπτώσεις από τη διάκριση που βασίζεται στο όνομα. Για τους ενήλικες, μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολία στην πρόσβαση στην απασχόληση, στη στέγαση ή στη δίκαιη μεταχείριση στην εκπαίδευση. Τα παιδιά μπορεί επίσης να βιώσουν άδικη μεταχείριση στο εκπαιδευτικό περιβάλλον, αλλά οι επιπτώσεις μπορεί να είναι ακόμη πιο εκτεταμένες. Ενώ οι ενήλικες μπορεί να είναι σε θέση να αγνοήσουν τα ειρωνικά σχόλια, τα παιδιά που γίνονται αντικείμενο χλευασμού ή εκφοβισμού λόγω του ονόματός τους υφίστανται αρνητικές επιπτώσεις στη μακροπρόθεσμη αυτοεκτίμησή τους, στην επιτυχία των σχέσεών τους και στη διαμόρφωση της ταυτότητάς τους. Αυτός ο τύπος εκφοβισμού έχει συνδεθεί με προβλήματα ψυχικής υγείας με την πάροδο του χρόνου.
Πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε τις προκαταλήψεις λόγω ονόματος; Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να αποφεύγουν να δίνουν στα παιδιά τους μοναδικά ή πολιτισμικά ονόματα. Το βάρος πρέπει να το αναλάβει η κοινωνία για να αντιμετωπίσει τις διαδεδομένες προκαταλήψεις, και όχι τα άτομα να «προσαρμοστούν». Η Δρ. Νικ συνιστά ότι μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι οι ενήλικες να αποθαρρύνουν ενεργά και να καταγγέλλουν τον εκφοβισμό που βασίζεται στο όνομα. Αυτό απαιτεί να διδάξουμε στα παιδιά να σέβονται τα ονόματα των άλλων και να προωθούμε την επικοινωνία, ώστε τα παιδιά να αισθάνονται ασφαλή να μιλούν για τις προκαταλήψεις και τον εκφοβισμό που ενδέχεται να βιώνουν. Να αντιμετωπίζουμε τις προσβολές ως το σοβαρό ζήτημα που είναι, και όχι απλώς ως μια μορφή καλοπροαίρετου πειράγματος του τύπου «τα παιδιά είναι παιδιά».«Όταν μιλάμε για διάκριση ή προκατάληψη που βασίζεται στο όνομα», λέει η Νικ, «είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι κάνουν διακρίσεις εναντίον ονομάτων όχι εξαιτίας των ίδιων των ονομάτων, αλλά εξαιτίας των δικών [του ατόμου] προκαταλήψεων. Αυτό μεταθέτει το βάρος της ευθύνης όχι στο άτομο που φέρει το όνομα, αλλά στο άτομο που έχει την προκατάληψη και επιδεικνύει διακριτική συμπεριφορά».
