Είναι ο πόλεμος στο Ιράν η «στιγμή του Σουέζ» για την Αμερική;

Το 1956, η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ εισέβαλαν στην Αίγυπτο για να ανακτήσουν τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ, μόνο και μόνο για να υποστούν μια κολοσσιαία ταπείνωση όταν η οικονομική πίεση τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και η απειλή σοβιετικής δράσης τους ανάγκασαν σε μια ατιμωτική εκεχειρία και στην αποχώρηση των δυνάμεών τους.

Η τριμερής στρατιωτική επέμβαση είχε διαρκείς γεωπολιτικές επιπτώσεις, με τον Βρετανό ιστορικό Κορέλι Μπαρνέτ να περιγράφει αργότερα την κρίση του Σουέζ ως την «τελευταία συντριβή της αυτοκρατορίας». Είναι ο πόλεμος στο Ιράν η στιγμή του Σουέζ για την Αμερική;

Την εποχή εκείνη, οι Βρετανοί και Γάλλοι ηγέτες δεν καταλάβαιναν ότι ο κόσμος είχε αλλάξει ανεπανόρθωτα και μαζί με αυτό η επιρροή τους. Ακόμα προσκολλούνταν σε ένα αίσθημα υπεροχής και προσβάλλονταν όταν ένας νεοφώτιστος Αιγύπτιος συνταγματάρχης, ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ, είχε το θράσος να εθνικοποιήσει τη Διώρυγα του Σουέζ, έναν στρατηγικό υδάτινο δρόμο που το Λονδίνο και το Παρίσι είχαν υπό τον έλεγχό τους πριν από την απαλλοτρίωση του Νάσερ.

Μια αναλογία έχει εμφανιστεί τις τελευταίες μέρες μεταξύ του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν και της Κρίσης του Σουέζ. Ο Αμερικανός ιστορικός Alfred W. McCoy το βλέπει ως παράδειγμα «μικρο-στρατιωτικισμού», όταν μια αποδυναμωμένη αυτοκρατορία ξεκινά μια κακοσχεδιασμένη στρατιωτική επέμβαση για να ανακτήσει μέρος της φθίνουσας δόξας της. Άλλοι τόνισαν πώς οι Βρετανοί και Γάλλοι ηγέτες το 1956 δεν προέβλεψαν τις οικονομικές συνέπειες των ενεργειών τους και αναγκάστηκαν να προσφύγουν στο ΔΝΤ για να αποτρέψουν την εκροή κεφαλαίων και την πίεση στις σταθερές ισοτιμίες τους.

Στρατιωτικά, η εκστρατεία κατά της Αιγύπτου ξεκίνησε καλά. Σε λιγότερο από μια εβδομάδα, ολόκληρη η χερσόνησος του Σινά βρέθηκε στα χέρια του Ισραήλ. Η έντονη αντίσταση καθυστέρησε την κατάληψη της Διώρυγας από Βρετανούς και Γάλλους, αλλά σχεδόν είχαν ολοκληρώσει την επιχείρησή τους όταν ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ μπλόκαρε τη βοήθεια του ΔΝΤ. «Χωρίς κατάπαυση του πυρός, δεν υπάρχει δάνειο», ενημερώθηκαν αυστηρά το Λονδίνο και το Παρίσι, αναγκάζοντας τους συμμάχους να σταματήσουν την παρέμβασή τους.

Αποδείχθηκε καθοριστικό σημείο για Βρετανία και Γαλλία. Και ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να αποδειχθεί σημείο καμπής για τις ΗΠΑ, με απώλεια κύρους και ισχύος και με μακροχρόνιες και ευρείες συνέπειες.

Ο Λιβανέζος-Αμερικανός ακαδημαϊκός Fawaz Gerges, καθηγητής στο London School of Economics, δήλωσε στο Forecast ότι δεν έχει καμία αμφιβολία πως όσα εκτυλίσσονται τώρα αποτελούν τη «στιγμή Σουέζ» για την Αμερική. Παρόλο που οι ομοιότητες μεταξύ της τριμερούς βρετανικής, γαλλικής και ισραηλινής παρέμβασης πριν από εβδομήντα χρόνια και του τρέχοντος πολέμου κατά του Ιράν δεν είναι ακριβείς, βλέπει ομοιότητες και υποστηρίζει ότι η εκστρατεία αποτελεί «μεγαλύτερο στρατηγικό λάθος από τον πόλεμο του Τζορτζ Μπους στο Ιράκ το 2003, επειδή θα έχει ακόμη μεγαλύτερες γεωπολιτικές συνέπειες, όχι μόνο για το προσεχές μέλλον, αλλά και μακροπρόθεσμα».

Τότε όπως και τώρα, υπήρχαν διαπραγματεύσεις πριν από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. «Ο κόσμος δεν συνειδητοποιεί ότι υπήρχε σοβαρή διπλωματική προσπάθεια τις εβδομάδες πριν από την επίθεση Βρετανών, Γάλλων και Ισραηλινών κατά της Αιγύπτου. Και είχαν γίνει κάποια προόδοι. Ωστόσο, καθ’ όλη τη διάρκεια, η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ εξαπάτησαν τους μεσολαβητές και εξαπάτησαν τον ίδιο τους σύμμαχο, τις ΗΠΑ, ενώ σχεδίαζαν και συντονίζονταν για τον πόλεμο κατά της Αιγύπτου», είπε.

Αν και αυτή τη φορά δεν υπάρχει υπερδύναμη που να επιβάλει υποχώρηση, ο Gerges πιστεύει ότι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν θα θεωρηθεί «θεμελιώδης στιγμή», το σημείο όπου μια εποχή μεταβαίνει σε άλλη. «Το Σουέζ σηματοδότησε τη μετάβαση από την ευρωπαϊκή εποχή στην εποχή των υπερδυνάμεων. Τερμάτισε ουσιαστικά τη φάση των ευρωπαϊκών μεγάλων δυνάμεων στη Μέση Ανατολή και στις διεθνείς σχέσεις και σηματοδότησε την αρχή της αμερικανικής και σοβιετικής εποχής, της εποχής των υπερδυνάμεων», είπε.

Το Σουέζ έδειξε σε Βρετανία και Γαλλία ότι δεν μπορούσαν πλέον να ακολουθούν ανεξέλεγκτα τις εξωτερικές τους πολιτικές χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις επιθυμίες των ΗΠΑ. Η Βρετανία αντέδρασε καλλιεργώντας την «ειδική σχέση» και αναλαμβάνοντας τον ρόλο του υπάκουου μικρότερου εταίρου. Η Γαλλία καλλιέργησε βαθιά δυσπιστία προς την Αμερική και αίσθημα προδοσίας που επηρέασε την απόφασή της να επιταχύνει την ανάπτυξη του δικού της πυρηνικού αποτρεπτικού όπλου.

Οι συνέπειες γίνονται ακόμα αισθητές σήμερα στο Παρίσι. Το Σουέζ συνδέεται άρρηκτα με τη μακροχρόνια προσπάθεια του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν να απομακρύνει την Ευρώπη από την αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη που εξασφάλιζε την ασφάλεια της ηπείρου από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Όπως και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι το 1956, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο θα αρχίσουν να επανεκτιμούν τις γεωπολιτικές τους προτεραιότητες και να κάνουν προσαρμογές, προέβλεψε ο Gerges: «Δεν πρόκειται να δούμε ρήξη όπως στο Σουέζ. Δεν νομίζω ότι τα κράτη του Κόλπου θα κόψουν ξαφνικά τον ομφάλιο λώρο με τις ΗΠΑ. Αλλά πιστεύω ότι θα δούμε μια σταδιακή, συστηματική διαφοροποίηση μακριά από την εξάρτηση από τις ΗΠΑ και περισσότερο προς Κίνα, Ινδία, Ευρώπη και Ρωσία», είπε.

«Η περιφερειακή τάξη υπό αμερικανική ηγεσία δεν θα είναι ποτέ η ίδια», είπε ο Gerges. «Το Ιράν έδειξε ότι έχει ένα ισχυρό χαρτί να παίξει, και αυτό είναι το Στενό του Ορμούζ. Το μόνο που θέλει τώρα ο Ντόναλντ Τραμπ είναι να παραμείνει ανοικτό και απρόσκοπτο το Στενό του Χορμούζ, αντί να ανατρέψει το ιρανικό καθεστώς. Σκεφτείτε πώς ξεκίνησε ο πόλεμος, όπου ο Τραμπ στην ουσία κάλεσε τους Ιρανούς να εξεγερθούν και να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους. Τώρα γιορτάζει το γεγονός ότι είχε καλές και θετικές συνομιλίες με το Ιράν σχετικά με το Στενό του Ορμούζ». Πρόσθεσε: «Ο Τραμπ κατανοεί τη γλώσσα της οικονομίας και των αυξανόμενων τιμών πετρελαίου».

Πηγή: Politico

Διαβάστε επίσης