Το Ιράν θέλει να εκμεταλλευτεί τα Στενά του Ορμούζ - Προτείνει τέλη και μπλόκο στη διέλευση πλοίων

Snapshot

• Το Ιράν προτείνει την επιβολή τελών και περιορισμών στη διέλευση «μη εχθρικών» πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, με το καθεστώς να σχεδιάζει να συνεχίσει αυτό το σύστημα και μετά τον τρέχοντα πόλεμο.
• Τα Στενά του Ορμούζ, σημαντική παγκόσμια ναυτιλιακή οδός, βρίσκονται εντός των ιρανικών χωρικών υδάτων, δίνοντας στο Ιράν δυνατότητα ελέγχου και οπτικής παρακολούθησης των διερχόμενων πλοίων.
• Πλοία που διέρχονται από τα Στενά πληρώνουν στον Ιράν έως και 2 εκατομμύρια δολάρια για ασφαλή διέλευση, ενώ η διαδικασία περιλαμβάνει διακυβερνητικές διαπραγματεύσεις και έλεγχο εγγράφων από τις ιρανικές αρχές.
• Η επέκταση του ελέγχου από το Ιράν στα Στενά εγείρει νομικά ερωτήματα σχετικά με την πρόσβαση και την ελευθερία ναυσιπλοΐας, δεδομένης της διεθνούς νομοθεσίας και της μη συμμετοχής Ιράν και ΗΠΑ στη UNCLOS.
• Η επιβολή τελών και περιορισμών από το Ιράν ενδέχεται να ωθήσει τις χώρες του Κόλπου στην αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών, όπως η κατασκευή αγωγών, μειώνοντας τη σημασία των Στενών του Ορμούζ.

Snapshot powered by AI

Το Ιράν εργάζεται για τη δημιουργία ενός συστήματος εγκεκριμένης διέλευσης πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ, εντείνοντας τον έλεγχο επί της νευραλγικής πλωτής οδού με την Τεχεράνη να υποστηρίζει ότι θα μπορούσε να επεκταθεί πέρα ​​από τον τρέχοντα πόλεμό της με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα απαιτήσει από την Τεχεράνη να ανοίξει τα Στενά, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου καθώς το Ιράν το έκλεισε σε σχεδόν όλες τις θαλάσσιες μεταφορές στην αρχή του πολέμου. Το υπουργείο Εξωτερικών της Τεχεράνης δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι «μη εχθρικά» πλοία θα επιτρέπεται να διέρχονται «σε συντονισμό με τις αρμόδιες ιρανικές αρχές» - αλλά ότι οι ΗΠΑ, το Ισραήλ ή οποιοσδήποτε άλλος «συμμετέχων στην επιθετικότητα» δεν θα επιτρέπεται.

Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν θα επιβάλει μια νέα τάξη στα στενά μετά τον πόλεμο, επιμένοντας ότι η χώρα ασκεί κυριαρχία επ' αυτών «ακόμα κι αν κάποιοι μπορεί να θέλουν να τα θεωρούν διεθνή ύδατα». «Στο μέλλον, επιδιώκουμε να θεσπίσουμε νέες ρυθμίσεις για την ασφαλή διέλευση», δήλωσε ο Αραγτσί στην κρατική τηλεόραση. Ανάλογοι ισχυρισμοί εγείρουν εκτεταμένα ερωτήματα σχετικά με την πρόσβαση σε μια από τις σημαντικότερες ναυτιλιακές οδούς στον κόσμο — και μια σειρά από πρακτικά ζητήματα για τις ναυτιλιακές εταιρείες.

Τα Στενά του Ορμούζ, που έχουν πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια στο στενότερο σημείο τους, χωρίζονται στη μέση μεταξύ των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν. Ωστόσο, η στενή του καμπύλη και τα βουνά που το οριοθετούν από την ιρανική πλευρά παρέχουν εύκολη ορατότητα στο Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν για να στοχεύει διερχόμενα σκάφη. «Είναι το λιγότερο ευθύ στενό που υπήρξε ποτέ», δήλωσε ο Τομ Σαρπ, πρώην διοικητής του βρετανικού ναυτικού. «Όταν περνάς από εκεί, η απειλή είναι κυκλική».

Ο Τραμπ παρέτεινε την Πέμπτη την προθεσμία που είχε δοθεί στο Ιράν για να ανοίξει τα Στενά έως τις 6 Απριλίου, διαφορετικά θα αντιμετωπίσει πλήγματα στις ενεργειακές του υποδομές. Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 135 πλοία διέσχιζαν την πλωτή οδό κάθε μέρα. Αλλά από τις πρώτες αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν, η κυκλοφορία έχει μειωθεί σε ελάχιστο βαθμό. Μεταξύ 1ης και 25ης Μαρτίου, υπήρξαν μόνο 116 διελεύσεις, μειωμένες κατά 97% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με την S&P Global.

«Διόδια» 2 εκατομμυρίων δολαρίων στο Ιράν

Τα πλοία που έχουν πραγματοποιήσει το πέρασμα συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με Κινέζους, Ινδούς ή πλοιοκτήτες κρατών του Κόλπου. Αρκετά ήταν πλοία του «σκιώδους στόλου» που είχαν υποβληθεί σε κυρώσεις από δυτικές δυνάμεις για εμπορία ιρανικού πετρελαίου. Ορισμένα πλοία έχουν πληρώσει έως και 2 εκατομμύρια δολάρια στο Ιράν για να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση από τον Κόλπο, σύμφωνα με την Lloyd's List Intelligence και ένα άτομο που γνωρίζει για έναν πλοιοκτήτη του οποίου το πλοίο κατάφερε να περάσει.

Ο Αλαεντίν Μπορουτζερντί, ανώτερο μέλος του κοινοβουλίου του Ιράν, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση την Κυριακή ότι κάθε πλοίο που διέρχεται από την στρατηγικής σημασίας πλωτή οδό πληρώνει τέλος 2 εκατομμυρίων δολαρίων. «Ένα νέο καθεστώς εφαρμόζεται στην πλωτή οδό», είπε.

Η διαδικασία έγκρισης περιελάμβανε διακυβερνητικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν μέσω πρεσβειών στις σχετικές χώρες, δήλωσε ο Μάρτιν Κέλι, επικεφαλής συμβουλευτικών υπηρεσιών στην EOS Risk Group, μια εταιρεία διαχείρισης κρίσεων. Στη συνέχεια, το πλοίο λαμβάνει έναν κωδικό, τον οποίο μεταδίδει στο ραδιοφωνικό κανάλι VHF 16 - τη διεθνή συχνότητα κινδύνου - καθώς πλησιάζει τα Στενά. Εν τω μεταξύ, οι ιρανικές αρχές ελέγχουν τα έγγραφα του πλοίου, συμπεριλαμβανομένου του προορισμού του φορτίου και της εθνικότητας του πληρώματος, δήλωσε ο Κέλι.

Κανένα από τα φορτία που έχουν περάσει από το στενό από την έναρξη των εχθροπραξιών δεν έχει προορισμό τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Τα περισσότερα έχουν πάει στην ανατολική Ασία, ενώ κάποια κατευθύνονται επίσης προς την ανατολική Αφρική και τη Νότια Αμερική, σύμφωνα με δεδομένα παρακολούθησης πλοίων.

Η διαδρομή μέσωτων Στενών βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός των ιρανικών χωρικών υδάτων, αντί να χρησιμοποιεί τις συνήθεις ναυτιλιακές οδούς. Οι αναλυτές έχουν υποστηρίξει ότι αυτό επιτρέπει στο Ιράν να επαληθεύει οπτικά τις λεπτομέρειες του πλοίου, παρά τις αμερικανικές επιθέσεις στα ραντάρ και τα σημεία παρατήρησής του. «Υπάρχει προφανής δομή, υπάρχει ένα προφανές αίσθημα ηγεσίας», είπε ο Κέλι.

Δύο Πακιστανοί που εμπλέκονται σε επαφές μέσω παρασκηνίου με το Ιράν δήλωσαν ότι ορισμένα πλοία τρίτων χωρών άλλαξαν σημαία ως πακιστανικά για να περάσουν από το στενό. «Πολλές ναυτιλιακές εταιρείες αλλάζουν σημαίες για να πλέουν με πακιστανικό νηολόγιο», είπε ο ένας εκ των δύο που είναι διπλωμάτης. Ο άλλος είπε ότι οι ρυθμίσεις αυτές είχαν σκοπό να αποτελέσουν «κλάδο ελιάς προς τον Τραμπ».

Η πρεσβεία του Ιράν στη Μαδρίτη δήλωσε ότι η Τεχεράνη είναι «δεκτική» σε οποιοδήποτε αίτημα από τα ισπανικά πλοία να ταξιδέψουν μέσω των Στενών, λέγοντας ότι θεωρεί την Ισπανία «χώρα δεσμευμένη στο διεθνές δίκαιο». Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσες ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος ηγέτης που επέκρινε τις επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν.

Οι ναυτιλιακές εταιρείες που χρειάζεται να πληρώσουν για τη διέλευση θα πρέπει να παρακάμψουν τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο ιρανικό καθεστώς και τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι έχουν χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ, την ΕΕ και άλλες δυτικές χώρες. Αλλά η Κλερ ΜακΚλέσκι, πρώην επικεφαλής συμμόρφωσης στο Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων των ΗΠΑ, δήλωσε ότι το Ιράν είχε δημιουργήσει παράνομα δίκτυα πληρωμών.

«Διαθέτουν ένα έτοιμο σύστημα «σκιώδους τραπεζικής» για να πουλήσουν το πετρέλαιό τους, να έχουν ελεγχόμενη πρόσβαση στην τεχνολογία και να χρηματοδοτήσουν προγράμματα όπλων», δήλωσε. «Θα ήταν πολύ εύκολο για το Ιράν να χρησιμοποιήσει λογαριασμούς από εταιρείες-βιτρίνα σε τράπεζες και ανταλλακτήρια σε όλο τον κόσμο για να πληρωθεί».

«Άκουσα πολλά για [πληρωμές] μέσω πολλών πλοιοκτητών, αλλά ειλικρινά κανείς δεν μποροώ να πω με βεβαιότητα ότι υπάρχει ένα παράθυρο για μερικά εκατομμύρια δολάρια», δήλωσε ο SV Anchan, διευθύνων σύμβουλος του αμερικανικού ομίλου Safesea, του οποίου το πλοίο Safesea Vishnu χτυπήθηκε στον Κόλπο στις 11 Μαρτίου.

Οι κυβερνήσεις που χρεώνουν για τη διέλευση πλοίων

Οι Ιρανοί έχουν επισημάνει ιστορικά προηγούμενα κυβερνήσεων που χρεώνουν τέλη για τη χρήση στρατηγικών πλωτών οδών. Επί αιώνες, η Δανία χρέωνε στα πλοία ένα ποσοστό της αξίας του φορτίου τους για τη χρήση των δανικών στενών στις εκβολές της Βαλτικής Θάλασσας. Τα τέλη, γνωστά ως Sound Fees, καταργήθηκαν το 1857.

Ο Yahya Ale Es'hagh, επικεφαλής του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Τεχεράνης, ανέφερε τη Διώρυγα του Σουέζ ως παράδειγμα πλωτής οδού για τη χρήση της οποίας τα πλοία έπρεπε να πληρώσουν. «Το Ιράν έχει υπάρξει πολύ επιεικές μέχρι στιγμής όσον αφορά την μη άσκηση των δικαιωμάτων του, ενώ οι παγκόσμιες δυνάμεις μας επέβαλαν κυρώσεις», είπε. «Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει μεταξύ 70 και 80 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως».

Ωστόσο, η Johanna Hjalmarsson, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Ναυτικού Δικαίου του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, δήλωσε ότι η Διώρυγα του Σουέζ ήταν μια διαφορετική περίπτωση, καθώς αποτελούσε εσωτερικά ύδατα της Αιγύπτου και διέπεται από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης του 1888.

Ως παράκτιο κράτος βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, η Τεχεράνη είχε τη δυνατότητα να «ρυθμίζει την κυκλοφορία και να αναστέλλει τη διέλευση για λόγους ασφαλείας», αλλά όχι να «εμποδίζει την αθώα διέλευση» ή να «κάνει διακρίσεις 'τυπικά ή ουσιαστικά' εις βάρος πλοίων από διαφορετικά κράτη», δήλωσε η Hjalmarsson.

Ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ είναι συμβαλλόμενα μέρη της UNCLOS, αλλά ακόμη και τα μη υπογράφοντα μέρη αναμένεται γενικά να τηρούν τους κανόνες της. Μια εκτεταμένη προσπάθεια της Τεχεράνης να ασκήσει έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε επίσης τελικά να μειώσει τη σημασία της πλωτής οδού. «Εάν το Ιράν αρχίσει να θέτει σε λευκή ή μαύρη λίστα τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά, τα κράτη του Κόλπου θα αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις, όπως η κατασκευή αγωγών», δήλωσε ένας περιφερειακός διπλωμάτης.

Διαβάστε επίσης