Η νέα απειλή του Ελ Νίνιο - Συναγερμός στην Ασία για νέα επιδημία δάγκειου πυρετόυ
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες συνεπάγονται περισσότερα κουνούπια και, μαζί με αυτά, μια νέα έξαρση του δάγκειου πυρετού, προειδοποιούν οι ειδικοί.
Snapshot
- Ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι το φετινό Ελ Νίνιο ενδέχεται να είναι το ισχυρότερο που έχει καταγραφεί ποτέ, προκαλώντας αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και ακραία καιρικά φαινόμενα.
- Το Ελ Νίνιο αναμένεται να επιφέρει έξαρση του δάγκειου πυρετού, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες και αλλαγές βροχοπτώσεων ευνοούν την αναπαραγωγή των κουνουπιών Aedes που μεταδίδουν τον ιό.
- Χώρες όπως η Βραζιλία, η Ταϊβάν και χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας λαμβάνουν μέτρα επιδημιολογικής επιτήρησης και καταπολέμησης των κουνουπιών ενόψει πιθανών επιδημικών εξάρσεων.
- Μελέτες δείχνουν ότι το 63% των ετήσιων κρουσμάτων δάγκειου πυρετού συνδέονται με τις διακυμάνσεις του Ελ Νίνιο, ενώ η κλιματική αλλαγή ενισχύει τον κίνδυνο μετάδοσης.
- Η ανοσία του πληθυσμού και η ύπαρξη διαφορετικών ορότυπων του ιού καθιστούν δύσκολη την πρόβλεψη της σοβαρότητας των μελλοντικών επιδημιών, γι’ αυτό και οι χώρες πρέπει να ενισχύσουν τα μέτρα πρόληψης και ενημέρωσης.
Χώρες από τη Βραζιλία έως την Ταϊβάν προετοιμάζονται για έξαρση του δάγκειου πυρετού, την οποία αναμένεται να τροφοδοτήσει το ιδιαίτερα ισχυρό Ελ Νίνιο. Ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι το φετινό καιρικό φαινόμενο θα μπορούσε να είναι το ισχυρότερο που έχει καταγραφεί ποτέ.
Τόσο ο ιός όσο και τα κουνούπια του γένους Aedes, τα οποία τον μεταδίδουν, είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στη θερμότητα. Το Ελ Νίνιο αναμένεται, παράλληλα, να ωθήσει την παγκόσμια θερμοκρασία σε νέα επίπεδα-ρεκόρ.
«Το Ελ Νίνιο γιγαντώνεται μπροστά στα μάτια μας», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες. «Η επιστήμη δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφιβολίας: ο πλανήτης βρίσκεται σε αχαρτογράφητα νερά και τα νερά αυτά θερμαίνονται».
Το συγκεκριμένο καιρικό φαινόμενο, μια περιοδική αύξηση της θερμοκρασίας στην επιφάνεια της θάλασσας στον ανατολικό Ειρηνικό, η οποία προκαλείται από την εξασθένηση των αληγών ανέμων, μεταβάλλει τα μοντέλα των βροχοπτώσεων και των θερμοκρασιών σε ολόκληρο τον κόσμο.
Οι μεταβολές αυτές προκαλούν ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως ξηρασίες, καύσωνες, πλημμύρες και τυφώνες. Αυτά, με τη σειρά τους, οδηγούν σε πυρκαγιές, καταστροφές καλλιεργειών και κατάρρευση της αλιευτικής δραστηριότητας στις πληττόμενες περιοχές.
Το Ελ Νίνιο, όμως, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά και τη μετάδοση ασθενειών, μεταξύ των οποίων ο δάγκειος πυρετός. Χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο, κυρίως στην Ασία και τη Λατινική Αμερική, προετοιμάζονται για ενδεχόμενες επιδημικές εξάρσεις.
Τον Ιούλιο, το υπουργείο Υγείας της Βραζιλίας εξέδωσε προειδοποίηση προς τις πολιτειακές αρχές ότι οι λοιμώξεις από αρμποϊούς, όπως ο δάγκειος πυρετός, η τσικουνγκούνια και ο ιός Ζίκα, ενδέχεται να αυξηθούν αργότερα μέσα στο έτος. Κάλεσε, επίσης, τους αρμόδιους φορείς να ενισχύσουν την επιδημιολογική επιτήρηση και τα προγράμματα καταπολέμησης των κουνουπιών.
Η έξαρση αναμένεται να κορυφωθεί το 2027. Το βραζιλιάνικο ινστιτούτο βιοϊατρικών ερευνών Fiocruz εκτιμά ότι η χώρα θα καταγράψει τον επόμενο χρόνο 1,7 εκατ. κρούσματα δάγκειου πυρετού εξαιτίας του Ελ Νίνιο.
Στην Ταϊβάν, τα Κέντρα Ελέγχου Νοσημάτων κάλεσαν τους πολίτες να προστατεύονται από τα τσιμπήματα των κουνουπιών καθώς το καιρικό φαινόμενο αρχίζει να εκδηλώνεται. Το 2015, χρονιά κατά την οποία επίσης σημειώθηκε Ελ Νίνιο, η χώρα βίωσε πρωτοφανή επιδημική έξαρση, με 43.000 κρούσματα και 228 θανάτους.
Αξιωματούχοι σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, όπως η Μαλαισία, το Βιετνάμ, η Σιγκαπούρη και η Ινδονησία, παραμένουν επίσης σε επιφυλακή για ενδείξεις αύξησης των λοιμώξεων και εφαρμόζουν ήδη μέτρα περιορισμού, όπως ανέφεραν ερευνητές στη βρετανική εφημερίδα Telegraph.
«Στο παρελθόν έχουμε διαπιστώσει αρκετά σταθερή συσχέτιση μεταξύ του Ελ Νίνιο και των μεταβολών στη συχνότητα εμφάνισης του δάγκειου πυρετού», δήλωσε ο καθηγητής Χωρικής Επιδημιολογίας στη Σχολή Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου, Όλιβερ Μπρέιντι.
«Ιστορικά, η πιο σταθερή επίδρασή του είναι η αύξηση της θερμοκρασίας. Αυτός είναι και ο βασικός μηχανισμός που εντείνει τη μετάδοση του δάγκειου πυρετού», εξήγησε.
«Όταν επικρατούν υψηλότερες θερμοκρασίες, τα κουνούπια ζουν περισσότερο και ο ιός πολλαπλασιάζεται ταχύτερα στο εσωτερικό τους. Έτσι μπορούν να προκαλέσουν περισσότερα μολυσματικά τσιμπήματα και, κατά συνέπεια, αυξάνεται η μετάδοση».
Οι βροχοπτώσεις διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Τα κουνούπια αναπαράγονται αποτελεσματικότερα σε λιμνάζοντα νερά, επομένως η αύξηση των βροχοπτώσεων δημιουργεί περισσότερες εστίες αναπαραγωγής.
Παρόμοια επίδραση μπορεί, όμως, να έχει και η ξηρασία, καθώς οι πολίτες τείνουν να αποθηκεύουν μεγαλύτερες ποσότητες νερού σε δοχεία κοντά στα σπίτια τους. Αντιθέτως, οι υπερβολικά έντονες βροχοπτώσεις μπορούν να παρασύρουν τα κουνούπια.
Όλο και περισσότερες επιστημονικές μελέτες επιχειρούν να ποσοτικοποιήσουν τον συγκεκριμένο κίνδυνο. Μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι στο περιοδικό Nature Communications, με συν-συγγραφέα τον καθηγητή Μπρέιντι, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το 63% της διακύμανσης των ετήσιων λοιμώξεων από δάγκειο πυρετό μπορεί να αποδοθεί στις διακυμάνσεις του Ελ Νίνιο.
Οι ερευνητές μελέτησαν επίσης τέσσερις προηγούμενες περιόδους εκδήλωσης του Ελ Νίνιο: το 1982-1983, το 1997-1998, το 2015-2016 και το 2023-2024.
Όλες συνδέθηκαν με μεγαλύτερες από το συνηθισμένο παγκόσμιες επιδημίες δάγκειου πυρετού. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα τέσσερα αυτά φαινόμενα συνέπεσαν, αντιστοίχως, με επιπλέον 200.000, 1,4 εκατομμύρια, 4,1 εκατομμύρια και 9,6 εκατομμύρια λοιμώξεις.
Μια άλλη πρόσφατη μελέτη στο περιοδικό Lancet Planetary Health, η οποία ανέλυσε δεδομένα δύο δεκαετιών από 21 χώρες, διαπίστωσε ότι οι επιδημίες δάγκειου πυρετού γίνονται μεγαλύτερες όσο ενισχύεται το Ελ Νίνιο. Τα εντονότερα φαινόμενα συσχετίστηκαν με αύξηση του κινδύνου εμφάνισης δάγκειου πυρετού κατά 23%.
Μολονότι το Ελ Νίνιο αποτελεί φυσικό φαινόμενο, η κλιματική αλλαγή ευθύνεται για σχεδόν το ήμισυ του πρόσθετου κινδύνου που παρατηρείται κατά τα έτη εκδήλωσής του.
Ο δάγκειος πυρετός, ωστόσο, είναι μια σύνθετη ασθένεια και τα κρούσματά του αυξάνονται παγκοσμίως εδώ και δεκαετίες. Για τον λόγο αυτό, και οι πέντε επιστήμονες που μίλησαν στην Telegraph εμφανίστηκαν επιφυλακτικοί απέναντι σε γενικευμένες προβλέψεις.
«Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν το σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει από την τελευταία πολύ μεγάλη επιδημία θα περιορίσει ορισμένες από τις επιπτώσεις», επισήμανε ο καθηγητής Μπρέιντι.
«Πρόκειται αναμφίβολα για το ισχυρότερο Ελ Νίνιο που έχουμε βιώσει ποτέ και, υπό φυσιολογικές συνθήκες, θα αναμέναμε να αυξήσει δραματικά τη μετάδοση. Το ερώτημα είναι εάν υπάρχει αρκετή ανοσία στον πληθυσμό ώστε να περιορίσει τις επιπτώσεις».
Μόλις πριν από δύο χρόνια, ο δάγκειος πυρετός προκάλεσε τεράστιες επιδημίες σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Βραζιλία έως το Μπανγκλαντές και την Μπουρκίνα Φάσο.
Το 2023 αναφέρθηκαν παγκοσμίως επτά εκατομμύρια κρούσματα, αριθμός-ρεκόρ που σύντομα ξεπεράστηκε, καθώς το 2024 καταγράφηκαν 14 εκατομμύρια λοιμώξεις, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Infectious Diseases.
Αυτό το επίπεδο μετάδοσης σημαίνει ότι ορισμένοι πληθυσμοί διαθέτουν ήδη κάποιο βαθμό ανοσίας, γεγονός που θα μπορούσε να περιορίσει νέες επιδημικές εξάρσεις, δήλωσε ο δρ Αντρέ Σικέιρα, επικεφαλής του παγκόσμιου προγράμματος για τον δάγκειο πυρετό στην πρωτοβουλία Drugs for Neglected Diseases Initiative, με έδρα τη Βραζιλία.
Η ανοσία, όμως, δεν είναι δεδομένη. Υπάρχουν τέσσερις διαφορετικοί ορότυποι του ιού και μια προηγούμενη λοίμωξη από έναν από αυτούς δεν εγγυάται προστασία απέναντι σε κάποιον άλλο. Αντιθέτως, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε πολύ βαρύτερη νόσηση.
«Λόγω της μεγάλης έκθεσης κατά την περίοδο 2023-2024, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι των οποίων το ανοσοποιητικό σύστημα έχει ήδη ενεργοποιηθεί. Εάν οι ίδιοι ορότυποι εξαπλωθούν στις ίδιες χώρες, αυτό θα είναι πολύ θετικό», ανέφερε ο δρ Σικέιρα.
«Γνωρίζουμε, όμως, ότι μια δεύτερη λοίμωξη, ιδίως από διαφορετικό ορότυπο, συνοδεύεται συνήθως από υψηλότερο κίνδυνο σοβαρών συμπτωμάτων. Επομένως, υπάρχει πραγματική ανησυχία ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί κατά την επόμενη περίοδο μετάδοσης».
Ο δρ Γκρέγκορ Ντιβάιν, επιστημονικός διευθυντής του World Mosquito Program, πρόσθεσε:
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ορισμένες περιοχές του κόσμου θα βιώσουν δύσκολες χρονιές όσον αφορά τον δάγκειο πυρετό, αλλά η κατάσταση ενδέχεται να μετριαστεί από άλλους παράγοντες».
«Η ανθρώπινη ανοσία επηρεάζει τα πρότυπα του δάγκειου πυρετού. Δεν υπάρχει απλή σχέση μεταξύ θερμοκρασίας, βροχοπτώσεων και μετάδοσης, διότι εξετάζουμε δύο διαφορετικούς οργανισμούς: το κουνούπι και τον ιό. Οι επιπτώσεις θα διαφέρουν σημαντικά από περιοχή σε περιοχή».
Οι ερευνητές τονίζουν, πάντως, ότι οι χώρες μπορούν να λάβουν από τώρα μέτρα προετοιμασίας για ενδεχόμενη αύξηση των κρουσμάτων από τον Οκτώβριο και μετά.
Ορισμένα από τα αποτελεσματικότερα αντίμετρα απαιτούν περισσότερο χρόνο για να εφαρμοστούν. Μεταξύ αυτών είναι η εξάπλωση κουνουπιών που φέρουν το βακτήριο Wolbachia, το οποίο εμποδίζει τη μετάδοση του δάγκειου πυρετού, καθώς και οι εκστρατείες εμβολιασμού. Τα εμβόλια δεν είναι ακόμη ευρέως διαθέσιμα ούτε καν εγκεκριμένα σε πολλές περιοχές όπου ο δάγκειος πυρετός βρίσκεται σε έξαρση.
Ο καθηγητής Μπρέιντι, ο οποίος ηγείται του εργαλείου παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο Global Dengue Observatory και συνεργάζεται με κυβερνήσεις για την πρόβλεψη επιδημιών, επισημαίνει ότι υπάρχουν και άλλες επιλογές. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι εκστρατείες ενημέρωσης των τοπικών κοινωνιών και οι επιχειρήσεις καθαρισμού στις γειτονιές, ώστε να καταστρέφονται οι εστίες αναπαραγωγής των κουνουπιών.
«Εάν γνωρίζουμε ότι την επόμενη εβδομάδα πρόκειται να ξεσπάσει μια επιδημία, μπορούμε να κατευθύνουμε τα συνεργεία καταπολέμησης των διαβιβαστών της νόσου στις γειτονιές, ώστε να πραγματοποιήσουν ψεκασμούς και να εξοντώσουν τα κουνούπια», σημείωσε.
«Σε πιο μακροπρόθεσμο επίπεδο, μπορούμε να ενημερώνουμε τα νοσοκομεία ότι αναμένουμε αύξηση των κρουσμάτων μέσα στον επόμενο μήνα. Με βάση αυτή την πρόβλεψη, μπορούν να αποφασίσουν ποια εφόδια πρέπει να αποθηκεύσουν, ποιες προγραμματισμένες επεμβάσεις ενδεχομένως χρειάζεται να αναβάλουν προκειμένου να εξασφαλίσουν διαθέσιμες κλίνες και ποια εκπαίδευση πρέπει να λάβουν οι γιατροί για την αποτελεσματικότερη διάγνωση του δάγκειου πυρετού».
Παρόμοιες πρωτοβουλίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη στην Ινδονησία. Μελέτη μοντελοποίησης, η οποία δημοσιεύθηκε νωρίτερα φέτος στο PLOS Neglected Tropical Diseases, διαπίστωσε ότι η μέση συχνότητα εμφάνισης του δάγκειου πυρετού σε έτη με ισχυρό Ελ Νίνιο ήταν κατά 96% υψηλότερη σε σύγκριση με άλλες χρονιές.
Συνήθως, ο ιός εξαπλώνεται στο αχανές ινδονησιακό αρχιπέλαγος από τα δυτικά προς τα ανατολικά, ανέφερε ο δρ Μπιμάντρα Τζααφάρα, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και ειδικός στη μοντελοποίηση λοιμωδών νοσημάτων στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης.
Οι αρμόδιες αρχές παρακολουθούν τώρα στενά τη Σουμάτρα για ενδείξεις μιας επικείμενης επιδημικής έξαρσης.
«Όλοι στην Ινδονησία έχουν τεθεί σε επιφυλακή και αναζητούν ενεργά ενδείξεις που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ότι συμβαίνει κάτι ασυνήθιστο», δήλωσε ο δρ Σουάπνιλ Μίσρα, επίκουρος καθηγητής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης και κύριος συγγραφέας της μελέτης του PLOS.
«Πιστεύω ότι όλοι όσοι ασχολούνται με τον δάγκειο πυρετό έχουν πλέον συνειδητοποιήσει πως το Ελ Νίνιο έρχεται και ότι πρέπει να προετοιμαστούμε για το ενδεχόμενο μεγαλύτερων επιδημικών εξάρσεων».
Πηγή: Telegraph
