Περίπου το 45% των περιπτώσεων άνοιας μπορεί να προληφθεί με αλλαγές στον τρόπο ζωής
Προσέξτε 6 πρώιμα συμπτώματα άνοιας, που μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Η άνοια δεν είναι απλώς μια συνέπεια της γήρανσης. Στην πρώτη σημαντική ενημέρωσή του από το 2019, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι ένα σημαντικό μερίδιο του παγκόσμιου κινδύνου άνοιας συνδέεται με παράγοντες που μπορούν ενδεχομένως να αλλάξουν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής.
Ο ΠΟΥ προχώρησε, πριν από λίγες ημέρες, σε νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την πρόληψη της άνοιας, με τον Γενικό Διευθυντή του ΠΟΥ, Δρ. Tedros Adhanom Ghebreyesus, να δηλώνει:
«Γνωρίζουμε σήμερα περισσότερα από ποτέ για το τι οδηγεί στον κίνδυνο άνοιας και αυτές οι οδηγίες μετατρέπουν αυτήν τη γνώση σε δράση».
Τι σημαίνει στην πραγματικότητα το ποσοστό αποφευκτέας άνοιας του 45%;
Η εκτίμηση προέρχεται από έρευνα που δείχνει ότι 14 δυνητικά τροποποιήσιμοι παράγοντες αντιπροσωπεύουν συλλογικά έως και 45% των περιπτώσεων άνοιας παγκοσμίως. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι εξής:
- περιορισμένη εκπαίδευση
- απώλεια ακοής
- απώλεια όρασης
- υψηλή αρτηριακή πίεση
- υψηλή LDL (“κακή”) χοληστερόλη
- παχυσαρκία
- διαβήτης
- κάπνισμα
- επιβλαβής χρήση αλκοόλ
- σωματική αδράνεια (καθιστική ζωή)
- κατάθλιψη
- τραυματική εγκεφαλική βλάβη
- κοινωνική απομόνωση
- ατμοσφαιρική ρύπανση
Αυτή είναι μια εκτίμηση σε επίπεδο πληθυσμού, όχι κάποια διαβεβαίωση ότι ένα άτομο μπορεί να μειώσει τον προσωπικό του κίνδυνο κατά 45%. Η άνοια έχει πολλαπλές αιτίες, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας και της γενετικής. Ο αριθμός αυτός σημαίνει ότι ενδέχεται να εμφανιστούν λιγότερα κρούσματα ή τα συμπτώματα να ξεκινήσουν αργότερα, εάν αυτοί οι κίνδυνοι μειωθούν σε όλους τους πληθυσμούς.
Τα πρώιμα συμπτώματα άνοιας που μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν τη διάγνωση
Η άνοια δεν ξεκινά πάντα με εμφανή απώλεια μνήμης. Σε ορισμένα άτομα, ανεπαίσθητες συναισθηματικές, αισθητηριακές, σχετιζόμενες με τον ύπνο ή σωματικές αλλαγές μπορεί να εμφανιστούν χρόνια νωρίτερα, ιδιαίτερα σε παθήσεις όπως η άνοια με σωμάτια Lewy, η άνοια που σχετίζεται με τη νόσο του Πάρκινσον και η μετωποκροταφική άνοια.
Αυτά τα σημάδια δεν είναι διαγνωστικά και συνήθως έχουν πιο συνηθισμένες εξηγήσεις. Γίνονται πιο ανησυχητικά όταν είναι νέα, επίμονα, επιδεινώνονται ή εμφανίζονται μαζί με αλλαγές στην μνήμη, την κρίση και την καθημερινή λειτουργία.
1. Κατάθλιψη, άγχος ή απάθεια
Νέα ή επίμονη κατάθλιψη, άγχος, ευερεθιστότητα ή απώλεια κινήτρων μπορεί μερικές φορές να προηγούνται της γνωστικής παρακμής. Ένα πρώτο επεισόδιο αργότερα στη ζωή ή μια έντονη συναισθηματική αλλαγή αξίζει αξιολόγησης, αν και οι ψυχικές ασθένειες είναι πολύ πιο συχνές αιτίες.
2. Σημαντικές αλλαγές στον ύπνο
Η επίμονη αϋπνία, η υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και η επανειλημμένη αναπαράσταση ονείρων μπορεί να είναι σχετικές. Η διαταραχή συμπεριφοράς ύπνου REM (φωνές, κλωτσιές ή κίνηση κατά τη διάρκεια έντονων ονείρων) μπορεί να προηγείται της άνοιας με σωμάτια Lewy ή της νόσου του Πάρκινσον κατά χρόνια.
3. Μειωμένη αίσθηση όσφρησης
Η δυσκολία ανίχνευσης οικείων οσμών μπορεί να εμφανιστεί πριν από ορισμένες νευροεκφυλιστικές παθήσεις. Ωστόσο, οι λοιμώξεις, οι αλλεργίες, το κάπνισμα, τα ρινικά προβλήματα και τα φάρμακα είναι πολύ πιο συχνές αιτίες.
4. Δυσκοιλιότητα ή ζάλη κατά την ορθοστασία
Η χρόνια δυσκοιλιότητα, η λιποθυμία κατά την ορθοστασία και οι ασυνήθιστες αλλαγές στην αρτηριακή πίεση μπορεί να αντανακλούν διαταραχή του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν σε διαταραχές με σωμάτια Lewy και Πάρκινσον, αλλά συνδέονται επίσης συνήθως με αφυδάτωση, δίαιτα και φαρμακευτική αγωγή.
5. Βραδύτερο βάδισμα ή προβλήματα ισορροπίας
Το σύρσιμο των ποδιών στο βάδισμα, δυσκαμψία, μειωμένη ταχύτητα βαδίσματος και επαναλαμβανόμενη απώλεια ισορροπίας μπορεί να εμφανιστούν πριν από τη διάγνωση σε ορισμένες μορφές άνοιας. Εντούτοις, η αρθρίτιδα, η μυϊκή αδυναμία, τα προβλήματα όρασης και οι διαταραχές του εσωτερικού ωτός παραμένουν πιο πιθανές εξηγήσεις.
6. Αλλαγές στην προσωπικότητα ή τη συμπεριφορά
Η κοινωνική απόσυρση, η παρορμητικότητα, η μειωμένη ενσυναίσθηση, η κακή κρίση και η κοινωνικά ακατάλληλη συμπεριφορά μπορεί να είναι πρώιμα χαρακτηριστικά της μετωποκροταφικής άνοιας. Αλλαγές στη διάθεση ή την προσωπικότητα μπορεί επίσης να εμφανιστούν στη νόσο Αλτσχάιμερ και σε άλλες παθήσεις.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Κανένα μεμονωμένο σύμπτωμα δεν “προβλέπει” την άνοια. Η ιατρική αξιολόγηση γίνεται πιο σημαντική όταν αρκετές αλλαγές εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου ή αρχίζουν να επηρεάζουν την εργασία, τις σχέσεις, την ασφάλεια και τις καθημερινές εργασίες.
Ποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής συνιστά ο ΠΟΥ
Το κεντρικό μήνυμα του ΠΟΥ είναι ότι η προστασία του εγκεφάλου απαιτεί περισσότερες από μία συνήθειες. Οι κατευθυντήριες γραμμές υποστηρίζουν τις εξής αλλαγές στον τρόπο ζωής:
- τακτική σωματική δραστηριότητα
- διακοπή του καπνίσματος
- μείωση της επιβλαβούς χρήσης αλκοόλ
- υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή
- γνωστική διέγερση και εκπαίδευση
- διαρκή κοινωνική συμμετοχή
- διαχείριση της υπέρτασης, του διαβήτη, της υψηλής χοληστερόλης και του υπερβολικού βάρους στην μέση ηλικία
Ακουστικά βαρηκοΐας μπορούν να προσφερθούν σε ενήλικες με απώλεια ακοής, ενώ η μείωση της έκθεσης στην εξωτερική και οικιακή ατμοσφαιρική ρύπανση περιλαμβάνεται επίσης στις νέες συστάσεις.
Μια άλλη σημαντική προσθήκη είναι η υποστήριξη για εξατομικευμένες «πολυτομειακές» παρεμβάσεις που αντιμετωπίζουν τουλάχιστον τρεις κινδύνους μαζί: για παράδειγμα, άσκηση, διατροφή, γνωστική εκπαίδευση και διαχείριση αγγειακού κινδύνου. Τα οφέλη των δοκιμών ήταν μικρά, αλλά ο ΠΟΥ αξιολόγησε τα στοιχεία γι' αυτές τις συνδυασμένες προσεγγίσεις ως μέτρια έως υψηλά.
Η Dévora Kestel, αναπληρώτρια διευθύντρια του Τμήματος Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων και Ψυχικής Υγείας του ΠΟΥ, χαρακτήρισε τις νέες οδηγίες ένα «σημαντικό βήμα προς τα εμπρός», λέγοντας ότι παρέχει «πρακτικές, βασισμένες σε στοιχεία δράσεις για την μείωση του κινδύνου άνοιας και την προώθηση της υγείας του εγκεφάλου».
Γιατί η δράση πρέπει να ξεκινήσει πριν από την τρίτη ηλικία;
Η άνοια αναπτύσσεται σταδιακά και οι κίνδυνοι συσσωρεύονται με την πάροδο των δεκαετιών. Η υψηλή αρτηριακή πίεση, η παχυσαρκία, ο διαβήτης και η υψηλή χοληστερόλη μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικά στην μέση ηλικία, ενώ η μη θεραπευμένη απώλεια ακοής ή όρασης και η κοινωνική απομόνωση μπορούν να αποκτήσουν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία αργότερα.
Ως εκ τούτου, ο ΠΟΥ ορίζει την πρόληψη ως μια δια βίου στρατηγική. Τονίζει επίσης ότι η ευθύνη δεν μπορεί να βαρύνει αποκλειστικά τα άτομα: η εκπαίδευση, η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, τα οικονομικά προσιτά υγιεινά τρόφιμα, ο καθαρός αέρας και οι ασφαλείς χώροι για δραστηριότητα δεν εξαρτώνται από τον πολίτη αλλά (εν πολλοίς) από την πολιτεία.
Συχνές Ερωτήσεις
Ισχύουν οι κατευθυντήριες γραμμές και για άτομα που έχουν ήδη διαγνωστεί με άνοια;
Απευθύνονται κυρίως σε ενήλικες χωρίς άνοια, συμπεριλαμβανομένων ατόμων με φυσιολογική γνωστική λειτουργία ή ήπια γνωστική εξασθένηση. Η θεραπεία και η υποστήριξη μετά τη διάγνωση απαιτούν ξεχωριστή κλινική καθοδήγηση.
Μπορεί να προληφθεί η άνοια εάν είναι κληρονομική;
Το οικογενειακό ιστορικό και η γενετική μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο, αλλά δεν καθιστούν την άνοια αναπόφευκτη. Η αντιμετώπιση των τροποποιήσιμων κινδύνων μπορεί να υποστηρίξει την υγεία του εγκεφάλου και του καρδιαγγειακού συστήματος όταν υπάρχει κληρονομική προδιάθεση.
Συμπέρασμα
Η ενημέρωση του ΠΟΥ δεν προσφέρει έναν εγγυημένο τρόπο αποφυγής της άνοιας. Δείχνει ότι η υγεία του εγκεφάλου μπορεί να επηρεαστεί καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μέσω συνδυασμένης προσωπικής, κλινικής δράσης και δράσης δημόσιας υγείας.
Η διαχείριση των καρδιαγγειακών κινδύνων, η τακτική σωματική, γνωστική και κοινωνική δραστηριότητας, η προστασία της ακοής, η αποφυγή του καπνίσματος και η μείωση της επιβλαβούς χρήσης αλκοόλ μπορούν να βοηθήσουν στην καθυστέρηση ή την πρόληψη ορισμένων περιπτώσεων άνοιας.
Πηγές:
.jpg)
