Η Γη σκοτεινιάζει: Τι είναι η λευκαύγεια και γιατί μπορεί να επιταχύνει την υπερθέρμανση του πλανήτη
Οι παρατηρήσεις που έχουν συλλεχθεί τις τελευταίες δεκαετίες δείχνουν ότι ο πλανήτης συγκρατεί ένα αυξανόμενο ποσοστό της ηλιακής ακτινοβολίας, το οποίο απορροφάται αντί να ανακλάται πίσω στο διάστημα
Snapshot
- Η Γη έχει μειωμένη ικανότητα ανάκλασης της ηλιακής ακτινοβολίας (αλβέδο), γεγονός που επιταχύνει την υπερθέρμανση του πλανήτη.
- Η τήξη των πάγων και η μείωση των νεφών και ατμοσφαιρικών αερολυμάτων οδηγούν σε αύξηση της απορρόφησης θερμότητας από τον πλανήτη.
- Η ενεργειακή ανισορροπία της Γης έχει αυξηθεί σημαντικά από τις αρχές του 2000, με πάνω από το 90% της υπερβολικής θερμότητας να αποθηκεύεται στους ωκεανούς.
- Η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, αν και ωφέλιμη για την υγεία, μειώνει τα αερολύματα που αντανακλούν το ηλιακό φως, συμβάλλοντας στην περαιτέρω θέρμανση της Γης.
- Η εφαρμογή νέων κανόνων για τη μείωση των εκπομπών θείου από τα πλοία από το 2020 ενδέχεται να έχει επιδεινώσει την ενεργειακή ανισορροπία του πλανήτη.
Συνήθως μετράμε την κλιματική αλλαγή με βάση τη θερμοκρασία, όμως μία δεύτερη ανάγνωση, δείχνει ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη οδηγεί και σε ένα άλλο φαινόμενο: την αλλαγή της φωτεινότητας του πλανήτη.
Εδώ και καιρό οι ειδικοί έχουν παρατηρήσει ότι η Γη σκοτεινιάζει, με απλά λόγια χάνει μέρος της φυσικής της ικανότητας να ανακλά το ηλιακό φως προς το διάστημα.
Τεχνικά, αυτό ονομάζεται μείωση της γήινης αλβέδου (ή λευκαύγεια), μια αλλαγή που έχει παρατηρηθεί από τους δορυφόρους της NASA και η οποία θα μπορούσε να συμβάλει στην επιτάχυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Τι είναι η αλβέδο (ή λευκαύγεια) και γιατί είναι τόσο σημαντική
Το συναγερμό κρούει μια ανάλυση του Economist, δημοσιευμένη τον Ιούνιο, βασισμένη σε διάφορες πρόσφατες επιστημονικές μελέτες και στις παρατηρήσεις του προγράμματος Ceres της NASA, το οποίο από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 μετρά τον ενεργειακό ισολογισμό της Γης μέσω μιας σειράς δορυφόρων.
Οι παρατηρήσεις που έχουν συλλεχθεί τις τελευταίες δεκαετίες δείχνουν ότι ο πλανήτης συγκρατεί ένα αυξανόμενο ποσοστό της ηλιακής ακτινοβολίας, το οποίο απορροφάται αντί να ανακλάται πίσω στο διάστημα.
Ο μηχανισμός αυτός περιλαμβάνει διάφορους παράγοντες: την τήξη των πάγων και του χιονιού, τη μεταβολή της νεφοκάλυψης και τη μείωση ορισμένων ατμοσφαιρικών αερολυμάτων που συνδέονται με τη ρύπανση.
Πρόκειται για στοιχεία πολύ διαφορετικά μεταξύ τους, τα οποία όμως συμβάλλουν στο να γίνει η Γη λιγότερο ανακλαστική και πιο επιρρεπής στη συσσώρευση θερμότητας. Βεβαίως, δεν πρόκειται για μια αλλαγή που γίνεται αντιληπτή με γυμνό μάτι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να μετρηθεί.
Η βασική παράμετρος που επιτρέπει την ποσοτικοποίηση αυτού του φαινομένου είναι η αλβέδο, δηλαδή η ικανότητα μιας επιφάνειας να ανακλά το φως. Η έννοια είναι απλή, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως: μια ανοιχτόχρωμη επιφάνεια, για παράδειγμα καλυμμένη με χιόνι ή πάγο, ανακλά μεγάλη ποσότητα ηλιακού φωτός· μια σκούρα επιφάνεια, αντίθετα, όπως ένας ωκεανός, απορροφά περισσότερη ενέργεια και θερμαίνεται.
Το πρόβλημα είναι ότι η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει ακριβώς αυτές τις επιφάνειες. Με τη μείωση των θαλάσσιων πάγων και των παγετώνων, μειώνονται μερικοί από τους μεγάλους φυσικούς «καθρέφτες» του πλανήτη. Στη θέση τους αναδύονται πιο σκούροι ωκεανοί και εδάφη, τα οποία απορροφούν θερμότητα και συμβάλλουν σε περαιτέρω αύξηση των θερμοκρασιών. Εν ολίγοις, ένας φαύλος κύκλος. Ή, για να το πούμε με τεχνική ορολογία, ένας μηχανισμός θετικής ανάδρασης: η θέρμανση μειώνει την αλβέδο, η μειωμένη ανάκλαση αυξάνει την απορροφούμενη ενέργεια, και αυτό με τη σειρά του τροφοδοτεί περαιτέρω θέρμανση.
Η ενεργειακή ανισορροπία του πλανήτη Γη
Η Γη, όπως κάθε άλλος πλανήτης που λαμβάνει ενέργεια από τον Ήλιο, διαχέει ένα μέρος της στο διάστημα με τη μορφή υπέρυθρης ακτινοβολίας. Όταν η εισροή και η εκροή βρίσκονται σε ισορροπία, το κλίμα παραμένει σταθερό. Όταν εισέρχεται περισσότερη ενέργεια από όση εξέρχεται, το σύστημα συσσωρεύει θερμότητα. Αυτή η ανισορροπία, που ονομάζεται Earth Energy Imbalance (Eei), αποτελεί σήμερα έναν από τους σημαντικότερους δείκτες της κλιματικής αλλαγής. Και σύμφωνα με τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από τους δορυφόρους Ceres της NASA, έχει αυξηθεί σημαντικά σε σύγκριση με τις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Αυτές τις παρατηρήσεις επιβεβαίωσε και μια άλλη ανεξάρτητη πηγή: το διεθνές πρόγραμμα Argo, ένα δίκτυο χιλιάδων ωκεάνιων σημαντήρων που μετρούν τη θερμοκρασία και τα χαρακτηριστικά των ωκεανών σε βάθος έως και χιλιάδων μέτρων.
Πάνω από το 90% της υπερβολικής ενέργειας που συσσωρεύεται από τον πλανήτη καταλήγει, πράγματι, στους ωκεανούς.
Το παράδοξο της καταπολέμησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης
Όσο παράδοξο και αν φαίνεται, ακόμη και ορισμένες πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος μπορούν να επιδεινώσουν αυτό το φαινόμενο. Ειδικότερα, εκείνες που στοχεύουν στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τις τελευταίες δεκαετίες, πολλές περιοχές του κόσμου – ιδίως η Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα – έχουν μειώσει δραστικά τις ρυπογόνες εκπομπές που προέρχονται από τη βιομηχανία και τις μεταφορές. Αυτό αποτελεί αναμφίβολα θετική είδηση για τη δημόσια υγεία, δεδομένου ότι η μείωση των αιωρούμενων σωματιδίων οδηγεί επίσης σε λιγότερες ασθένειες και λιγότερους πρόωρους θανάτους.
Ωστόσο, αυτές οι ουσίες που είναι τόσο επιβλαβείς για τον άνθρωπο έχουν επίσης μια «θετική» παρενέργεια για τον πλανήτη: αντανακλούν το ηλιακό φως στο διάστημα και συμβάλλουν στην ψύξη της Γης.
Σύμφωνα με ορισμένες έρευνες που αναφέρονται στο περιοδικό «The Economist», ακριβώς η μείωση των αερολυμάτων θα μπορούσε να εξηγήσει ένα σημαντικό μέρος της αύξησης της ενεργειακής ανισορροπίας που παρατηρήθηκε μεταξύ του 2001 και του 2019. Ιδιαίτερο ρόλο θα μπορούσε επίσης να έχει διαδραματίσει η μείωση των εκπομπών θείου από τα πλοία μετά την εφαρμογή των νέων διεθνών κανόνων που τέθηκαν σε ισχύ το 2020.
