Γερμανία: Πέθανε ο φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας

Ο φιλόσοφος και κοινωνιολόγος Γιούργκεν Χάμπερμας άφησε σήμερα την τελευταία του πνοή, σε ηλικία 96 ετών.

Την είδηση του θανάτου του έκανε γνωστή ο εκδοτικός οίκος Suhrkamp, ​​με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Bluesky.

Ο καθηγητής πανεπιστημίου θεωρούνταν ένας από τους κορυφαίους φιλοσόφους και στοχαστές της εποχής του. Διαμόρφωσε τη φιλοσοφική και κοινωνική σκέψη για δεκαετίες.

Ήταν ο πιο εξέχων εκπρόσωπος της δεύτερης γενιάς της «Κριτικής Θεωρίας», που είναι γνωστή ως «Σχολή της Φρανκφούρτης».

Το κύριο έργο του είναι η «Θεωρία της Επικοινωνιακής Δράσης», που δημοσιεύτηκε το 1981.

Γεννημένος στο Ντίσελντορφ το 1929, ο Γερμανός φιλόσοφος μεγάλωσε στο Γκούμερσμπαχ, κοντά στην Κολωνία. Εγκατεστημένος στο Στάρνμπεργκ (Βαυαρία), ήταν παντρεμένος με την Ούτε Βέσελχοφτ (1930-2025), καθηγήτρια ιστορίας, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά, τον Τίλμαν, τη Ρεμπέκα (1959-2023) και τη Γιούντιθ.

Τα σημαντικότερα έργα του γράφτηκαν στη Φρανκφούρτη, όπου ξεκίνησε η καριέρα του τη δεκαετία του 1950 στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών υπό τον Τέοντορ Β. Αντόρνο. Το 1961, έλαβε την ειδίκευσή του στο Μάρμπουργκ με το έργο του «Ο Δομικός Μετασχηματισμός της Δημόσιας Σφαίρας».

Μετά από λίγα χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, ανέλαβε την έδρα φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας του Μαξ Χορκχάιμερ στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης το 1964. Η εναρκτήρια διάλεξή του έγινε το βιβλίο «Γνώση και Ανθρώπινα Ενδιαφέροντα» (1968).

Το 1971, μετακόμισε στο Στάρνμπεργκ κοντά στο Μόναχο, όπου διηύθυνε το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για τη Μελέτη των Συνθηκών Ζωής στον Επιστημονικό-Τεχνικό Κόσμο μέχρι το 1981. Στο τελευταίο έτος των σπουδών του, δημοσίευσε το σημαντικό του έργο, «Θεωρία της Επικοινωνιακής Δράσης». Το 1983, επέστρεψε στη Φρανκφούρτη, όπου κατείχε και πάλι θέση καθηγητή φιλοσοφίας μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1994.

Στα τελευταία του χρόνια, τα οποία πέρασε στη Λίμνη Στάρνμπεργκ, παρενέβαινε συχνά στον δημόσιο διάλογο για πολιτικά ζητήματα.

Χαρακτηριστικό της ομιλίας του ήταν μια ιδιαιτερότητα στην άρθρωση.

Καλλιεργούσε μια αντίληψη που ο ίδιος αποκαλούσε « φαϊλιμπιλιστική » για την επιστήμη του, σε μια εποχή που ο ίδιος θεωρούσε « μετα-μεταφυσική », όπου η φιλοσοφία έπρεπε να στοχεύει σε μια μη συστηματική αλήθεια, να αποδέχεται τα λάθη της και να υποβάλλεται σε συνεχείς αναθεωρήσεις.

Το όνομά του και το τεράστιο έργο του θα παραμείνουν σημαδεμένα από βασικές έννοιες, των οποίων η απήχηση έγινε αντιληπτή από το ευρύ κοινό παρά την πολυπλοκότητα της σκέψης του. Μεταξύ των πιο διάσημων τυπικά χαμπερμασιανών εννοιών, συναντάμε τη «διαλογική ηθική», δηλαδή την από κοινού διαμόρφωση των πολιτικών και κοινωνικών κανόνων στον δημοκρατικό χώρο, τον « δημόσιο χώρο», που είναι επίσης ο τίτλος του έργου που προέκυψε από τη διατριβή του για την απόκτηση του τίτλου του καθηγητή και δημοσιεύθηκε το 1962 (Payot, 1988), ή ακόμα και η «επικοινωνιακή πράξη , ομώνυμο ενός από τα σημαντικότερα και πιο απαιτητικά έργα του, Θεωρία της επικοινωνιακής δράσης (1981, μεταφρασμένο από τον εκδοτικό οίκο Fayard το 1987). Με αυτή τη μελέτη, αποχαιρέτησε τον μαρξισμό που καλλιεργούσε η κριτική κοινωνική θεωρία των πρώτων δασκάλων του στη Σχολή της Φρανκφούρτης και πρότεινε μια ανανέωσή του βασισμένη στην «επικοινωνία» (τις μη ιεραρχικές ανταλλαγές μεταξύ πολιτών, προϋπόθεση της δημοκρατίας).

Χάμπερμας: Η γερμανική κυβέρνηση επιτάχυνε τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ βορρά και νότου και διέσπασε βαθιά την Ευρώπη

«Ήταν η ανικανότητα των εθνικών κυβερνήσεων να συνεργαστούν στις Βρυξέλλες, η οποία καταρχάς επέτρεψε την ανάδυση των δεξιών λαϊκιστών. Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η - υπό την καθοδήγηση της γερμανικής κυβέρνησης- επιβληθείσα πολιτική αντιμετώπισης της κρίσης, η οποία δεν επέλυσε τη συνεχιζόμενη ακόμα οικονομική κρίση, αλλά επιτάχυνε τη διεύρυνση του χάσματος των εθνικών οικoνομιών μεταξύ βορρά και νότου και διέσπασε βαθιά την Ευρώπη», είπε, μεταξύ άλλων, ο Γιουργκεν Χάμπερμας -ο μεγαλύτερος Ευρωπαίος φιλόσοφος- σε συνέντευξή στην έγκριτη εφημερίδα του Αμβούργου "Die Zeit", τον Απρίλιο του 2017.

«Σημαντικό δεν είναι το ερώτημα "υπέρ" ή "κατά" των Βρυξελλών, αλλά μόνο το "πως" μία συνεργασία πρέπει να προωθηθεί. Το να λες "συνεχίζουμε έτσι" με λαούς υπό δημοκρατική απαγόρευση / κηδεμονία, οι οποίοι ανακαλούνται στην τάξη μέσω οικονομικών κινήτρων, επισφραγίζει τη διάλυση. Εδώ να προσθέσω ακόμα δυό φράσεις κλειδιά: Θέλουμε ένα κοινό ευρωπαϊκό οικονομικό χώρο προς το συμφέρον των μονοπωλίων ή θέλουμε μετά το Brexit και τον Τραμπ έναν ευρωπαϊκό πυρήνα ικανό να δρα σε παγκόσμιο επίπεδο, επειδή τα εθνικά μας κράτη από μόνα τους είναι πολύ αδύναμα να υπερασπιστούν τον ελεύθερο τρόπο ζωής μας και ο οποίος (ευρωπαϊκός πυρήνας) θα μπορούσε να επηρεάσει την πολιτική διαμόρφωση ενός χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, ο οποίος έχει γίνει άγριος;», τόνισε επίσης ο Γερμανός φιλόσοφος.