FT: Σενάρια διάλυσης της ευρωπαϊκής διπλωματίας (EEAS) - Μάχη εξουσίας στις Βρυξέλλες

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS) βρίσκονται στο στόχαστρο των πρωτευουσών, λόγω ζητημάτων ηγεσίας και συντονισμού.

Η Γαλλία και η Γερμανία συζητούν προτάσεις για μια ριζική αναδιάρθρωση της 15ετούς διπλωματικής υπηρεσίας της ΕΕ, με στόχο τη βελτίωση της ανταπόκρισης του μπλοκ σε γεωπολιτικές κρίσεις, σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Financial Times.

Το Παρίσι, το Βερολίνο και άλλες πρωτεύουσες εξετάζουν επιλογές που περιλαμβάνουν την αφαίρεση αρμοδιοτήτων από την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας και την Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης της ΕΕ (EEAS), ύψους 1 δισ. ευρώ ετησίως, και την επιστροφή τους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη-μέλη, σύμφωνα με πέντε ανώτερους αξιωματούχους που έχουν ενημερωθεί για τις συζητήσεις, σύμφωνα με το βρετανικό δημοσίευμα.

«Είναι σαφές ότι [η EEAS] δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε στον σημερινό κόσμο. Είναι δυσλειτουργική», δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους. «Το πρόβλημα είναι δομικό και επομένως η δομή πρέπει να ανασυγκροτηθεί».

Τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ έχει ταραχθεί από τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν, τις επιλογές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και την αυξανόμενη χρήση δασμών, οικονομικού εξαναγκασμού και ενεργειακών πόρων ως εργαλείων εξωτερικής πολιτικής, με πολλούς να αμφισβητούν κατά πόσο η EEAS είναι σε θέση να συντονίσει αποτελεσματικές αντιδράσεις.

Η πρόταση, που θα ανέτρεπε τον στόχο της απόφασης πριν από 16 χρόνια για τη δημιουργία της EEAS ως αυτόνομης υπηρεσίας, είναι μία από τις επιλογές που περιγράφονται σε γαλλική κυβερνητική αξιολόγηση η οποία έχει κοινοποιηθεί σε άλλα κράτη-μέλη.

Μία ιδέα του Παρισιού είναι ο περιορισμός της αυτονομίας του ύπατου εκπροσώπου — ενός ρόλου με διπλή αναφορά σε κράτη-μέλη και Επιτροπή — και η μείωση του ελέγχου του επί του δικτύου των περισσότερων από 140 αντιπροσωπειών της EEAS παγκοσμίως.

«Οι πρωτεύουσες είναι δυσαρεστημένες και θέλουν έναν αποτελεσματικό τρόπο να δρούμε ενιαία στο εξωτερικό», δήλωσε άλλος αξιωματούχος. «Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η [EEAS] να διαλυθεί».

Οι υποστηρικτές της αναδιάρθρωσης θεωρούν ότι μπορεί να γίνει χωρίς αλλαγή των συνθηκών της ΕΕ, οι οποίες ορίζουν ότι η EEAS «υποστηρίζει» τον ύπατο εκπρόσωπο υπό όρους που έχουν συμφωνηθεί από τα κράτη-μέλη το 2010. Οποιεσδήποτε αλλαγές θα απαιτούσαν ομοφωνία των 27 κρατών-μελών.

Σε email προς το προσωπικό της EEAS, η Κάγια Κάλας ανέφερε ότι «χαιρετίζει τη συζήτηση» και πρόσθεσε ότι «το σύστημα θα μπορούσε να λειτουργήσει καλύτερα και με λιγότερη επικάλυψη στις Βρυξέλλες».

«Δεδομένων των πρωτοφανών γεωπολιτικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε, είναι φυσικό αυτές οι συζητήσεις να εντείνονται», έγραψε. «Δεσμεύομαι σε μια ισχυρή EEAS που θα στηρίζει μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή εξωτερική και αμυντική πολιτική».

Αρκετές χώρες υποστηρίζουν ιδιωτικά ότι υπάρχει υπερβολική επικάλυψη και ανεπαρκής συντονισμός ανάμεσα στην EEAS, τα εθνικά υπουργεία Εξωτερικών και τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου.

Οι ανησυχίες αυτές έχουν ενταθεί λόγω του ότι η Κάλας εκφράζει κατά καιρούς δημόσιες θέσεις για θέματα όπως οι σχέσεις ΕΕ–Κίνας, πριν υπάρξει πλήρης έγκριση από τα κράτη-μέλη.

Ταυτόχρονα, η EEAS και η Επιτροπή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν βρίσκονται σε ανταγωνισμό για την πρωτοκαθεδρία στην εξωτερική και αμυντική πολιτική.

Η φον ντερ Λάιεν έχει διευρύνει τον ρόλο της Επιτροπής, υιοθετώντας μια «γεωπολιτική Επιτροπή», ενώ έχει εξετάσει ακόμη και τη δημιουργία μονάδας ανταλλαγής πληροφοριών, κάτι που η Κάλας αντιτίθεται.

Η γαλλική αξιολόγηση, η οποία βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, συζητείται σε διμερές επίπεδο μεταξύ κυβερνήσεων και αποτελεί μία από τις πολλές ιδέες για το μέλλον της EEAS.

Η γαλλική και η γερμανική πλευρά επισημαίνουν ότι όλες οι επιλογές έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, ενώ η συζήτηση εντάσσεται και στον ευρύτερο σχεδιασμό για τον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ.

Ανώτεροι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι εξετάζεται ακόμη και η μεταφορά αρμοδιοτήτων σε υπηρεσίες της Επιτροπής και του Συμβουλίου, με στόχο τη μείωση κόστους και τη βελτίωση της αποδοτικότητας.

Η EEAS εξετάζει επίσης εσωτερικά πιθανές μεταρρυθμίσεις, ενώ αναλυτές σημειώνουν ότι τα τελευταία πέντε χρόνια η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα και ότι απαιτούνται θεσμικές προσαρμογές στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.