Νέα έρευνα: Οι άνδρες με υψηλή τεστοστερόνη λένε λιγότερα ψέματα - Πώς το εξηγεί η επιστήμη
Από το πείραμα της Βόννης έως τις δοκιμές αναπαραγωγής του με πολύ περισσότερους συμμετέχοντες, η νευροβιολογία εξηγεί πώς η βασική ανδρική ορμόνη και η αναζήτηση κοινωνικού κύρους ορίζουν τη σχέση με το ψεύδος.
Η διαδεδομένη αντίληψη που ταυτίζει την αυξημένη τεστοστερόνη αποκλειστικά με την επιθετικότητα και την αντικοινωνική συμπεριφορά καταρρίπτεται στα εργαστήρια.
Η κατεξοχήν ορμόνη που συνδέεται με την αναζήτηση κυριαρχίας φαίνεται να ενεργοποιεί έναν αναπάντεχο αυτοέλεγχο απέναντι στην εξαπάτηση. Όταν ένας άνδρας διαθέτει υψηλή ορμονική αυτοπεποίθηση, η προστασία του κύρους και της προσωπικής του εικόνας λειτουργεί ως ισχυρότερο κίνητρο από το εύκολο, ευτελές κέρδος.
Το πείραμα της Βόννης και τα εργαστηριακά δεδομένα
Στο Κέντρο Οικονομικών και Νευροεπιστήμης του Πανεπιστημίου της Βόννης, οι ερευνητές Matthias Wibral, Thomas Dohmen, Dietrich Klingmüller, Bernd Weber και Armin Falk σχεδίασαν μια διπλά τυφλή, τυχαιοποιημένη και ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη σε 91 υγιείς άνδρες, με μέση ηλικία τα 24,3 έτη. Στη μισή ομάδα χορηγήθηκε διαδερμικά μία δόση 50 mg τζελ τεστοστερόνης (Testogel) και στην υπόλοιπη ομάδα placebo gel.
Μετά από περίοδο απορρόφησης 21 έως 24 ωρών, οι αιματολογικές αναλύσεις κατέγραψαν μέση συγκέντρωση τεστοστερόνης 7,78 ng/ml στην ομάδα θεραπείας έναντι 6,79 ng/ml στην ομάδα ελέγχου (Mann-Whitney U-test, p = 0,034).
Ακολούθησε το πείραμα του ζαριού σε συνθήκες πλήρους ανωνυμίας. Κάθε συμμετέχων βρισκόταν μόνος σε κλειστό κουβούκλιο, έριχνε ένα κλασικό εξάπλευρο ζάρι και καταχωρούσε ο ίδιος το αποτέλεσμα στον υπολογιστή. Η αμοιβή του ήταν 1 έως 5 ευρώ για τα νούμερα ένα έως πέντε, και 0 ευρώ για το έξι. Ο ερευνητής δεν είχε καμία πρόσβαση στην πραγματική ζαριά, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου το ιδιοτελές ψέμα ήταν αδύνατο να εντοπιστεί σε ατομικό επίπεδο.
Τα αποτελέσματα κατέδειξαν σαφή απόκλιση. Στην ομάδα του placebo, το 62,2% των ανδρών δήλωσε το μέγιστο κέρδος (τον αριθμό 5), με μέση απολαβή τα 4,18 ευρώ. Στην ομάδα της τεστοστερόνης, το ποσοστό δήλωσης του 5 υποχώρησε στο 34,8% (Fisher's exact test, p = 0,012), ρίχνοντας τη μέση απολαβή στα 3,33 ευρώ (p = 0,005). Συνολικά στο δείγμα, η υψηλότερη στάθμη της ορμόνης στο αίμα συσχετίστηκε αρνητικά με τη συχνότητα ψευδών δηλώσεων (Pearson’s r = –0,22, p = 0,035), ένα εύρημα που παρέμεινε σταθερό ακόμα και μετά τον έλεγχο μεταβλητών προσωπικότητας, όπως η κλίμακα Μακιαβελισμού, το μοντέλο Big Five και η αποστροφή κινδύνου.
Ο μηχανισμός του κοινωνικού κύρους
Η ερμηνεία αυτής της συμπεριφοράς εδράζεται στην υπόθεση του κοινωνικού στάτους (Status Hypothesis). Η τεστοστερόνη κινητοποιεί συμπεριφορές κυριαρχίας και διατήρησης της θέσης μέσα στην ιεραρχία, οι οποίες στον άνθρωπο διαμεσολαβούνται από το συναίσθημα της υπερηφάνειας και τη διατήρηση μιας ακέραιας αυτοεικόνας (self-concept maintenance).
Για έναν άνδρα με αυξημένα ανδρογόνα και ισχυρό εγώ, το να καταφύγει σε μια μικροπρεπή απάτη για 5 ευρώ λειτουργεί ως εσωτερικός αυτοεξευτελισμός. Το ψυχολογικό κόστος της ανεντιμότητας αποδεικνύεται βαρύτερο από το ασήμαντο υλικό όφελος. Ο άνδρας που νιώθει κυρίαρχος δεν καταδέχεται να κλέψει στο παιχνίδι, επιλέγοντας την αλήθεια για να προστατεύσει την αξιοπρέπειά του.
Η αναπαραγωγή του πειράματος και τα πιο σύνθετα συμπεράσματα
Η απόλυτη αυτή εικόνα τέθηκε υπό αυστηρότερο έλεγχο το 2018, όταν η ερευνητική ομάδα των Austin Henderson, Amos Nadler και Gideon Nave επιχείρησε μια προκαθορισμένη άμεση αναπαραγωγή (pre-registered replication) της μελέτης της Βόννης. Η νέα έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο Scientific Reports, χρησιμοποίησε ένα δείγμα 242 ανδρών, σχεδόν τριπλάσιο από το αρχικό.
Τα ευρήματα του δεύτερου πειράματος διατήρησαν την ίδια κατεύθυνση, οι άνδρες που έλαβαν τεστοστερόνη δήλωσαν και πάλι μικρότερα κέρδη, όμως το μέγεθος της επίδρασης ήταν αισθητά πιο αδύναμο (Cohen's d = -0,17) και δεν κατέκτησε αυτοτελή στατιστική σημαντικότητα. Μόνο μέσα από τη συγκεντρωτική μετα-ανάλυση και των δύο μελετών (συνολικό δείγμα 333 ανδρών) προέκυψε ένα οριακό στατιστικό αποτέλεσμα.
Αυτή η διακύμανση δεν ακυρώνει τη βιολογική επίδραση, αλλά αποδεικνύει ότι η τεστοστερόνη δεν λειτουργεί ως απλός διακόπτης ειλικρίνειας. Η ορμόνη ενισχύει την επιδίωξη του κύρους και της κυριαρχίας, όμως η τελική έκφραση αυτής της ορμής διαμορφώνεται από το πλαίσιο. Όταν οι συνθήκες καθιστούν το ψέμα φτηνό και ανάξιο, η βιολογία στηρίζει την ειλικρίνεια. Όταν όμως το περιβάλλον ορίζει διαφορετικά τους κανόνες του παιχνιδιού, η ανάγκη για κυριαρχία μπορεί να εκφραστεί με άλλες στρατηγικές.
