Σύνοδος ΝΑΤΟ 2026: Τα 7 σημεία τριβής μεταξύ των συμμάχων - Το 5%, η Αρκτική και το τυφλό σημείο

Σήμερα αναμένεται η κορύφωση της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα με τη συνεδρίαση των ηγετών των κρατών-μελών της Συμμαχίας.

Στις 10:45 ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε θα υποδεχθούν επισήμως τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των συμμαχικών χωρών. Στις 11:00 θα πραγματοποιηθεί η καθιερωμένη οικογενειακή φωτογράφιση και στις 11:15 θα ξεκινήσουν οι εργασίες της Συνόδου Κορυφής του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου.

Μέχρι τις 3 το μεσημέρι οπότε και αναμένεται να ολοκληρωθεί η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ με τη συνέντευξη Τύπου του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, οι σύμμαχοι θα έχουν να αντιμετωπίσουν 7 σημεία τριβής, σύμφωνα με τον Μπεν Κόεν, ανώτερο αναλυτή στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (Foundation for Defense of Democracies), ένα μη κομματικό ερευνητικό ινστιτούτο με έδρα την Ουάσιγκτον, το οποίο επικεντρώνεται στην εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική.

Σύμφωνα με τον αναλυτή τα σημεία αυτά είναι:

1. Οι περικοπές της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη έχουν δημιουργήσει αβεβαιότητα στους συμμάχους του ΝΑΤΟ.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη μειώσει σημαντικά τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη, αλλά δεν είναι ακόμη σαφές μέχρι πού θα φτάσει η αποστρατικοποίηση. Από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν γενικά διατηρήσει τουλάχιστον τέσσερις ταξιαρχίες στην Ευρώπη:

-την 173η Αερομεταφερόμενη Ταξιαρχία στην Ιταλία,

-το 2ο Σύνταγμα Ιππικού στη Γερμανία,

-μια εναλλασσόμενη τεθωρακισμένη ταξιαρχία στην Πολωνία και

-μια εναλλασσόμενη ταξιαρχία πεζικού στη Ρουμανία.

Ωστόσο, η αμερικανική κυβέρνηση έβαλε τέλος στις εναλλασσόμενες αποστολές ταξιαρχιών στη Ρουμανία τον Οκτώβριο του 2025. Στη συνέχεια, η αμερικανική κυβέρνηση έθεσε υπό συζήτηση την απόσυρση των ταξιαρχιών από τη Γερμανία και τη Πολωνία. Ακύρωσε επίσης την ανάπτυξη ενός τάγματος μακράς εμβέλειας πυρός του Στρατού των ΗΠΑ, το οποίο προοριζόταν να παρέχει πολύτιμες δυνατότητες κρούσης μακράς εμβέλειας ως μέρος της 2ης Πολυτομεακής Δύναμης Δράσης (MDTF) του Στρατού των ΗΠΑ.

Η αμερικανική κυβέρνηση επίσης, σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδιάζει να περιορίσει άλλες κρίσιμες αμερικανικές δυνατότητες, όπως ορισμένες πλατφόρμες πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (ISR), αεροσκάφη αντιυποβρυχιακού πολέμου, αεροσκάφη ανεφοδιασμού εν πτήσει, καθώς και δράσεις οι οποίες αφορούν στην στρατηγική αερομεταφορική ικανότητα που επιτρέπει την ταχεία μεταφορά στρατευμάτων μεταξύ ηπείρων.

2. Ο Ερντογάν φιλοξενεί τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και ταυτόχρονα το υπονομεύει

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει σημειώσει μια σημαντική πολιτική νίκη απλώς και μόνο με το γεγονός ότι φιλοξενεί τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. Ο Ερντογάν παρουσιάζει την Τουρκία ως έναν απαραίτητο σύμμαχο, παρόλο που η τουρκική κυβέρνηση παρέχει συνεχή υποστήριξη σε ομάδες όπως η Χαμάς, στηρίζει θρησκευτικές πολιτοφυλακές στη Συρία, βοηθά τη Ρωσία να παρακάμψει τις κυρώσεις και αντιτίθεται στη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του καθεστώτος στο Ιράν.

Μία από τις προκλήσεις της συνόδου κορυφής θα είναι η εξισορρόπηση της συνειδητοποίησης των αποσταθεροποιητικών δραστηριοτήτων της Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένων των απειλών της κατά του Ισραήλ, της συνεχιζόμενης κατοχής της βόρειας Κύπρου και των απειλών της προς άλλους συμμάχους του ΝΑΤΟ, όπως η Ελλάδα, μέσω της διατύπωσης αξιώσεων κυριαρχίας επί νησιών στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα ένοπλης σύγκρουσης.

Στόχος του Ερντογάν είναι να επιτύχει στρατηγική αυτονομία, παρουσιάζοντας παράλληλα την Τουρκία ως κεντρικό στοιχείο της αποστολής του ΝΑΤΟ, αν και οι στρατιωτικές δαπάνες της Τουρκίας ανέρχονται επί του παρόντος στο 2,33% του ΑΕΠ της, ποσοστό χαμηλότερο από αυτό άλλων συμμάχων του ΝΑΤΟ, όπως η Ολλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς. Ωστόσο, ο Ερντογάν πιθανότατα θα αξιοποιήσει τη σύνοδο κορυφής για να αναδείξει την αναπτυσσόμενη βιομηχανία όπλων της Τουρκίας, η οποία απέφερε πάνω από 10 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025.

Όπως είδαμε ήδη, ο Ερντογάν θα απαιτήσει πρόοδο όσον αφορά την επανένταξη της Τουρκίας στο αμερικανικό πρόγραμμα μαχητικών F-35, μετά την απομάκρυνσή της το 2019 λόγω της αγοράς του ρωσικού συστήματος αεροπορικής άμυνας S-400.

3. Η δέσμευση του ΝΑΤΟ για το 5% αντιμετωπίζει την πρώτη πραγματική δοκιμασία της

Η συμφωνία του ΝΑΤΟ να δαπανήσει το 5% του ΑΕΠ για την άμυνα έως το 2035 είναι πολιτικά σημαντική, αλλά η εφαρμογή της θα αποτελέσει την πραγματική δοκιμασία. Αυτή η δέσμευση περιπλέκεται από τις εντάσεις εντός της συμμαχίας λόγω της πρόσφατης αμερικανο-ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν.

Το νέο σημείο αναφοράς κατανέμει το 3,5% στις βασικές αμυντικές δαπάνες και το 1,5% σε επενδύσεις σχετικές με την άμυνα, όπως υποδομές, ανθεκτικότητα στον κυβερνοχώρο, εφοδιαστική και βιομηχανική ικανότητα.

Ωστόσο, οι στόχοι δαπανών είναι ευκολότερο να ανακοινωθούν παρά να υλοποιηθούν: πολλοί σύμμαχοι εξακολουθούν να στερούνται ικανότητας προμηθειών, ενώ η αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης αντιμετωπίζει εμπόδια στην παραγωγή πυραύλων, πυρομαχικών, στη ναυπηγική και στην αεράμυνα. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί σύμμαχοι έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, ειδικά στην Ανατολική Ευρώπη, όπου ορισμένοι πληρούν ή και υπερβαίνουν τους στόχους δαπανών.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει δεσμευτεί ότι η σύνοδος κορυφής της Άγκυρας θα αποκαλύψει νέες συμβάσεις άμυνας ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά το πραγματικό μέτρο της επιτυχίας θα είναι το αν οι σύμμαχοι θα καταρτίσουν αξιόπιστους οδικούς χάρτες υλοποίησης και όχι απλώς περισσότερες υποσχέσεις για δαπάνες.

4. Η δυναμική του πολέμου στην Ουκρανία μεταβάλλεται και ο Ζελένσκι θέλει το ΝΑΤΟ να την παγιώσει.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει φτάσει σε ένα σημείο καμπής. Τα οικονομικά της Ουκρανίας βρίσκονται πλέον σε βιώσιμη βάση, οι ένοπλες δυνάμεις της έχουν σταματήσει να χάνουν ανθρώπινο δυναμικό και η χώρα έχει ανακτήσει κάποια δυναμική στο πεδίο της μάχης.

Η θεωρία της Μόσχας για τη νίκη, σύμφωνα με την οποία η μείωση του αριθμού των στρατιωτών και η συρρίκνωση της διεθνούς υποστήριξης θα κατέστρεφαν τελικά τον ουκρανικό στρατό, φαίνεται πλέον να έχει υπονομευθεί.

Οι προοπτικές της Ρωσίας να επιτύχει ακόμη και τον ελάχιστο στόχο της, δηλαδή την κατάληψη του υπόλοιπου τμήματος της περιοχής του Ντονμπάς, φαίνονται όλο και πιο ζοφερές, ενώ το Κρεμλίνο αντιμετωπίζει αυξανόμενη πολιτική και οικονομική πίεση για να τερματίσει τον πόλεμο.

Ο Λευκός Οίκος φαίνεται να αναγνωρίζει ότι η Ουκρανία διαθέτει μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναμένεται να ασκήσει πίεση στους συμμάχους στην Άγκυρα για μακροπρόθεσμες οικονομικές και στρατιωτικές δεσμεύσεις, συμπεριλαμβανομένων προτάσεων ώστε τα μέλη του ΝΑΤΟ να διαθέσουν ένα σταθερό ποσοστό του ΑΕΠ τους στην αμυντική βιομηχανική βάση της Ουκρανίας.

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν, εν τω μεταξύ, δεν έχει δείξει σχεδόν κανένα σημάδι μετριασμού των στόχων της Ρωσίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο ότι οποιαδήποτε εκεχειρία θα έδινε απλώς στη Ρωσία περιθώριο να ανασυνταχθεί και να επανεξοπλιστεί.

Το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει επίσης τη μακροπρόθεσμη πρόκληση της δημιουργίας μιας αρχιτεκτονικής ασφάλειας για την αποτροπή νέας ρωσικής επιθετικότητας.

5. Η στρατηγική «Arctic Sentry» του ΝΑΤΟ εξακολουθεί να στερείται των λεπτομερειών που απαιτούνται για την εξασφάλιση της βόρειας πλευράς.

Η νέα πρωτοβουλία «Arctic Sentry» του ΝΑΤΟ αναγνωρίζει ότι η βόρεια πλευρά της Συμμαχίας έχει καταστεί κεντρικό πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού, αλλά η ίδια η πρωτοβουλία εμπλέκεται στην εν εξελίξει διαμάχη μεταξύ των ΗΠΑ και της Δανίας σχετικά με τη Γροιλανδία.

Το ΝΑΤΟ ξεκίνησε την «Arctic Sentry» τον Φεβρουάριο για να συντονίσει τη στρατιωτική δραστηριότητα των συμμάχων σε ολόκληρο τον Άπω Βορρά (βόρεια του Αρκτικού κύκλου), ως απάντηση στην επέκταση της ρωσικής παρουσίας στην Αρκτική και στην αυξανόμενη εστίαση της Κίνας στην περιοχή.

Βασικά ζητήματα παραμένουν ανεπίλυτα, μεταξύ των οποίων τα μέσα ανθυποβρυχιακού πολέμου (ASW - Anti-Submarine Warfare), η προστασία των υποθαλάσσιων υποδομών, η επέκταση της θαλάσσιας επιτήρησης και η στρατιωτική συγκέντρωση της Ρωσίας στη χερσόνησο Κόλα (βορειο-δυτικά του ευρωπαϊκού τμήματος της Ρωσίας, στο Μούρμανσκ) όπου η Ρωσία έχει τοποθετήσει τον Βόρειο Στόλο της και την πλειονότητα των υποβρυχίων της με βαλλιστικούς πυραύλους (SSBN).

Τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ έχουν δεσμευτεί να ενισχύσουν την ασφάλεια στην Αρκτική για να καθησυχάσουν την Ουάσινγκτον, αλλά αυτό θα απαιτήσει συνεχείς επενδύσεις σε πλοία ικανά να πλέουν σε παγωμένα νερά, συστήματα επιτήρησης και πρόσθετη υποδομή, ενώ η Δανία επιμένει ότι η κυριαρχία της Γροιλανδίας παραμένει αδιαπραγμάτευτη.

6. Οι δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ για τον κυβερνοχώρο και την τεχνητή νοημοσύνη στερούνται επιχειρησιακής ισχύος.

Το ΝΑΤΟ έχει αναγάγει την ανθεκτικότητα στον κυβερνοχώρο σε επίσημη προτεραιότητα της Συμμαχίας μέσω πρωτοβουλιών όπως η Δέσμευση για την Κυβερνοάμυνα, οι Βασικές Απαιτήσεις για την Εθνική Ανθεκτικότητα, το Ολοκληρωμένο Κέντρο Κυβερνοάμυνας, καθώς και τακτικές πολυεθνικές ασκήσεις, συμπεριλαμβανομένης της άσκησης Locked Shields του Κέντρου Αριστείας για τη Συνεργατική Κυβερνοάμυνα (CCDCOE) του ΝΑΤΟ και της πρόσφατης άσκησης υβριδικού πολέμου JATEC με χρήση τεχνητής νοημοσύνης.

Πιο ουσιαστικά, οι ΗΠΑ χρειάζονται εταίρους του ΝΑΤΟ που να μπορούν να διατηρούν σε λειτουργία τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, τις τηλεπικοινωνίες, τα λιμάνια, τους σιδηροδρόμους, τα αεροδρόμια, τις δορυφορικές επικοινωνίες και τα ψηφιακά δίκτυα ενόψει παρατεταμένων κυβερνοεπιθέσεων. Οι ρωσικές ενέργειες κατά της Ουκρανίας έχουν αποδείξει ότι οι κυβερνοεπιχειρήσεις στοχεύουν όλο και περισσότερο τα πολιτικά συστήματα που διευκολύνουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η Κίνα έχει επίσης αποδείξει, μέσω εκστρατειών όπως η Volt Typhoon, ότι επιδιώκει να προ-τοποθετήσει στοιχεία εντός κρίσιμων υποδομών για να προκαλέσει διαταραχές κατά τη διάρκεια μιας μελλοντικής κρίσης. Εάν τα μέλη του ΝΑΤΟ δεν μπορούν να διατηρήσουν τις βασικές υπηρεσίες ή να μετακινήσουν με ασφάλεια δυνάμεις και πληροφορίες κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης, η αύξηση των αμυντικών δαπανών από μόνη της δεν θα μεταφραστεί σε μεγαλύτερη στρατιωτική ικανότητα.

Ελλείψει συγκεκριμένων επιχειρησιακών κατευθυντήριων γραμμών, κοινών προτύπων προμηθειών και διευρυμένων ασκήσεων που θα ανακοινωθούν και θα εγκριθούν στη Σύνοδο Κορυφής της Άγκυρας, οι κίνδυνοι στον κυβερνοχώρο και η τεχνητή νοημοσύνη θα παραμείνουν απλώς φιλοδοξίες και όχι ολοκληρωμένες στρατιωτικές ικανότητες, παρά τη σπάνια συναίνεση σε ολόκληρη τη Συμμαχία ότι τέτοιες ικανότητες αποτελούν προτεραιότητα.

7. Η συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ έχει ένα τυφλό σημείο: την ασφάλεια των τηλεπικοινωνιών

Καθώς το ΝΑΤΟ επενδύει σε νέα όπλα και μεγαλύτερους στρατούς, έχει αφιερώσει συγκριτικά λίγη προσοχή στην υποδομή των πολιτικών τηλεπικοινωνιών, από την οποία εξαρτώνται όλο και περισσότερο οι σύγχρονες στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η στρατιωτική κινητικότητα, o εφοδιασμός, τα λιμάνια, τα σιδηροδρομικά δίκτυα, τα ενεργειακά δίκτυα και η διοίκηση και ο έλεγχος βασίζονται όλα σε μεγάλο βαθμό σε εμπορικά ψηφιακά δίκτυα. Αυτό καθιστά την ασφαλή υποδομή 5G ένα ολοένα και πιο σημαντικό στοιχείο της συλλογικής άμυνας. Το ΝΑΤΟ και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εκφράζουν εδώ και καιρό ανησυχία για την εξάρτηση από προμηθευτές υψηλού κινδύνου, όπως η Huawei και η ZTE, ενώ η «εργαλειοθήκη» 5G της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να μειώσουν την εξάρτησή τους από προμηθευτές που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο κρίσιμες υποδομές.

Παράλληλα, οι στρατιωτικοί σχεδιαστές διερευνούν πώς τα εμπορικά δίκτυα 5G θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μελλοντικές επιχειρήσεις, γεγονός που καθιστά τους αξιόπιστους προμηθευτές και την ανθεκτικότητα των δικτύων ακόμη πιο σημαντικά.

Διαβάστε επίσης