Explainer - Συμφωνία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν: Μπορεί να εφαρμοστεί;
Το έγγραφο κατοχυρώνει την πρόθεση των κρατών να αναπτύξουν συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και να συντονίσουν τις δράσεις τους σε περίπτωση απειλής
Snapshot
- Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν υπέγραψαν συμφωνία συλλογικής άμυνας που θεωρεί επίθεση σε ένα κράτος επίθεση σε όλα τα μέλη.
- Η συμφωνία στοχεύει στην ενίσχυση συνεργασίας ασφάλειας και στον συντονισμό σε περίπτωση απειλής, αλλά η εφαρμογή της θεωρείται δύσκολη λόγω διαφορετικών συμφερόντων των κρατών.
- Η Σαουδική Αραβία πρωτοστάτησε στη συμφωνία εξαιτίας των εντάσεων με το Ιράν και των προβλημάτων με τους Χούθι της Υεμένης.
- Η συμφωνία δεν συνδέεται με πυρηνικές φιλοδοξίες και δεν προσδιορίζεται ως απειλή ή κλιμάκωση στην περιοχή, σύμφωνα με Σαουδάραβα αξιωματούχο.
- Φόβοι για επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ με το Ισραήλ επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τη στρατηγική και τις ανησυχίες των τριών χωρών.
Χθες η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν συμφωνία συλλογικής άμυνας. Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών του Πακιστάν, μια επίθεση σε οποιαδήποτε από τις τρεις χώρες θα θεωρείται πράξη επιθετικότητας εναντίον όλων των υπογραφόντων.
Ήδη αναλυτές μιλούν για τη δημιουργία ενός είδους ισλαμικού ΝΑΤΟ.
Το έγγραφο κατοχυρώνει την πρόθεση των κρατών να αναπτύξουν συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και να συντονίσουν τις δράσεις τους σε περίπτωση απειλής.
Η συμφωνία επιτεύχθηκε κατά τη διάρκεια συνάντησης μεταξύ του Σαουδάραβα πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του Πακιστανού πρωθυπουργού Σεχμπάζ Σαρίφ. Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν στην Τζέντα. Δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης αποδίδουν την υπογραφή της συμφωνίας στην επιδεινούμενη κατάσταση ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Η σύγκρουση στην περιοχή έχει ήδη επηρεάσει τη Σαουδική Αραβία και έχει οδηγήσει σε διαταραχές στη ναυτιλία μέσω των Στενών του Ορμούζ και της Ερυθράς Θάλασσας. Επιπλέον, το Ριάντ και η Ισλαμαμπάντ είχαν προηγουμένως ανακοινώσει μια διμερή αμυντική συμφωνία.
Η συμφωνία συλλογικής άμυνας που υπογράφηκε στην Τζέντα μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν θα είναι πολύ δύσκολο να εφαρμοστεί, δήλωσε στο Zvezdanews ο Ρατζάμπ Σαφάροφ, Γενικός Διευθυντής του Κέντρου Μελέτης του Σύγχρονου Ιράν.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η συμφωνία στοχεύει σε ένα συναισθηματικό, εξωτερικό αποτέλεσμα. Αλλά στην πραγματικότητα, τέτοιες συμφωνίες είναι πολύ δύσκολο να εφαρμοστούν λόγω του γεγονότος ότι τα συμμετέχοντα κράτη έχουν διαφορετικά συμφέροντα και διαφορετικές απειλές.
«Η Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, έχει ένα σύνολο συμφερόντων. Το Πακιστάν έχει εντελώς διαφορετικά, όπως και η Σαουδική Αραβία. Επομένως, το βασικό σημείο είναι: μια επίθεση σε ένα κράτος θεωρείται επίθεση σε δύο άλλα. Αυτό το σημείο προστέθηκε για αποτροπή και εκφοβισμό, όχι ως πραγματική απάντηση στη χρήση βίας», εξήγησε ο Σαφάροφ. Σύμφωνα με τον ειδικό, η συμφωνία υπογράφηκε με πρωτοβουλία της Σαουδικής Αραβίας. Τις τελευταίες εβδομάδες, η χώρα αντιμετωπίζει πολύ σοβαρά προβλήματα με τους Χούθι της Υεμένης. Και ακόμη πιο σοβαρά προβλήματα με το Ιράν.
«Το Ιράν καταστρέφει συστηματικά στρατιωτικές βάσεις στη Σαουδική Αραβία. Και πρόσφατα, προειδοποίησε ότι εάν υπάρξουν περαιτέρω επιθέσεις από τους Αμερικανούς χρησιμοποιώντας εναέριο χώρο ή βάσεις σε χώρες της Μέσης Ανατολής, το Ιράν θα χτυπήσει όχι μόνο αυτές τις βάσεις αλλά και ευαίσθητες εγκαταστάσεις σε αυτές τις χώρες», σημείωσε ο Σαφάροφ.
Από την πλευρά του ο Μπρετ Μακγκέρκ, διακεκριμένος Αμερικανός διπλωμάτης, δικηγόρος και ακαδημαϊκός, ο οποίος έχει υπηρετήσει σε κορυφαίες θέσεις εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ υπό τέσσερις διαφορετικούς Προέδρους (Τζορτζ Ο. Μπους, Μπαράκ Ομπάμα, Ντόναλντ Τραμπ και Τζο Μπάιντεν) και θεωρείται ένας από τους πιο έμπειρους και επιδραστικούς αρχιτέκτονες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή σε ανάρτησή του σχολίασε:
Σήμερα υπογράφηκε νέα συμφωνία συλλογικής άμυνας μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Πακιστάν, με όρους παρόμοιους με αυτούς του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ: «Μια επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων τους». Είναι μια εποχή αβεβαιότητας και tabula rasa στη Μέση Ανατολή.
Ο δε Imtiaz Gul, εκτελεστικός διευθυντής του Κέντρου Ερευνών και Μελετών Ασφάλειας με έδρα το Ισλαμαμπάντ, ανέφερε στο Αλ Τζαζίρα ότι η Συμφωνία της Μέκκας οφείλεται εν μέρει στους φόβους ότι οι ΗΠΑ θα προσπαθήσουν να επεκτείνουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ με το Ισραήλ. «Πιστεύω ότι το Πακιστάν χρειάζεται τις Ηνωμένες Πολιτείες για διεθνή αναγνώριση, για διεθνή επικύρωση της τάξης που επικρατεί στο Πακιστάν», δήλωσε στο Al Jazeera. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι «οι Συμφωνίες του Αβραάμ προκαλούν κυρίως πολλούς φόβους εντός της μουσουλμανικής κοινότητας, είτε πρόκειται για τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν, το Ιράν ή την Τουρκία».
«Αν και το Πακιστάν δεν φοβάται ιδιαίτερα το Ισραήλ αυτή τη στιγμή, υπάρχει ένα ισχυρό λόμπι εντός του Πακιστάν που φαίνεται πεπεισμένο ότι η επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, η εξουδετέρωση του Ιράν και, τελικά, η εξουδετέρωση της εσωτερικής αντίστασης στο Πακιστάν έναντι της ισραηλινής επέκτασης, αποτελεί πιθανότητα. Και γι’ αυτό πρέπει πραγματικά να σφίξουν τις τάξεις τους».
Αναφερόμενος στην επιμονή του Τραμπ να ενταχθεί η Σαουδική Αραβία στις Συμφωνίες μετά την υπογραφή συμφωνίας για πυρηνική τεχνολογία με το βασίλειο, λέει ότι «όσο ο Τραμπ βρίσκεται στον Λευκό Οίκο, αυτός ο φόβος θα πλανάται έντονα πάνω από όλες αυτές τις χώρες ώστε να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ».
Τι θα γίνει με τα πυρηνικά
Σαουδάραβας αξιωματούχος δήλωσε χθες ότι η αμυντική συμφωνία που υπογράφηκε με την Τουρκία και το Πακιστάν δεν συνδέεται με "πυρηνικές φιλοδοξίες" και "δεν συνιστά απειλή για καμιά χώρα της περιοχής".
"Η συμφωνία δεν έχει στόχο τη δημιουργία ενός στρατιωτικού άξονα ούτε ενός σεκταριστικού μπλοκ. Και επίσης δεν συνδέεται με πυρηνικές φιλοδοξίες ή μια κούρσα εξοπλισμών, αλλά αντιθέτως στοχεύει στην ανάπτυξη βιώσιμων ικανοτήτων", έγραψε στην πλατφόρμα Χ ο υφυπουργός αρμόδιος για τη δημόσια διπλωματία Ραγιέντ Κρίμλι προσθέτοντας ότι η συμφωνία αυτή δεν αντιπροσωπεύει "μια κλιμάκωση των εντάσεων" στην περιοχή.
Γιατί συνήφθη αυτή η συμφωνία τώρα;
Σύμφωνα με το Al Jazeera η αμυντική συμφωνία μεταξύ Άγκυρας, Ριάντ και Ισλαμαμπάντ βρισκόταν σε εξέλιξη εδώ και αρκετό καιρό. Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν αμέσως μετά την επίθεση της Χάμας εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την έναρξη της επακόλουθης ισραηλινής γενοκτονίας στη Γάζα, και επιταχύνθηκαν εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν.
Στις 19 Μαρτίου του τρέχοντος έτους, οι υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας, του Πακιστάν και της Σαουδικής Αραβίας συναντήθηκαν στο Ριάντ κατά τη διάρκεια μιας ισλαμικής συνόδου κορυφής, όπου συζήτησαν το πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί μια κοινή συμφωνία ασφάλειας.
Πριν από αυτή τη συνάντηση, τον Σεπτέμβριο του 2025, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν επίσης μια συμφωνία αμοιβαίας άμυνας. Η συμφωνία ήρθε αμέσως μετά από ισραηλινή επίθεση στην πρωτεύουσα του Κατάρ, τη Ντόχα, στις 9 Σεπτεμβρίου 2025.
Ο Οζγκούρ Ουνλουχισαρτσίκλι, διευθύνων σύμβουλος του γραφείου «Νότια και Ευρύτερη Ευρώπη» του Γερμανικού Ιδρύματος Μάρσαλ των Ηνωμένων Πολιτειών και περιφερειακός διευθυντής για την Τουρκία, δήλωσε στο Al Jazeera ότι αυτή η αμυντική συμφωνία αντανακλά μια αυξανόμενη επιθυμία για μεγαλύτερη περιφερειακή στρατηγική αυτονομία, σε μια εποχή που η εμπιστοσύνη στην υπάρχουσα τάξη ασφαλείας έχει υπονομευθεί.
«Οι τρεις χώρες μοιράζονται επίσης μια γενικά κρατοκεντρική άποψη για την περιφερειακή σταθερότητα. Παρά τις διαφορές τους, τείνουν να θεωρούν τις ισχυρές κεντρικές κυβερνήσεις, την εδαφική ακεραιότητα και τους λειτουργικούς κρατικούς θεσμούς ως θεμέλια της τάξης, ενώ αντιμετωπίζουν τον κατακερματισμό του κράτους, τις εμφύλιες συγκρούσεις και την ενδυνάμωση μη κρατικών παραγόντων ως πηγές μακροπρόθεσμης αστάθειας», ανέφερε.
Τι επιτυγχάνει αυτή η συμφωνία;
Η τριμερής συμφωνία θεωρείται ότι βασίζεται σε μια ήδη υφιστάμενη συμφωνία μεταξύ Άγκυρας και Ισλαμαμπάντ. Θα αξιοποιήσει τις στρατιωτικές και οικονομικές δυνάμεις κάθε χώρας, σύμφωνα με αναλυτές. Ενώ η Τουρκία διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη του ΝΑΤΟ, η Σαουδική Αραβία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο και το Πακιστάν είναι η μόνη μουσουλμανική χώρα που διαθέτει πυρηνικά όπλα.
Ο Ουνλουχισαρτσίκλι ανέφερε ότι οι τρεις εταίροι προσφέρουν αλληλοσυμπληρούμενες δυνάμεις, «συμπεριλαμβανομένων των αμυντικών-βιομηχανικών δυνατοτήτων της Τουρκίας, της οικονομικής ισχύος και επιρροής της Σαουδικής Αραβίας, καθώς και της στρατιωτικής εμπειρίας και της στρατηγικής αποτρεπτικής δύναμης του Πακιστάν».
«Πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για ένα πλαίσιο στενότερου στρατηγικού, στρατιωτικού και αμυντικο-βιομηχανικού συντονισμού μεταξύ τριών επιρροών περιφερειακών δυνάμεων και όχι για μια συμφωνία αμοιβαίας άμυνας που μπορεί να συγκριθεί με το ΝΑΤΟ», πρόσθεσε.
Ο Μουράτ Ασλάν, αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Χασάν Καλιόντζου στο Γκαζιαντέπ της Τουρκίας, δήλωσε στο Al Jazeera ότι η συμφωνία αναμένεται επίσης να καλύψει την «ανάπτυξη ικανοτήτων».
«Γνωρίζουμε ότι η Σαουδική Αραβία εξαρτάται εδώ και δεκαετίες από τις εισαγωγές αμυντικών προϊόντων, όπλων ή εξοπλισμού, ιδίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, και γνωρίζουμε ότι αυτό δεν είναι οικονομικά αποδοτικό και ότι πρέπει να αναπτύξουν τον δικό τους αμυντικό τομέα εντός της Σαουδικής Αραβίας», δήλωσε ο Ασλάν.
«Η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζουν δύο κοινά ζητήματα: Πρώτον, το Ιράν – και μπορεί κανείς να προσθέσει και το Πακιστάν σε αυτό… – με τα οποία μοιράζονται σύνορα, και υπάρχει έντονη αίσθηση απειλής στους Σαουδάραβες ότι το Ιράν ενδέχεται να επηρεάσει την ασφάλειά τους, οπότε αυτή η συμφωνία θα [ενισχύσει] κατά κάποιον τρόπο την ασφάλειά τους», πρόσθεσε.
