Πώς ο Τραμπ μπορεί να γίνει... Ρούζβελτ: Η απειλή του βέτο και οι υπερεξουσίες του Κογκρέσου

Snapshot

• Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν τον έλεγχο της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων στις ενδιάμεσες εκλογές, σημειώνοντας νίκες σε παραδοσιακά ρεπουμπλικανικές έδρες.
• Η ήττα των Ρεπουμπλικάνων αποδίδεται εν μέρει στις αντικρουόμενες υποσχέσεις και πολιτικές του προέδρου Τραμπ, που αποξένωσαν βασικές κοινωνικές ομάδες, όπως τους ισπανόφωνους.
• Οι Δημοκρατικοί θα χρησιμοποιήσουν το Σύνταγμα για να μπλοκάρουν νομοσχέδια, διορισμούς και να διεξαγάγουν έρευνες, ενώ ο Τραμπ διαθέτει το προεδρικό βέτο και τα εκτελεστικά διατάγματα ως αντίμετρα.
• Το προεδρικό βέτο μπορεί να ανατραπεί μόνο με πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κογκρέσο, καθιστώντας δύσκολη την υπέρβαση του βέτο από τους Δημοκρατικούς.
• Αναμένεται έντονη σύγκρουση για τον προϋπολογισμό, καθώς οι Δημοκρατικοί θα προσπαθήσουν να κόψουν χρηματοδοτήσεις σε έργα της κυβέρνησης Τραμπ, χρησιμοποιώντας αυτό ως βασικό εργαλείο περιορισμού της εκτελεστικής εξουσίας.

Snapshot powered by AI

Οι Δημοκρατικοί επιστρέφουν στο τιμόνι του Κογκρέσου μετά από μία ιστορική νίκη στις ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται για μία ξεκάθαρη νίκη του Δημοκρατικού Κόμματος με ένα ηχηρό μήνυμα αποδοκιμασίας για τον Ντόναλντ Τραμπ καθώς οι Δημοκρατικοί πήραν τον έλεγχο σε Γερουσία και Βουλή των Αντιπροσώπων κερδίζοντας έδρες σε παραδοσιακά «κόκκινα κάστρα» των Ρεπουμπλικάνων.

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε την Κάμαλα Χάρις στις προεδρικές εκλογές του 2023, πολιτικοί αναλυτές είχαν προειδοποιήσει ότι πολλές από τις προεκλογικές υποσχέσεις του ήταν εντελώς αντίθετες μεταξύ τους και στην πορεία της διακυβέρνησής του θα κατέληγε να αθετήσει κάποιες από αυτές και να αποξενώσει σημαντικά τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας, τα οποία τον υποστήριξαν.

Η προειδοποίηση επαληθεύτηκε στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου για την πλήρωση 35 -από τις 100- έδρες στην αμερικανική Γερουσία. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ισπανόφωνοι, που είχαν κομβικό ρόλο στην νίκη του Τραμπ για την προεδρία των ΗΠΑ το 2023, στράφηκαν μαζικά στους Δημοκρατικούς και τους έδωσαν την έδρα της Γερουσίας στο προπύργιο των Ρεπουμπλικάνων, το Τέξας, όπου εξελέγη ο Τζέιμς Ταλαρίκο.

Για τον Τραμπ η ήττα ήταν τόσο συμβολική όσο και ουσιαστική. Έχοντας συμπληρώσει δύο χρόνια ως πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Ρεπουμπλικάνοι απώλεσαν παραδοσιακές έδρες που κατείχε το κόμμα για δεκαετίες σε Βουλή και Γερουσία. Ο Τζέιμς Ταλαρίκο είναι ο πρώτος Δημοκρατικός γερουσιαστής έπειτα από 32 χρόνια στο Τέξας, όπου χτυπάει η «καρδιά» του αμερικανικού νότου και του κινήματος MAGA. Ο Άνταμ Χάμιλτον έγινε ο πρώτος Δημοκρατικός που κέρδισε την έδρα στη Γερουσία του Κάνσας έπειτα από 94 χρόνια.

Ακόμη και ο Ρεπουμπλικάνος κυβερνήτης της Φλόριντα, Ρον ΝτεΣάντις έκανε λόγο για «λουτρό αίματος» σε αυτές τις εκλογές για το κόμμα του σε βαθμό εξαφάνισής του. «Δεν νομίζω ότι θα ήταν απόλυτα ακριβές να το αποκαλέσουμε “κύμα''. Είναι το πολιτικό αντίστοιχο μιας πτώσης μετεωρίτη που έπληξε ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις μπλε πολιτείες, τις κόκκινες πολιτείες, και ό,τι βρίσκεται ανάμεσά τους. Και η μόνη πολιτεία που κατάφερε να κρατήσει τη γραμμή και να αντέξει αυτό το φαινόμενο βρίσκεται ακριβώς εδώ, στην ελεύθερη πολιτεία της Φλόριντα», είπε ο ΝτεΣάντις.

Σε πρακτικό επίπεδο οι εκλογές αποτέλεσαν - με ευθύνη του Αμερικανού προέδρου- ένα δημοψήφισμα για τον ίδιο και τις πολιτικές του. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωνε προεκλογικά επανειλημμένα στους Αμερικανούς ότι θα πρέπει να πάνε στις κάλπες και να ψηφίσουν σαν να ήταν εκείνος υποψήφιος. Όταν έγινε ξεκάθαρο ότι το «μπλε κύμα» σάρωνε το Κογκρέσο ο Τραμπ έκανε στροφή 180 μοιρών και τα έριξε στους Ρεπουμπλικάνους υποψήφιους, οι οποίοι δεν ήταν αρκετά καλοί για το εκλογικό σώμα. «Δεν ήμουν υποψήφιος και, αν ήμουν, θα είχαμε κερδίσει ΜΕ ΣΑΡΩΤΙΚΗ ΝΙΚΗ», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social αργά το βράδυ της Τρίτης.

Μετά το «χαστούκι» από τους Αμερικανούς ψηφοφόρους και οι αγορές έδειξαν την προτίμησή τους στους Δημοκρατικούς. Η απόλυτη νίκη τους πυροδότησε ένα εντυπωσιακό ράλι στη Wall Street γεγονός που δείχνει ότι το εκλογικό αποτέλεσμα είναι απολύτως συμβατό με αυτό που επεδίωκε ή ανέμενε η οικονομική ελίτ των ΗΠΑ.

Το σύστημα «checks and balances»

Η πραγματική μάχη στις ΗΠΑ ξεκινάει την επομένη των εκλογών. Οι Δημοκρατικοί θα κινούν τα νήματα του Κογκρέσου με μία ξεκάθαρη πλειοψηφία και ετοιμάζονται για «πόλεμο» με τον Αμερικανό πρόεδρο. Και οι δύο πλευρές έδειξαν ήδη τα «όπλα» τους.

Οι Δημοκρατικοί θα χρησιμοποιήσουν όλα τα μέσα που τους παρέχει το αμερικανικό Σύνταγμα, το οποίο έχει θωρακίσει το Κογκρέσο ως το πιο ισχυρό τμήμα της εξουσίας στις ΗΠΑ. Μπορούν να μπλοκάρουν νομοσχέδια και χρηματοδοτήσεις έργων και κρίσιμων τμημάτων της κυβέρνησης, διορισμούς του Τραμπ στην κυβέρνηση και τη διοίκηση και να ξεκινήσουν έρευνες σε βάρος κυβερνητικών στελεχών.

Το Σύνταγμα των ΗΠΑ, όμως, προβλέπει ένα σύστημα από «checks and balances» (ελέγχων και ισορροπιών) προκειμένου να μπορούν όλα τα τμήματα της αμερικανικής διοίκησης να ελέγχονται ως προς τις αποφάσεις τους. Το σύστημα της εξισορρόπησης και του ελέγχου των εξουσιών λειτουργεί αμφίδρομα κι έτσι και ο Αμερικανός πρόεδρος έχει σημαντικό περιθώριο να πιέσει τους Δημοκρατικούς με το προεδρικό βέτο.

Ο «κύριος Βέτο» και οι εξουσίες του

Το «μπλε κύμα» αναστάτωσε τόσο τον Τραμπ που υποχρεώθηκε να δείξει ότι έχει σημαντικό περιθώριο αντίδρασης με το βέτο όσο και τον Λευκό Οίκο, ο οποίος σε ανάρτησή του στο Χ υποχρεώθηκε να θυμίσει στους Αμερικανούς ότι ο Τραμπ «παραμένει ο πρόεδρος σας». Εφόσον χρειάστηκε να το υπενθυμίσει αυτό σημαίνει πολλά για το κλίμα αλλά και το παρασκήνιο που έχει δημιουργηθεί στις ΗΠΑ για την επόμενη ημέρα μετά τις εκλογές.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δύο βασικά χαρτιά στα χέρια του για να παρακάμψει τους ελέγχους του Κογκρέσου και να πιέσει τους βουλευτές και γερουσιαστές των Δημοκρατικών: Τα εκτελεστικά διατάγματα και το βέτο. Με τα εκτελεστικά διατάγματα μπορεί να συνεχίσει να λαμβάνει αποφάσεις χωρίς να ζητά το πράσινο φως από το Κογκρέσο.

Ήδη τα τελευταία δύο χρόνια ο Τραμπ έχει υπογράψει 292 εκτελεστικά διατάγματα, 90 μνημόνια και 192 διακηρύξεις, που αφορούν κρίσιμες πολιτικές των ΗΠΑ, από τα εκλογικά δικαιώματα έως την αμερικανική εμπορική πολιτική.

Αν θέλει να γίνει πιο επιθετικός, ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να χρησιμοποιήσει το προεδρικό βέτο. Το άρθρο 1 παράγραφος 7 του αμερικανικού Συντάγματος παραχωρεί στον πρόεδρο των ΗΠΑ το δικαίωμα βέτο σε κάθε νομοθεσία που περνάει από το Κογκρέσο. Υπάρχουν δύο είδη βέτο: το κανονικό βέτο και το λεγόμενο «βέτο τσέπης», το οποίο είναι οριστικό και δεν υπάρχει περιθώριο αμφισβήτησής του από το Κογκρέσο.

Συγκεκριμένα το κανονικό βέτο προκύπτει όταν το Κογκρέσο εγκρίνει ένα νομοσχέδιο και το στέλνει στον Λευκό Οίκο για υπογραφή από τον πρόεδρο προκειμένου να γίνει και επίσημα νόμος του αμερικανικού κράτους. Ο πρόεδρος έχει το δικαίωμα να μην υπογράψει το νομοσχέδιο και να το επιστρέψει ανυπόγραφο στο Κογκρέσο μέσα σε μία περίοδο 10 ημερών. Συνήθως το συνοδεύει με ένα μνημόνιο που αναφέρει τους λόγους της μη αποδοχής του και αποκαλείται «μήνυμα βέτο».

Σε αυτή την περίπτωση το Κογκρέσο μπορεί να παρακάμψει το προεδρικό βέτο και την απόφαση του προέδρου μόνο εάν καταφέρει να ψηφίσουν το σχετικό αίτημα τα 2/3 των παρόντων μελών της Βουλής και της Γερουσίας. Αυτό σημαίνει στην πράξη ότι θα είναι εξαιρετικά δύσκολο οι Δημοκρατικοί να παρακάμψουν ένα βέτο του Τραμπ, καθώς θα πρέπει είτε να κερδίσουν ψήφους από το στρατόπεδο των Ρεπουμπλικάνων είτε οι Ρεπουμπλικάνοι να είναι απόντες στις ψηφοφορίες και έμμεσα να στηρίξουν το αίτημα των συναδέλφων τους.

Το πρώτο βέτο ασκήθηκε από τον Αμερικανό πρόεδρο, Τζορτζ Ουάσινγκτον στις 5 Απριλίου 1792. Σύμφωνα με τo προεδρικό αρχείο στο «The American Presidency Project», ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ είχε ασκήσει τα πιο πολλά προεδρικά βέτο στην αμερικανική ιστορία καθώς έφτασε τα 635.

Το λεγόμενο «βέτο τσέπης» είναι ένα απόλυτο βέτο για το οποίο δεν υπάρχει περιθώριο παράκαμψης. Συμβαίνει όταν ο πρόεδρος παραλάβει ένα νομοσχέδιο που έχει την έγκριση του Κογκρέσου αλλά μέσα σε 10 ημέρες δεν το υπογράφει ούτε το στέλνει πίσω στο Κογκρέσο. Ουσιαστικά το παρακρατεί άτυπα και εφόσον περνούν οι μέρες χωρίς να υπάρξουν οι υπογραφές το νομοσχέδιο καταπίπτει.

Τα «όπλα» των Δημοκρατικών με τον προϋπολογισμό

Οι Δημοκρατικοί δηλώνουν σε όλους τους τόνους ότι πήραν το μήνυμα των Αμερικανών ψηφοφόρων. Φαίνεται ότι γνωρίζουν ότι θα πρέπει γρήγορα να φέρουν νομοσχέδια και αποτελέσματα που θα ανακουφίσουν τα αμερικανικά νοικοκυριά, θα περιορίσουν τις τιμές στα καύσιμα και την άνοδο του κόστους διαβίωσης.

Παράλληλα αναλυτές επιμένουν ότι η επόμενη διετία θα είναι σκληρή στο εσωτερικό των ΗΠΑ καθώς οι Δημοκρατικοί θα αμφισβητήσουν κάθε πτυχή της πολιτικής και των αποφάσεων της κυβέρνησης Τραμπ στο εσωτερικό και οι Ρεπουμπλικάνοι θα επιχειρήσουν να αντεπιτεθούν. Στα θέματα εξωτερικής πολιτικής τον απόλυτο έλεγχο έχει ο Ντόναλντ Τραμπ και μόνο έμμεσα μπορεί να πιεστεί από το Κογκρέσο με τη διενέργεια επιτροπών έρευνας σε βάρος μελών της κυβέρνησης, συγκεκριμένων υποθέσεων που αφορούν την εξωτερική πολιτική ή με τη διακοπή της χρηματοδότησης σε αμυντικά προγράμματα.

Μία πρώτη μεγάλη σύγκρουση αναμένεται στον ετήσιο προϋπολογισμό καθώς θεωρείται βέβαιο ότι οι Δημοκρατικοί θα επιχειρήσουν να κόψουν τη χρηματοδότηση σε έργα της ατζέντας του Τραμπ. Η εξουσία που έχουν επί του προϋπολογισμού θεωρείται ένα από τα πιο ισχυρά «χαρτιά» των Δημοκρατικών και το βασικό εργαλείο για τον περιορισμό της εκτελεστικής εξουσίας του προέδρου.

Η εξουσία του προϋπολογισμού του Κογκρέσου είναι η δυνατότητα που έχει είτε να εγκρίνει είτε να απορρίπτει κονδύλια και χρηματοδότηση συγκεκριμένων προγραμμάτων. Όταν απορρίπτεται η χρηματοδότηση ενός τμήματος ή ενός προγράμματος της αμερικανικής κυβέρνησης αυτό σημαίνει ότι στην πράξη καταργείται αφού δεν μπορεί να λειτουργήσει.

Αν ο Τραμπ γίνει ο «κύριος βέτο», όπως έχει προαναγγείλει για τα νομοσχέδια του Κογκρέσου και οι Δημοκρατικοί ασκήσουν την εξουσία του προϋπολογισμού για να «στραγγαλίσουν» οικονομικά την ατζέντα του Αμερικανού προέδρου γίνεται αντιληπτό το μέγεθος του πολέμου, του χάους και του αδιεξόδου που μπορεί να ακολουθήσει τα τελευταία δύο χρόνια της προεδρίας του Τραμπ.

Διαβάστε επίσης