Πρέσπες: Μια συμφωνία για να αλλάξουμε το όνομα και να κυνηγάμε τους χάρτες!
Δικαιώνονται πλήρως όσοι φώναζαν από την πρώτη στιγμή ότι οι Πρέσπες θα μας βάλουν σε εθνικές περιπέτειες
Snapshot
- Επτά χρόνια μετά τη Συμφωνία των Πρεσπών, συνεχίζουν να εμφανίζονται εθνικιστικά επεισόδια, όπως η ανάρτηση πανό με χάρτη της «Μεγάλης Μακεδονίας» που περιλαμβάνει ελληνικά εδάφη.
- Η ελληνική πρεσβεία προχώρησε σε επίσημη διαμαρτυρία προς τη Βόρεια Μακεδονία, υπογραμμίζοντας την παραβίαση των υποχρεώσεων της συμφωνίας.
- Η Συμφωνία των Πρεσπών δεν έχει καταφέρει να εξαφανίσει τις εθνικιστικές αντιλήψεις και τις ιστορικές διεκδικήσεις, παρά μόνο άλλαξε το όνομα της γειτονικής χώρας.
- Η διπλωματία κρίνεται από την εφαρμογή των συμφωνημένων και την πολιτική συνέπεια, όχι μόνο από την υπογραφή της συμφωνίας.
- Η επιτυχία της συμφωνίας δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν πολιτικές και εθνικιστικές εκκρεμότητες που δεν έχουν επιλυθεί.
Από την «ιστορική λύση» στις διπλωματικές διαμαρτυρίες. Επτά χρόνια μετά, η «Μεγάλη Μακεδονία» επιστρέφει στις εξέδρες και η Αθήνα αναζητά το πνεύμα μιας συμφωνίας που υποτίθεται ότι θα έκλεινε οριστικά τους λογαριασμούς. Μιας συμφωνίας που αρκετοί είχαν εξ αρχής χαρακτηρίσει κατάπτυστη.
Αν κάποιος ήθελε να περιγράψει με μία εικόνα το παράδοξο της Συμφωνίας των Πρεσπών, δεν θα χρειαζόταν ούτε διπλωματικές αναλύσεις ούτε πολύπλοκες γεωπολιτικές εξισώσεις. Θα αρκούσε ένα γήπεδο μπάσκετ στα Σκόπια, ένα πανό με τον χάρτη της λεγόμενης «Μεγάλης Μακεδονίας» και μια ελληνική πρεσβεία που αναγκάζεται να διαμαρτυρηθεί για τα αυτονόητα.
Στις 6 Οκτωβρίου, στον αγώνα της ΜΖΤ Σκοπίων με τον Ηρακλή, οπαδοί ανάρτησαν χάρτη που περιλάμβανε ελληνικά εδάφη, μεταξύ των οποίων τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική. Η ελληνική πρεσβεία προχώρησε σε επίσημη διαμαρτυρία προς το υπουργείο Εξωτερικών της Βόρειας Μακεδονίας, επισημαίνοντας ότι το περιεχόμενο και οι συμβολισμοί του πανό αντιβαίνουν στις υποχρεώσεις και στο πνεύμα της Συμφωνίας των Πρεσπών. Μάλιστα, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, το πανό αναρτήθηκε παρουσία του υπουργού Αθλητισμού της γειτονικής χώρας.
Και κάπου εδώ αρχίζει η ειρωνεία. Η συμφωνία που παρουσιάστηκε ως η μεγάλη διπλωματική επιτυχία, εκείνη που θα έβαζε τέλος στις ιστορικές εκκρεμότητες και θα εξασφάλιζε σχέσεις καλής γειτονίας, εξακολουθεί να παράγει επεισόδια με χάρτες, σύμβολα και εθνικιστικές κορώνες. Αντί να συζητάμε για το πώς χτίζεται η εμπιστοσύνη μεταξύ δύο χωρών, συζητάμε για το ποιος ζωγράφισε ποια σύνορα σε ένα πανό.
Οι Πρέσπες έλυσαν το πρόβλημα ή απλώς του άλλαξαν διεύθυνση;
Ασφαλώς, μια διεθνής συμφωνία δεν μπορεί να ελέγχει κάθε οπαδό, κάθε σύνθημα ή κάθε εθνικιστική έξαρση. Αυτό θα ήταν παράλογο. Μπορεί, όμως, να θέτει σαφείς υποχρεώσεις και να δημιουργεί ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο τέτοιες συμπεριφορές αντιμετωπίζονται με συνέπεια. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό ερώτημα: Πόσο αποτελεσματική είναι μια συμφωνία όταν, χρόνια μετά την υπογραφή της, η Αθήνα εξακολουθεί να χρειάζεται διπλωματικά διαβήματα για συμβολισμούς που θεωρεί αλυτρωτικούς;
Η Συμφωνία των Πρεσπών τέθηκε σε ισχύ τον Φεβρουάριο του 2019. Η Ελλάδα αποδέχθηκε τη σύνθετη ονομασία «Βόρεια Μακεδονία» και η γειτονική χώρα ανέλαβε συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Οι υποστηρικτές της συμφωνίας μιλούσαν για ιστορικό συμβιβασμό, σταθερότητα και ευρωπαϊκή προοπτική. Οι επικριτές προειδοποιούσαν ότι η αλλαγή ονόματος δεν αρκεί για να εξαφανίσει τις εθνικιστικές αντιλήψεις και τις ιστορικές διεκδικήσεις.
Σήμερα, κάθε τέτοιο περιστατικό δίνει νέα επιχειρήματα στους δεύτερους. Όχι επειδή ένα πανό ακυρώνει αυτομάτως μια διεθνή συμφωνία, αλλά επειδή υπενθυμίζει ότι οι υπογραφές δεν μεταμορφώνουν από μόνες τους νοοτροπίες.
Η εποχή των μεγάλων συμφωνιών και των μικρών παραδόξων
Το ελληνικό πολιτικό σκηνικό έχει, άλλωστε, προσφέρει αρκετά παράδοξα τα τελευταία χρόνια. Πολιτικοί που κάποτε διαδήλωναν κατά της Συμφωνίας των Πρεσπών βρέθηκαν αργότερα σε κυβερνητικά σχήματα που κλήθηκαν να διαχειριστούν τις συνέπειές της. Κόμματα που υπόσχονταν ότι θα αξιοποιήσουν τα όπλα της συμφωνίας για να πιέσουν τα Σκόπια ανακάλυψαν στην πράξη ότι η διπλωματία δεν λειτουργεί με διακόπτη on-off. Και μια υπόθεση που κάποτε χώριζε τη χώρα σε δύο στρατόπεδα εξακολουθεί να επιστρέφει κάθε φορά που εμφανίζεται ένα νέο σύμβολο, μια δήλωση ή ένας χάρτης.
Το παράδοξο, όμως, δεν περιορίζεται στις Πρέσπες. Στην ελληνική πολιτική συχνά βαφτίζουμε μια υποχώρηση «ρεαλισμό», μια ασυνέπεια «αναγκαίο συμβιβασμό» και μια εκκρεμότητα «επιτυχία με βάθος χρόνου». Ύστερα, όταν η πραγματικότητα επιστρέφει για να ζητήσει εξηγήσεις, όλοι αναζητούν ποιος έχει την ευθύνη και ποιος πρέπει να κάνει το επόμενο διάβημα.
Οι χάρτες δεν αλλάζουν σύνορα, αλλά αποκαλύπτουν προβλήματα
Το ζητούμενο δεν είναι να επιστρέψουμε σε έναν ατέρμονο κύκλο εθνικιστικών εξάρσεων ούτε να θεωρήσουμε ότι κάθε πρόκληση συνιστά απόδειξη συνολικής αποτυχίας. Είναι να απαιτήσουμε εφαρμογή των συμφωνημένων, σαφή αντίδραση από τις αρμόδιες αρχές και πολιτική συνέπεια από όλους.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, η διπλωματία κρίνεται όχι μόνο από τις φωτογραφίες της υπογραφής, αλλά και από το τι συμβαίνει μετά. Και όταν μια συμφωνία διαφημίζεται ως οριστική λύση, αλλά η συζήτηση επιστρέφει ξανά και ξανά σε χάρτες που περιλαμβάνουν ελληνικά εδάφη, η εύλογη απορία παραμένει: Μήπως οι Πρέσπες έκλεισαν έναν διπλωματικό φάκελο χωρίς να κλείσουν όλες τις πολιτικές και εθνικιστικές εκκρεμότητες;
Η ειρωνεία είναι ότι, επτά χρόνια μετά, αντί να συζητάμε για το πώς οι δύο χώρες προχωρούν μπροστά, η Αθήνα εξακολουθεί να υπενθυμίζει στα Σκόπια τι συμφωνήθηκε. Κι αυτό δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ότι η συμφωνία απέτυχε ολοκληρωτικά. Αποτελεί, όμως, μια σοβαρή υπενθύμιση ότι η επιτυχία της δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.
Τελικά, οι Πρέσπες μπορεί να άλλαξαν το όνομα στη διπλωματική πινακίδα. Το αν άλλαξαν και την πολιτική κουλτούρα, μένει ακόμη να αποδειχθεί.
