Ίμια-Πρέσβης Σαββαΐδης στο Newsbomb: Η αμφισβήτηση ελληνικού εδάφους από την Τουρκία ξεκίνησε το '96

Τριάντα χρόνια μετά τα Ίμια, η κρίση στις δύο βραχονησίδες που βρίσκονται ανοικτά της Καλύμνου φαίνεται ότι αποτελεί μια χαίνουσσα πληγή: για την Ελλάδα, που ακόμη και σήμερα δεν έχει οριστικά αποφανθεί για τις ευθύνες του πολιτικού συστήματος, των στρατιωτικών και των πολιτών που αυτοβούλως και χωρίς προηγούμενο συντονισμό με τις κρατικές αρχές ύψωσαν την ελληνική σημαία σε ελληνικό έδαφος και αδιαμφισβήτητα μέρος της ελληνικής επικράτειας, για τον ρόλο των στρατιωτικών και την ετοιμότητα των ενόπλων δυνάμεων να εφαρμόσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αποτροπής αλλά κυρίως για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αφού η Τουρκία, που, για πρώτη φορά στα Ίμια αμφισβήτησε τμήμα της ελληνικής επικράτειας, επεκτείνοντας τα επόμενα χρόνια τη θεωρία των γκρίζων ζωνών σε έναν απροσδιόριστο και συνεχώς αυξανόμενο αριθμό νησιών, νησίδων και βραχονησίδων -κατοικημένων και ακατοίκητων- και φτάνοντας σήμερα, το 2026, να προωθεί την αβάσιμη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» διεκδικώντας θαλάσσιες ζώνες στις οποίες η Ελλάδα έχει κυριαρχικά δικαιώματα, προσπαθώντας να διαμοιραστεί το Αιγαίο στη μέση εγκλωβίζοντας ελληνικά νησιά σε μια ζώνη υποτιθέμενης τουρκικής υφαλοκρηπίδας.

Στην κρίση στα Ίμια, που ξεκίνησε βράδυ 25ης Δεκεμβρίου του 1995 με την προσάραξη του τουρκικού πλοίου «Φιγκέν Ακάτ» στη μεγάλη Ίμια, κορυφώθηκε το διήμερο 30 και 31 Ιανουαρίου 1996 όταν το ελικόπτερο Agusta Bell με τον κωδικό αριθμό ΠΝ 21 κατέπεσε στη θάλασσα παρασύροντας στο θάνατο τους αξιωματικούς Καραθανάση, Βλαχάκο και Γιαλοψό και αργότερα αποφασίστηκε η ταυτόχρονη απεμπλοκή ελληνικών και τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων με βάση τους τρεις αμερικανικής εμπνεύσεως όρους «no flags, no ships, no troops» και συνεχίστηκε σε διπλωματικό επίπεδο τουλάχιστον μέχρι τον Απρίλιο του 1996 με την υπουργική σύνοδο του ΟΣΕΠ (Οργανισμός Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου), είναι πανθομολογούμενο ότι οι χειρισμοί των υπηρεσιακών στελεχών του υπουργείου Εξωτερικών έσωσαν την τιμή της ελληνικής διπλωματίας, όσο κι αν αυτό μπορεί να ακούγεται υπερβολικό.

Ενα από τα υπηρεσιακά στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών που ανέλαβαν τους λεπτούς χειρισμούς για την αντιμετώπιση του τουρκικού αναθεωρητισμού που ξεδιπλώθηκε με αφορμή την κρίση στα Ίμια ήταν ο Γιώργος Σαββαϊδης, πρέσβης επί τιμή σήμερα, το 1996 όμως διευθυντής της Διεύθυνσης Α2 Τουρκίας και Κύπρου στην κεντρική υπηρεσία του ΥΠΕΞ, που στην υπερτριακονταετή καριέρα του διετέλεσε μεταξύ άλλων Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ, πρεσβευτής της χώρας στις Ηνωμένες Πολιτείες και Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Εξωτερικών.

Ο πρέσβης Σαββαϊδης μίλησε στο Newsbomb για το αφιέρωμα από τα 30 χρόνια της κρίσης των Ιμίων και αποκάλυψε άγνωστες πτυχές της παρ' ολίγον σύρραξης Ελλάδας-Τουρκίας, σε ένα διαφωτιστικό podcast της σειράς «Στρατόσφαιρα» του Newsbomb.gr.

Ο έμπειρος διπλωμάτης, από τις 26 Δεκεμβρίου του 1995 -με αφορμή την προσάραξη του τουρκικού φορτηγού πλοίου «Φιγκέν Ακάτ» το βράδυ των Χριστουγέννων του 1995 στα Ίμια- είχε ενημερώσει τους εμπλεκόμενους, συμπεριλαμβανομένων των υπουργείων Εθνικής Άμυνας και Ναυτιλίας ότι ο πλοίαρχος του τουρκικού πλοίου αρνήθηκε την παροχή αρωγής από τις ελληνικές αρχές «επικαλούμενος ότι βρίσκεται εντός τουρκικών χωρικών υδάτων».

Την εποχή εκείνη, ο Κώστας Σημίτης δεν είχε ακόμη εκλεγεί πρωθυπουργός από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου νοσηλευόταν στο Ωνάσειο και η παραίτησή του από την πρωθυπουργία υποβλήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1996, οπότε ξεκίνησαν οι διαδικασίες εκλογής νέου προέδρου της ΚΟ του ΠΑΣΟΚ και, συνεπώς, πρωθυπουργού. Οπότε, ένα μεγάλο ερώτημα είναι, με τον πρωθυπουργό ασθενή στο νοσοκομείο επί μήνες, ποιος θα αναλάμβανε την ευθύνη του χειρισμού ενός τόσο ευαίσθητου θέματος σε πολιτικό επίπεδο. Και εδώ φαίνεται ότι οι Τούρκοι αξιοποίησαν πλήρως την προσάραξη του «Φιγκέν Ακάτ» στα Ίμια για να επισημοποιήσουν την αμφισβήτηση ελληνικού εδάφους.

Στις 29 Δεκεμβρίου του 1995, με ρηματική διακοίνωσή τους, οι Τούρκοι υποστηρίζουν ότι τα Ιμία ανήκουν στη δική τους επικράτεια. Η ρηματική διακοίνωση είναι ο πιο επίσημος τρόπος επικοινωνίας μεταξύ κρατών και η κατάθεση τουρκικής επιχειρηματολογίας με την οποία αμφισβητείται η ελληνική κυριαρχία στα Ίμια δείχνει ότι η Άγκυρα έχει αποφασίσει να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου, διεκδικώντας εδάφη που πέραν πάσης αμφιβολίας και επί τη βάσει διεθνών συνθηκών ανήκουν στην Αθήνα.

Στις 9 Ιανουαρίου του 1996, η Α2 Διεύθυνση του υπουργείου Εξωτερικών της οποίας προϊσταται ο πρέσβης Σαββαϊδης, αποστέλλει στην ελληνική πρεσβεία στην Άγκυρα και στον τότε πρέσβη Δημήτρη Νεζερίτη κείμενο ελληνικής ρηματικής διακοίνωσης με σκοπό να επιδοθεί στο τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών. Με την ελληνική ρηματική διακοίνωση καταρρίπτεται ο τουρκικός ισχυρισμός για τα Ίμια και επισημαίνεται ότι με την ιταλο-τουρκική συμφωνία από 4 Ιανουαρίου 1932 η οριοθετική γραμμή μεταξύ Ιταλίας (που το 1932 κατείχε τα Δωδεκάνησα) και Τουρκίας στην περιοχή είναι στο μέσον μεταξύ των βραχονησίδων Ίμια (που τότε ανήκαν στην Ιταλία) και Κάτω Νήσου (που ανήκει στην Τουρκία).

Στην ελληνική ρηματική διακοίνωση υπογραμμιζόταν ότι με την συνθήκη ειρήνης των Παρισίων του 1947, τα Ίμια και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα και πλέον αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ελληνικής επικράτειας με την σημείωση ότι η μονομερής εγγραφή των βραχονησίδων στο τουρκικό κτηματολόγιο δεν παράγει έννομες συνέπειες.

Η συγκεκριμένη ρηματική διακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών της 9ης Ιανουαρίου 1996 προς την Άγκυρα κοινοποιήθηκε και στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας, στο ΓΕΕΘΑ, το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού και το υπουργείο Ναυτιλίας με την επισήμανση από τον πρέσβη Σαββαϊδη: «Είναι η πρώτη φορά που η τουρκική πλευρά εγείρει ευθέως θέμα εδαφικής διεκδικήσεως εις βάρος της χώρας μας» και την υπογράμμιση ότι η πράξη αυτή «μπορεί να έχει σοβαρότατες συνέπειες στις διμερείς σχέσεις Ελλάδας - Τουρκίας», αν επαναληφθεί στο μέλλον.

Η Α2 Διεύθυνση Τουρκίας - Κύπρου του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, μελετώντας όσα συμβαίνουν σε επίπεδο διπλωματικών αντιδράσεων της Άγκυρας, ενεργοποιείται ξανά και με άκρως απόρρητο τηλεγράφημα -όπως πληροφορείται το Newsbomb- προς το γραφείο του αρχηγού ΓΕΕΘΑ ναυάρχου Χρήστου Λυμπέρη, τον τότε αρχηγό ΓΕΝ και τον τότε αρχηγό του Λιμενικού Σώματος στο υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, στις 16 Ιανουαρίου του 1996, δηλαδή την επομένη της παραιτήσεως του Ανδρέα Παπανδρέου από την πρωθυπουργία, και αναφέρει κατά λέξη αναφορικά με την ελληνική βραχονησίδα Ίμια και τις διεκδικήσεις των Τούρκων: «Θέμα ευρίσκεται εν εξελίξει, κρίνουμε σκόπιμη την επί του παρόντος ηυξημένη επαγρύπνηση στην περιοχή».

Τις επόμενες ημέρες, το ΓΕΕΘΑ και το υπουργείο Εθνικής Άμυνας αποστέλλουν στην περιοχή των Ιμίων ναυτικές δυνάμεις, με βάση την προειδοποίηση αυτή της κεντρικής υπηρεσίας του υπουργείου Εξωτερικών. Το ΓΕΕΘΑ αποστέλλει δύναμη βατραχανθρώπων στη Μεγάλη Ίμια, όμως δεν τοποθετεί φρουρά στη Μικρή Ίμια, κάτι που έγινε αντιληπτό από τους Τούρκους οι οποίοι το βράδυ της 30ης Ιανουαρίου κατάφεραν να αποβιβάσουν ομάδα Τούρκων βατραχανθρώπων στη βραχονησίδα.

Όπως εξηγεί ο πρέσβης Δημήτρης Σαββαϊδης μιλώντας στο Newsbomb, τον Φεβρουάριο του 1996, έπειτα από πιέσεις και παρακλήσεις προς την ιταλική πρεσβεία στην Αθήνα, η Ρώμη ενεργοποιείται και παραδίδει στην Αθήνα τη διπλωματική αλληλογραφία Ιταλίας - Τουρκίας από το 1932 μέχρι το 1936 στην οποία αποκαλύπτεται η δολιότητα της Άγκυρας να διεκδικήσει παρανόμως την κυριαρχία επί των βραχονησίδων Ίμια.

Η σημασία της αλληλογραφίας αυτής των Ιταλών με τους Τούρκους από το 1932 μέχρι το 1936 είναι τεράστια αφού καταδεικνύει την ορθότητα των ελληνικών θέσεων πως οτιδήποτε βρίσκεται δυτικά της οριοθετικής γραμμής -άρα και τα Ίμια- που είχαν συμφωνήσει η Άγκυρα με την Ρώμη, ανήκει σήμερα στην ελληνική επικράτεια.

Όταν χρησιμοποιηθεί σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο ή άλλο διακρατικό βήμα επίλυσης διαφορών η καταλυτικής σημασία αλληλογραφία διαμορφώνει από μόνη την επιχειρηματολογία που ανατρέπει πλήρως τη συλλογιστική και τους ισχυρισμούς των Τούρκων.

Μετά την κρίση στα Ίμια, οπότε και η βαρύνουσας σημασίας ιταλο-τουρκική διπλωματική αλληλογραφία που δικαιώνει τις ελληνικές θέσεις παραδόθηκε από τη Ρώμη στην Αθήνα, ο πρέσβης Σαββαϊδης εισηγήθηκε στον τότε υπουργό Εξωτερικών Θόδωρο Πάγκαλο να επιδοθεί αντίγραφο των συγκεκριμένων τηλεγραφημάτων και στην πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα, πρόταση που έγινε αποδεκτή και τα κρίσιμης σημασίας εθνικά έγγραφα εδόθησαν και στους Αμερικανούς. Με απλά λόγια, η αμερικανική κυβέρνηση γνωρίζει πολύ καλά το δίκαιο των ελληνικών θέσεων αλλά και την απόλυτη πραγματικότητα για την ελληνική κυριαρχία στις βραχονησίδες Ίμια και σε όποιες άλλες νησίδες, νησιά ή βραχονησίδες -κατοικημένες ή ακατοίκητες- αμφισβητούν οι Τούρκοι.

«Ήξεραν πάρα πολύ καλά πώς θα προβάλλουν τις απαιτήσεις τους, απλώς έψαχναν μια ευκαιρία» λέει για τους Τούρκους ο πρέσβης Γιώργος Σαββαϊδης στο podcast του Newsbomb. Και συνεχίζει ο πρέσβης Σαββαϊδης αναφερόμενος στην κρίση των Ιμίων του 1996: «Ό,τι έγινε δεν πιστεύω πως έγινε τυχαία. Ο χειρισμός των Ιμίων δείχνει πως είχαν προετοιμαστεί. Λόγω της αδυναμίας του τότε πρωθυπουργού (Ανδρέα Παπανδρέου) να ασκήσει τα καθήκοντά του, δεν υπήρξε χρόνος για χειρισμό σε πολιτικό επίπεδο. Δεν έμειναν ότι διεκδικούν μόνο τα Ίμια, "μια βραχονησίδα μικρότερη από το οικόπεδο που είναι χτισμένο το State Department για την οποία δεν αξίζει να γίνει πόλεμος" όπως είχε πει κάποτε ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ...».

Δείτε εδώ ολόκληρο το αφιέρωμα του Newsbomb.gr «Ίμια, 30 χρόνια μετά»